I OZ 245/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2672/20 o odrzuceniu skargi K. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...], znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 3 listopada 2020 r. K. B. (dalej: skarżący) wniósł skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2020 r., nr [...], znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty S. z [...] czerwca 2020 r., znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 grudnia 2020 r. wezwano skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało odebrane przez skarżącego w dniu 29 grudnia 2020 r. (k. 21 akt sąd.) Postanowieniem z 2 lutego 2021 r., IV SA/Wa 2672/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przesyłka sądowa, zawierająca odpis zarządzenia z 11 grudnia 2020 r. o wezwaniu do usunięcia braków formalnych skargi przez podanie nr PESEL została doręczona skarżącemu 29 grudnia 2020 r., a zatem termin do uzupełnienia braków formalnych upływał z dniem 5 stycznia 2021 r. W zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił braków formalnych skargi. O zwrocie wpisu od skargi Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego o zmianę przez uwzględnienie zażalenia i nadanie sprawie biegu celem rozpoznania wniesionej skargi. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: 1. art. 49 § 1 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi, mimo że nieuzupełnienie braku formalnego nie stało na przeszkodzie, aby nadać jej prawidłowy bieg, 2. art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim postanowienie Sądu zamknęło skarżącemu drogę do dochodzenia jego praw. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że postępowanie, które stało się przedmiotem skargi zostało wszczęte w 2015 r. Skarżący podkreślił, że swój nr PESEL wskazywał już uprzednio w postępowaniu, aby organ mógł zidentyfikować go jako właściciela jednego ze scalanych gruntów, tym bardziej, że w akcie własności scalanych działek widnieje jego PESEL. Skarżący powołując się na postanowienie NSA z 27 listopada 2019 r., I GZ 366119, w którym wyrażono pogląd, że wprowadzenie wymogu podawania numeru PESEL ma zapewnić jedynie możliwość jednoznacznej identyfikacji uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego, podkreślił, że jako uczestnik został jednoznacznie zidentyfikowany na samym początku postępowania, a nie w dacie wnoszenia skargi do Sądu. Brak jego nr PESEL nie stanowi przeszkody w rozpoznaniu istoty sprawy, gdyż opłacił wpis sadowy i dołączył odpowiednią ilość odpisów skargi do przesłania uczestnikom. Skarżący wskazał ponadto, że korespondencję w dniu 29 grudnia 2020 r. odebrała jego matka, która przekazała skarżącemu jedną kopertę, znajdowało się w niej wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący wyjaśnił również, że przebywał na kwarantannie, ponieważ mógł mieć kontakt z osobą zarażoną COVID-19. Z tych względów nie był w stanie podać nr PESEL. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Pismo procesowe strony powinno spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 p.p.s.a. Zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., poza elementami wymienionymi w § 1 tego przepisu pismo strony powinno ponadto zawierać, w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie – numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. W sytuacji, gdy brak jest jednego z elementów pisma wymienionych w art. 46 p.p.s.a., obowiązkiem sądu, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jest wezwanie strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych. Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do jej odrzucenia. W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarga dotknięta była brakiem formalnym, tj. nie zawierała numeru PESEL skarżącego. To, że znajdował się on w dokumentach złożonych do akt postępowania administracyjnego nie może mieć znaczenia, albowiem powołane wyżej przepisy procedury sądowoadministracyjnej nie wiążą z takim stanem rzeczy żadnych skutków i nie zwalniają sądu z obowiązku wezwania strony do usunięcia braków formalnych. W tej sytuacji prawidłowo Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Z akt sprawy wynika, że w dniu 29 grudnia 2020 r. (k. 21 akt sąd.) skarżący, w jednej przesyłce sądowej, otrzymał: wezwania do podania nr PESEL i do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, pouczenia i informacje. W dniu 30 grudnia 2020 r. skarżący uiścił wpis od skargi (k. 24 akt sąd.). Termin na usunięcie braku formalnego, polegającego na podaniu numeru PESEL upływał zaś w dniu 5 stycznia 2021 r. W terminie tym skarżący nie uzupełnił jednak braku, uczynił to dopiero w rozpoznawanym zażaleniu. Tym samym nie ulega wątpliwości, że skarżący nie wykonał – w określonym w art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. siedmiodniowym terminie – wezwania do usunięcia braku formalnego skargi w postaci podania numeru PESEL, co w konsekwencji obligowało Sąd I instancji do odrzucenia skargi. Z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wyraźnie wynika, że jeśli pismo strony będącej osobą fizyczną jest pierwszym pismem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (a tak było w sprawie niniejszej), to powinno zawierać numer PESEL. Przedstawiona natomiast w zażaleniu argumentacja, że skarżący nie otrzymał wezwania do nadesłania numeru PESEL, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia, albowiem nie znajduje potwierdzenia w dokumentacji sprawy. Po pierwsze, ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki (k. 21 akt sąd.) wynika, że została ona prawidłowo doręczona adresatowi, tj. skarżącemu, który pokwitował jej odbiór własnoręcznym podpisem. Po drugie, nie są skuteczne zarzuty dotyczące zawartości przesyłki, jakoby nie zawierała ona wezwania do nadesłania numeru PESEL. W orzecznictwie nie jest sporna dopuszczalność przesyłania w jednej przesyłce listowej kilku pism sądowych, pod warunkiem, że w momencie odbioru są one traktowane indywidualnie (por. postanowienie NSA z 21 maja 2010 r., II FSK 619/10, post. SN z 20 kwietnia 2000 r., I CZ 38/00, Biul. SN 2000, Nr 5, poz. 15). Dla prawidłowości dokonania w ten sposób doręczenia wymaga się, aby okoliczność ta wynikała z dołączonego do przesyłki potwierdzenia odbioru – powinno to nastąpić przez wymienienie na formularzu potwierdzenia odbioru w rubryce "rodzaj przesyłki", pism stanowiących zawartość przesyłki. Jak wynika z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1222 z późn. zm., dalej: rozporządzenie), znajdującego zastosowanie w sprawie na mocy art. 65 § 2 p.p.s.a., odbierający przesyłkę potwierdza jej odbiór na formularzu potwierdzenia odbioru przez wpisanie daty otrzymania przesyłki i umieszczenie czytelnego podpisu zawierającego imię i nazwisko. Potwierdzenie podpisem odbioru przesyłki oznacza nie tylko potwierdzenie, że przesyłka została doręczona osobie upoważnionej do jej odbioru w dacie na formularzu wskazanej, ale także, że zawartość przesyłki odpowiada tej, która została wskazana na formularzu potwierdzenia odbioru (por. postanowienie NSA z 31 marca 2010 r., I FSK 1929/09, postanowienie NSA z 21 maja 2010 r., II FSK 619/10). Z akt sprawy wynika, że do przesłania na podany przez skarżącego adres do doręczeń zostały przeznaczone: wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi (do podania numeru PESEL skarżącego) oraz pouczenia i informacja. Zawartość nadanej przesyłki potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru wezwania (k. 21 akt sąd.) – powyżej miejsca, w którym potwierdzono odbiór przesyłki, w rubryce "Rodzaj przesyłki" znajduje się skrótowy opis jej zawartości, z którego wynika, że przesyłka zawierała: "Zarządzenie z dnia 11/12/2020 Wezwanie do wpisu, o nr PESEL, WSA informuje covid-19+pouczenie WSTĘPNE". Formularz potwierdzenia odbioru jest zgodny ze wzorem ustalonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Podpisany przez osobę odbierającą przesyłkę dowód potwierdzenia odbioru zawiera zatem adnotację o jej zawartości, a osoba podpisująca odbiór przesyłki poświadczyła, że odebrała określone dokumenty, wśród nich "wezwanie o nr PESEL". Wypełniony prawidłowo, na formularzu stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia pocztowy dowód doręczenia pisma sądowego, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 k.p.c., potwierdzający fakt i datę doręczenia wskazanych w nim pism (por. post. SN z 30 kwietnia 1998 r. III CZ 51/98, OSNC 1998). W tym zakresie dokument urzędowy korzysta z domniemania zgodności z prawdą. Adresat przesyłki, który twierdzi, że nie doręczono mu wszystkich pism wymienionych na formularzu i których przyjęcie pokwitował, powinien ten fakt udowodnić zgodnie z wymaganiami art. 252 k.p.c., co oznacza, że samo twierdzenie skarżącego jakoby nie otrzymał przesyłki, której otrzymanie potwierdził na zwrotnym potwierdzeniu odbioru będzie niewystarczające do obalenia wiarygodności tego dokumentu. Przyjęcie dopuszczalności kwestionowania po odbiorze przesyłki jej zawartości przeczyłoby sensowi potwierdzania odbioru przesyłki, w każdym przypadku odbiorca przesyłki mógłby bowiem podnosić, że otrzymał inne pismo niż wysłane lub też, że nie otrzymał żadnego (czyli, że odebrał pustą kopertę). W odniesieniu natomiast do podniesionych w zażaleniu zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że z uzasadnienia projektu ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmu VIII kadencji nr 3260) wynika, że obowiązek podania numeru PESEL strony postępowania wnoszącej pismo procesowe do sądu jest związany z wprowadzeniem do postępowania przed sądami administracyjnymi możliwości doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu i konieczną w takim przypadku jednoznaczną identyfikacją strony postępowania. Z kolei art. 74a p.p.s.a. stanowi, że doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest zależne od woli strony. Korzystanie albo niekorzystanie ze środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest zatem możliwe w toku całego postępowania. Uzasadnia to stwierdzenie, że obowiązek podania numeru PESEL w pierwszym piśmie procesowym ma wymiar ogólny, a nie tylko taki, że numer ten jest konieczny do nadania biegu pismu procesowemu, w którym powinien być zamieszczony. W związku z tym, że na każdym etapie postępowania może powstać obowiązek sądu doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu, zrozumiałe jest, że ustawodawca uznał, że strona postępowania powinna ten numer podać w pierwszym piśmie procesowym, niezależnie od tego, czy już zdecydowała się na doręczanie pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego. Ponadto zaznaczyć należy, że także po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie, a więc już po zwrocie akt administracyjnych organowi, może powstać obowiązek doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu. Okoliczność ewentualnego znajdowania się numeru PESEL w aktach administracyjnych nie ma zatem przesądzającego znaczenia, gdyż – jak już wskazano – wszystkie dane powinny znajdować się w aktach sądowych. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone m.in. w postanowieniach tego Sądu z 25 października 2019 r., I OZ 1017/19; z 5 grudnia 2019 r., I OZ 1211/19 i I OZ 1218/19; z 30 stycznia 2020 r., II FZ 18/20; z 13 października 2020 r., II OZ 745/20 i II OZ 774/20; z 16 marca 2021 r., III OZ 157/21 oraz z 16 kwietnia 2021 r., II OZ 224/21). Zgodnie z tym stanowiskiem, brak podania w piśmie wszczynającym postępowanie sądowoadministracyjne numeru PESEL strony będącej osobą fizyczną stanowi brak formalny takiego pisma, zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast przeciwnego poglądu wyrażonego w postanowieniach z 27 listopada 2019 r., I GZ 366/19; z 4 grudnia 2019 r., I OZ 1204/19; z 19 grudnia 2019 r., II OZ 1154/19; z 12 lutego 2020 r., I FZ 19/20 oraz z 19 maja 2020 r., II GZ 135/20, który nie znajduje oparcia w jednoznacznie sformułowanych przepisach obowiązującego prawa. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.