II FSK 1091/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Babiarz Sędziowie Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz Sędzia WSA del. Jolanta Strumiłło (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 6 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Go 124/21 w sprawie ze skargi I.K. na postanowienie Naczelnika [...]Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z dnia 8 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 6 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Go 124/21 oddalił skargę IK (dalej jako: strona, skarżąca) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] z 8 stycznia 2021 r. w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, jak i innych wyroków powołanych poniżej, dostępna jest na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/ Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik strony zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów, które miały istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz 151 p.p.s.a. przez niezasadne oddalenie skargi i uznanie, że brak jest naruszenia procedury podczas gdy organy dokonały naruszenia przepisów art. 216 §1 oraz 163 § 1i § 2 w zw. z art. 162 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm. dalej jako O.p.) przez uznanie, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi, a przedłożone dokumenty i wyjaśnienia wskazują na niezawiniony charakter uchybienia; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz 151 p.p.s.a. przez niezasadne oddalenie skargi podczas gdy organy naruszyły art. 216 § 1 oraz art. 223 § 2 pkt 1 i art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 162 § 1 i § 2 O.p., a w konsekwencji uznanie, że odwołanie, które wpłynęło do organu 8 lipca 2020 r. zostało wniesione z uchybieniem terminowi do wniesienia odwołania podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że z uwagi na stan zdrowia fizyczny i psychiczny pełnomocnika, złożenie odwołania w terminie było niemożliwe; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz 151 p.p.s.a. przez niezasadne oddalenie skargi i uznanie, że brak jest naruszenia procedury, gdy organy dokonały naruszenia przepisów postępowania, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 w zw. z art. 210 § 4 w zw. z art. 219 O.p. przez brak uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy oraz błędne ustalenia faktyczne wynikające z dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego i błędne przyjęcie, że stan zdrowia umożliwiał pełnomocnikowi pracę zdalną podczas gdy nie był on w stanie podejmować czynności wymagających sporządzanie pism procesowych oraz, że logowanie na stronę profilu zaufanego jest jednoznaczne z uzyskaniem wiedzy o przekazaniu przesyłki na skrzynkę odbiorczą podczas gdy logowanie mogło nastąpić przypadkowo bez udziału pełnomocnika, a opis przesłanego dokumentu nie wskazywał na rodzaj pisma. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie wyroku w całości oraz rozpoznanie sprawy poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia z 8 stycznia 2021 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się na wskazaniu wadliwie wykonanej przez Sąd pierwszej instancji funkcji kontrolnej polegającej na nieprawidłowym w ocenie skarżącego kasacyjnie stwierdzeniu, że organ podatkowy naruszył przepisy procedury podatkowej. Odwołując się do art. 162 § 1 O.p., należy zauważyć, że w razie uchybienia terminu, należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści art. 162 O.p. należy więc wyprowadzić wniosek, że aby można było przywrócić termin do dokonania danej czynności powinny być spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminu, b) złożenie wniosku o przywrócenie terminu, c) uprawdopodobnienie braku winy przy braku dokonania czynności w terminie, d) dokonanie czynności przewidzianej przywracanym terminem. Przesłanki te winny być spełnione jednocześnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, według którego wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 O.p. jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., niezależnie od tego, kiedy wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim). Stwierdzenie uchybienia terminowi przed rozpatrzeniem wniosku o jego przywrócenie nie jest działaniem przedwczesnym (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 1995/15, z 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1743/15, z 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt II FSK 2288/15, z 2 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 3193/15, z 8 sierpnia 2020 r., sygn. akt. 1104/20). Pogląd ten podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Ponadto należy mieć na uwadze, że rozpoznawanie wniosku o przywrócenie terminu ma sens wyłącznie wówczas, gdy rzeczywiście doszło do uchybienia terminu. Podkreślić należy, że równolegle z postępowaniem w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania toczyło się postępowanie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania i zostało ono prawomocnie zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2022 r. w sprawie sygn. akt II FSK 1010/21. W niniejszej sprawie kwestia sporna koncentruje się, jak podkreśla w skardze kasacyjnej jej autor, wokół przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Przywrócenie terminu będzie uznane za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkód nie do przezwyciężenia. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., II GSK 3387/17, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I FSK 689/21). Powszechnie przyjmuje się, jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego, obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1972 r., sygn. akt III CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144). Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Nadto zauważyć należy, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GZ 599/17). W orzecznictwie przyjmuje się, że choroba, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Trzeba ponadto uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności procesowej oraz że nie istniała możliwość posłużenia się w dopełnieniu czynności w terminie inną osobą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2020 r. sygn. akt I FSK 514/20, z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I FSK 589/20, z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1920/20). Fakt choroby, czy złego stanu zdrowia, nawet poświadczony zwolnieniem lekarskim, nie może automatycznie świadczyć, że osoba nie była w stanie dokonać czynności w zakreślonym przepisami terminie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przedłożone przez pełnomocnika dowody badań wykonanych w okresie odpowiadającym terminowi do złożenia odwołania, bez wątpienia potwierdzają zdiagnozowane u pełnomocnika schorzenia. Jednakże nie wynika z nich by schorzenia te uniemożliwiły pełnomocnikowi wykonywanie pracy. Słusznie Sąd pierwszej instancji zauważył, że ciężar wykazania, iż zaistniała taka przeszkoda, która wyklucza możliwość terminowego dokonania czynności procesowej spoczywa na stronie, przy czym wystarczającym środkiem jest uprawdopodobnienie. Uprawdopodobnienie jest środkiem zwolnionym o ścisłych formalności, jego zadaniem jest przekonanie organ orzekającego o prawdziwości graniczącej z pewnością co do formułowanych we wniosku o przywrócenie terminu twierdzeń. Wnioskodawca powinien zatem uwiarygodnić swoją staranność stosowną argumentacją. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminowi musi również uwzględniać to, czy wskazana przyczyna stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminowi. Ponadto, profesjonalny pełnomocnik, którym jest radca prawny należycie dbający o ochronę interesów klienta winien tak zorganizować pracę kancelarii, aby zapewnić w terminie sporządzanie pism niezbędnych dla zachowania praw klientów w prowadzonych przez siebie sprawach. W razie niemożności prowadzenia tych spraw osobiście, powinien tak zorganizować działalność przez siebie prowadzoną, by była możliwość posłużenia się pełnomocnikiem substytucyjnym. Za prawidłową należy uznać argumentację zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w niniejszej sprawie nie wykazano, że przyczyna uchybienia terminowi tj. choroba pełnomocnika, była przeszkodą nie do przezwyciężenia przy zachowaniu należytej staranności. Podkreślić należy, co trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że w sprawach, w którym, stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać w uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego, gdyż skutki prawne działań i zaniechań pełnomocnika obciążają reprezentowaną przez niego stronę. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, iż pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku swojej winy. Jak wynika z akt sprawy wszystkie badania pełnomocnika przeprowadzone zostały w warunkach ambulatoryjnych, w zaleceniach lekarskich wskazano aplikację leków oraz kontrolę za trzy miesiące. Pełnomocnik nie przedstawił dokumentów potwierdzających jego niezdolność do pracy z powodu stwierdzonych schorzeń, jak również z powodu jego stanu psychicznego na co powołuje się w argumentacji skargi kasacyjnej. Za nieskuteczne należało również uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące odbioru korespondencji za pośrednictwem platformy ePUAP. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji z historii logowań i informacji uzyskanych z Ministerstwa Cyfryzacji wynika, że pełnomocnik 28 maja 2020 r. zalogował się na platformę (po uzyskaniu kodu do odbioru powiadomień, przesłanego SMS – em na jego telefon) i już wówczas miał możliwość zapoznania się z decyzją z 22 maja 2020 r. gdyż 25 maja 2020 r. utworzone zostało pierwsze Urzędowe Poświadczenie Doręczenia tej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którą organ dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o kompletny materiał dowodowy oraz wyjaśnił okoliczności faktyczne w stopniu pozwalającym na podjęcie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji nie doszło do naruszenia z art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4 i 219 O.p. W konsekwencji za niezasadne należało uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 223 § 2 pkt 1 i art. 162 § 1 O.p. ponieważ Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zgodność z prawem postanowienia organu w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż nie było podstaw do zastosowania tego przepisu. Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić.