I OZ 325/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 21 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 580/20 o odrzuceniu skargi A. O. na uchwałę Zarządu Powiatu S. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy z Dyrektorem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 24 listopada 2020 r. A. O. (dalej: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na uchwałę Zarządu Powiatu S. z [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy z Dyrektorem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w S. Zarządzeniem z 29 grudnia 2020 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych wniesionej skargi przez podanie w terminie 7 dni swojego numeru PESEL, z pouczeniem, że jego nieprzedstawienie we wskazanym terminie będzie prowadziło do odrzucenia skargi. Wezwanie zostało pozostawione w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 15 lutego 2021 r. Postanowieniem z 25 lutego 2021 r., IV SA/Wr 580/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 29 stycznia 2021 r. przesłano skarżącej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi. Ze względu na nieobecność adresata korespondencja została po raz pierwszy awizowana w dniu 1 lutego 2021 r., a zawiadomienie o tym fakcie umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej. Przesyłkę – awizowaną po raz drugi w dniu 9 lutego 2021 r. – pozostawiono w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 15 lutego 2021 r., a zatem powyższe wezwanie zostało doręczone w trybie art. 73 p.p.s.a. W przewidzianym w wezwaniu okresie, który upływał z dniem 22 lutego 2021 r., skarżąca nie usunęła dostrzeżonego braku formalnego skargi, tj. nie podała swojego numeru PESEL. O zwrocie wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: 1. art. 49 § 1 p.p.s.a. przez uznanie, że niezachowanie warunków formalnych w postaci wskazania numeru PESEL stanowi o niemożności nadania sprawie prawidłowego biegu, 2. art. 73 p.p.s.a. przez uznanie skutku doręczenia skarżącej wezwania do uzupełnienia braków formalnych, podczas gdy przesyłka listowna polecona zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych nie została skutecznie doręczona, a skarżąca nie otrzymała awizo o pozostawieniu przedmiotowej przesyłki w placówce pocztowej, co uniemożliwiło jej odbiór. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że nie każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do pozostawienia go bez rozpoznania bądź odrzucenia. Podstawą takiego rozstrzygnięcia może być jedynie brak istotny, tzn. taki, którego nieusunięcie uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu (wyr. NSA z 23 listopada 2005 r., I OSK 133/05; post. NSA z 24 kwietnia 2014 r., lI FZ 529/14). Zgodnie z powyższym oczywiste jest, że strona powinna stosować się do wezwań sądu i przesyłać żądane dokumenty oraz uzupełniać braki, jednak odrzucenie skargi de facto z powodu nieprzesłania numeru PESEL – jest dolegliwością zbyt daleko idącą, pozbawiającą stronę prawa do sądu. Brak wskazania numeru PESEL nie stanowi jednak przeszkody do nadania skardze dalszego biegu. W okolicznościach konkretnej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu (postanowienie NSA z 19 grudnia 2019 r., II OZ 1154/19). Ponadto, uznanie za doręczone wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi opiera się na przyjęciu, że przesyłka była prawidłowo dwukrotnie awizowana przez pracownika operatora pocztowego (pozostawione dwa awizo), a strona prawidłowo zawiadomiona nie odebrała przedmiotowej przesyłki. W niniejszej sprawie nie doszło jednak do prawidłowego zawiadomienia o przesyłce listownej. Skarżąca podała, że złożyła skargę na funkcjonowanie placówki pocztowej w Wiązowie i nieprawidłowości w doręczeniu przesyłek listownych poleconych. Pismem z 15 marca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, podając swój numer PESEL. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nigdy nie podjęto próby doręczenia jej przesyłki poleconej zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Poinformowała również, że złożyła skargę w urzędzie pocztowym celem wyjaśnienia przyczyn braku doręczenia przesyłki i niepozostawienia awizo (kopię skargi dołączyła do wniosku). Pismem z 21 maja 2021 r. (doręczonym 25 maja) Sąd wezwał skarżącą do przedstawienia wyniku ww. postępowania reklamacyjnego, na które to wezwanie skarżąca nie odpowiedziała. Postanowieniem z 16 czerwca 2021 r., IV SA/Wr 580/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jak wynika z akt sprawy, na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o odrzuceniu skargi pismem z 15 marca 2021 r. (nadanym w dniu 16 marca 2021 r.) zostało wniesione zażalenie. Wobec tego, w wyniku wniesionego zażalenia, postanowienie o odrzuceniu skargi nie stało się prawomocne. Z akt wynika także, że w tym samym dniu złożono wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Postanowieniem z 16 czerwca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL. Skarżąca – jak wynika z akt sprawy – nie wniosła zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego na ww. postanowienie, a zatem stało się ono prawomocne. Przechodząc do rozpoznania niniejszego zażalenia, należy stwierdzić, że nie ma ono usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Pismo procesowe strony powinno spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 p.p.s.a. Zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., poza elementami wymienionymi w § 1 tego przepisu pismo strony powinno ponadto zawierać, w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie – numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. W sytuacji, gdy brak jest jednego z elementów pisma wymienionych w art. 46 p.p.s.a., obowiązkiem sądu, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jest wezwanie strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych. Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do jej odrzucenia. W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarga dotknięta była brakami formalnym, tj. nie zawierała numeru PESEL skarżącej. To, że znajdował się on w dokumentach złożonych do akt postępowania administracyjnego nie może mieć znaczenia, albowiem powołane wyżej przepisy procedury sądowoadministracyjnej nie wiążą z takim stanem rzeczy żadnych skutków i nie zwalniają sądu z obowiązku wezwania strony do usunięcia braków formalnych. W tej sytuacji prawidłowo Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącą do uzupełnienia braku, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Z akt sprawy wynika, że przesyłki zaadresowane do skarżącej były dwukrotnie awizowane w dniach 1 lutego 2021 r. i 9 lutego 2021 r., po czym zwrócono je do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". Zarzut, że prawidłowe awizo nie miało miejsca nie został poparty żadnym rzeczowym argumentem, skarżąca nie poinformowała także w skutkach zgłoszonej reklamacji, wobec tego brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości doręczenia wezwania przez Sąd za pomocą operatora pocztowego. Zgodnie zatem z art. 73 § 4 p.p.s.a. doręczenie nastąpiło 15 lutego 2021 r., a termin na usunięcie braku formalnego, polegającego na podaniu numeru PESEL upływał w dniu 22 lutego 2021 r. W terminie tym skarżąca nie uzupełniła jednak braku, uczyniła to dopiero we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi (datowanym na ten sam dzień co rozpoznawane obecnie zażalenie). Tym samym nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie wykonała – w określonym w art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. siedmiodniowym terminie – wezwania do usunięcia braku formalnego skargi w postaci podania numeru PESEL, co w konsekwencji obligowało Sąd I instancji do odrzucenia skargi. Z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wyraźnie wynika, że jeśli pismo strony będącej osobą fizyczną jest pierwszym pismem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej (a tak było w sprawie niniejszej), to powinno zawierać numer PESEL. Argumenty usprawiedliwiające zwłokę w usunięciu braku, podane przez skarżącą w zażaleniu jak i we wniosku o przywrócenie terminu podlegały rozpoznaniu przez Sąd I instancji przy rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braków skargi. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje z uzasadnienia projektu ustawy z 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmu VIII kadencji nr 3260) wynika, że obowiązek podania numeru PESEL strony postępowania wnoszącej pismo procesowe do sądu jest związany z wprowadzeniem do postępowania przed sądami administracyjnymi możliwości doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu i konieczną w takim przypadku jednoznaczną identyfikacją strony postępowania. Z kolei art. 74a p.p.s.a. stanowi, że doręczanie pism przez sąd za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest zależne od woli strony. Korzystanie albo niekorzystanie ze środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest zatem możliwe w toku całego postępowania. Uzasadnia to stwierdzenie, że obowiązek podania numeru PESEL w pierwszym piśmie procesowym ma wymiar ogólny, a nie tylko taki, że numer ten jest konieczny do nadania biegu pismu procesowemu, w którym powinien być zamieszczony. W związku z tym, że na każdym etapie postępowania może powstać obowiązek sądu doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu, zrozumiałe jest, że ustawodawca uznał, że strona postępowania powinna ten numer podać w pierwszym piśmie procesowym, niezależnie od tego, czy już zdecydowała się na doręczanie pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego. Ponadto zaznaczyć należy, że także po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie, a więc już po zwrocie akt administracyjnych organowi, może powstać obowiązek doręczania pism i orzeczeń w formie dokumentu elektronicznego zawierającego dane z systemu teleinformatycznego sądu. Okoliczność ewentualnego znajdowania się numeru PESEL w aktach administracyjnych nie ma zatem przesądzającego znaczenia, gdyż – jak już wskazano – wszystkie dane powinny znajdować się w aktach sądowych. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone m.in. w postanowieniach tego Sądu z 25 października 2019 r., I OZ 1017/19; z 5 grudnia 2019 r., I OZ 1211/19 i I OZ 1218/19; z 30 stycznia 2020 r., II FZ 18/20; z 13 października 2020 r., II OZ 745/20 i II OZ 774/20; z 16 marca 2021 r., III OZ 157/21 oraz z 16 kwietnia 2021 r., II OZ 224/21). Zgodnie z tym stanowiskiem, brak podania w piśmie wszczynającym postępowanie sądowoadministracyjne numeru PESEL strony będącej osobą fizyczną stanowi brak formalny takiego pisma, zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast przeciwnego poglądu wyrażonego w postanowieniach z 27 listopada 2019 r., I GZ 366/19; z 4 grudnia 2019 r., I OZ 1204/19; z 19 grudnia 2019 r., II OZ 1154/19; z 12 lutego 2020 r., I FZ 19/20 oraz z 19 maja 2020 r., II GZ 135/20, który nie znajduje oparcia w jednoznacznie sformułowanych przepisach obowiązującego prawa. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.