I OSK 1192/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 912/20 w sprawie ze skargi Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 30 stycznia 2020 r. nr DO-IV.7613.86.2019.AD w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 912/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Warszawie na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 30 stycznia 2020 r. nr DO-IV.7613.86.2019.AD w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Zaskarżoną do Sądu decyzją Minister Rozwoju (dalej też Minister, decyzja z 2020r.) po wznowieniu postępowania w trybie art. 145a § 1 k.p.a. – na wniosek Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajobrazowego – odmówił uchylenia decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 14 maja 2001 r. (dalej decyzja Prezesa UM z 2001r.) utrzymującej w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 11 czerwca 1999 r. stwierdzającą nieważność decyzji z dnia 9 lutego 1956 r. (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w Poznaniu, przy Starym Rynku 91, o powierzchni 610 m2, zapisanej w ks. w. Poznań Stare Miasto t. IV wyk. 91, parcela nr 50 (obecnie P01 P/00013442/8), stanowiącej własność [...] i [...]) oraz decyzji z dnia 1 czerwca 1956 r. (Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu orzeczeniem z 1 czerwca 1956 r. nr 26/56 utrzymała w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 9 lutego 1956 r.). W uzasadnieniu decyzji z 2020 r. Minister wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 (dalej też TK, Trybunał) nie przesądził jaki okres należy uznać za "znaczny" pozostawiając w tym zakresie swobodę ustawodawcy. Podkreślił, że art. 156 § 2 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym obecnie (nie zmienionym wskutek rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego) nie zawiera upoważnienia dla organu do dokonania oceny kryterium "upływu czasu" upoważniającego do stwierdzenia zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych w związku z jego upływem. Końcowo Minister stwierdził, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, to przesłanka wznowienia określona w art. 145a § 1 k.p.a. nie wystąpiła i w związku z tym brak jest podstaw do uchylenia ww. decyzji Prezesa UM z dnia 14 maja 2001 r.  Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosło Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajobrazowe. Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Sąd wskazał, że wyrok Trybunału z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 nie kreuje negatywnej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. wyłącznie z powodu znacznego upływu czasu, lecz dotyczy decyzji, które były podstawą nabycia prawa – utraconego – w wyniku aktów normatywnych pozbawiających prawa własności (wywłaszczenie, przejęcie z mocy prawa gruntów na własność Państwa). Dotyczy zatem sytuacji nabycia prawa lub ekspektatywy w wąskim rozumieniu tego pojęcia. Żądanie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie ma charakteru bezwzględnego i musi być oceniane łącznie z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą pewności prawa oraz zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, a brakującej części normy w art. 156 § 2 k.p.a. nie można zrekonstruować w taki sposób, który umożliwiałby jej uniwersalne zastosowanie w okolicznościach każdej sprawy. Prawidłowo zatem Minister Rozwoju przyjął, że powyższy wyrok Trybunału nie mógł skutkować uchyleniem decyzji nadzorczej z 14 maja 2001 r. Wskazywana przez skarżących podstawa wznowienia (art. 145a § 1 kpa) nie potwierdziła się w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, ponieważ wyrok Trybunału zapadł w zupełnie innych realiach prawnych i faktycznych. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodło Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajobrazowe zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów art. 2 i 7 Konstytucji i przepisów art.145a § 1 kpa oraz art. 156 § 2 kpa poprzez błędne uznanie, iż nie wystąpiła podstawa do uchylenia decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 14 maja 2001 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 11 czerwca 1999 r. pomimo, że wyrokiem z dnia 12 maja 2015 r. wydanym do sygnatury akt P 46/13 Trybunał Konstytucyjny uznał, iż przepis będący podstawą ich wydania tj. art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP i w rezultacie błędne oddalenie skargi, podczas gdy Sąd winien uchylić zaskarżoną decyzję wobec zaistnienia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit b i c oraz art. 151 ppsa i art. 151 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 145a § 1 kpa i art.156 § 2 kpa poprzez błędne uznanie, iż nie wystąpiła podstawa do uchylenia decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 14 maja 2001 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 11 czerwca 1999 r. pomimo, że wyrokiem z 12 maja 2015 r. wydanym do sygnatury akt P 46/13 Trybunał Konstytucyjny uznał, iż przepis będący podstawą ich wydania tj. art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i w rezultacie błędne oddalenie skargi, podczas, gdy Sąd winien uchylić zaskarżoną decyzję, wobec zaistnienia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz wobec naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy. W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (środka zaskarżania), bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej (środka odwoławczego). W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania mogących mieć w ocenie skargi kasacyjnej istotny wpływ na wynik sprawy. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W niniejszej sprawie zarzuty te jednak w sposób bezpośredni wiążą się oraz z zarzutami naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd ocena przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga łącznego odniesienia się do zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek zaskarżania stwierdzić należy, iż nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw. Przytaczane w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz jedynie weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia i musi odpowiadać wymogom określonym w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony w wyrażaniu i precyzowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Zarzuty, jak i ich uzasadnienie, powinny zatem być ujęte precyzyjnie i zrozumiale, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 176 § 1 p.p.s.a.). Wymagania stawiane skardze kasacyjnej, a w szczególności obwarowanie przymusem adwokacko–radcowskim (art. 175 § 1–3 p.p.s.a) opierają się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze kasacyjnej odpowiedni poziom merytoryczny i formalny, umożliwiający pełną i właściwą kontrolę zaskarżonego orzeczenia. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest zatem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych skargi, a także ich uzasadnienie, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. wyroki NSA z dnia: 20 października 2017 r., sygn. akt II OSK 283/16, 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 466/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie wskazując konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych norm, jest nieprawidłowe (pogląd ten wielokrotnie już wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywanego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862). Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pierwszą podstawę kasacyjną, której dotyczy art. 174 pkt 1 p.p.s.a., stanowi naruszenie prawa materialnego. Właściwe sformułowanie tej podstawy kasacyjnej w przypadku zaskarżania wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego powinno się sprowadzać do powołania jako naruszonego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a (ewentualnie w powiązaniu z art. 145a bądź art. 146) p.p.s.a. w związku z odpowiednimi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 30 września 2014 r., II GSK 1211/13), a także wskazania, w jakiej formie i dlaczego te przepisy zostały naruszone. W art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zawarta została druga podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ta podstawa kasacyjna służy przede wszystkim zakwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie będącej przedmiotem sądowej kontroli (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024r. sygn. I OSK 2652/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669). Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesiona skarga kasacyjna od wyroku Sądu I instancji nie odpowiada w pełni omówionym wyżej wymogom p.p.s.a. na gruncie zrealizowanego postepowania administracyjnego. Jak już wyżej podkreślano, w świetle art. 174 p.p.s.a. tworzenie niespójnej zbitki przepisów – szeregu norm prawnych, które miał rzekomo naruszyć sąd pierwszej instancji, nie uzasadniając przy tym konkretnie na czym polega naruszenie każdej z tych poszczególnych norm (przepisów), jest nieprawidłowe. W realiach niniejszej sprawy obydwa z zarzutów naruszają ten wymóg właściwy dla skargi kasacyjnej na gruncie p.p.s.a. Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej – co wskazywano wyżej – nie jest m. in. uprawniony do formułowania czy doprecyzowywania (konkretyzowania) zarzutów kasacyjnych. Pierwszoplanową kwestią sporną w rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawie jest ustalenie, czy Minister zasadnie uznał, a Sąd wojewódzki zaaprobował, że brak jest podstaw do uchylenia na podstawie art. 145a § 1 k.p.a. decyzji Prezesa UM z dnia 14 maja 2001 r. Należy stwierdzić, że pomimo multiplikacji zarzutów ulokowanych w środku odwoławczym wszystkie one dotyczą ostatecznie przede wszystkim wskazywanej wyżej kwestii spornej. W realiach rozpoznawanej przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy należy wskazać, że skarga kasacyjna jest przede wszystkim polemiką z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji. Sąd odwoławczy podziela argumentację zaskarżonego wyroku oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie zachodzi zatem potrzeba ich ponownego, pełnego przytoczenia w tym miejscu uzasadnienia. W związku z realizowaną kontrolą sądowoadministracyjną godzi się przypomnieć, że tryb wznowienia postępowania stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 k.p.a. Wznowienie postępowania stwarza zatem możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte kwalifikowaną wadą przewidzianą w art. 145 § 1 k.p.a., bądź zachodzi przesłanka określona w art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Postępowanie może zostać wznowione z urzędu, bądź też na wniosek strony. Art. 145a k.p.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, a skargę o wznowienie wniesie się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Złożenie wniosku o wznowienie postępowania nie może być jednak utożsamiane z wszczęciem postępowania. Po wniesieniu podania o wznowienie postępowania organ przede wszystkim bada, czy wniosek o wznowienie postępowania opiera się na podstawach wymienionych w m.in. w art. 145a § 1 k.p.a. i czy w tym przypadku został zachowany termin do złożenia wniosku przewidziany w art. 145a § 2 k.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2025 r. sygn. akt I OSK 2138/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl; por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 927–934). W tej fazie postępowania organ administracji bada również, czy nie występują negatywne przesłanki przedmiotowe do wznowienia postępowania, np. czy wniosek jest złożony w postępowaniu, które nie zostało zakończone ostateczną decyzją, albo czy zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego w stosunku do przepisu, który byt podstawą wydania kontestowanej decyzji. Dopiero w drugim etapie postępowania, prowadzonego po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania, organ weryfikuje twierdzenia wnoszącego podanie, przeprowadzając merytoryczną ocenę materiału sprawy. W przypadku gdy organ oceni, że wniosek o wznowienie postępowania nie wskazuje przesłanek przewidzianych w art. 145a k.p.a., bądź nie został zachowany termin do jego złożenia, jest zobligowany do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, stosownie do art. 149 § 3 k.p.a. Reasumując, aby móc wznowić postępowanie administracyjne na podstawie art. 145a k.p.a. muszą zostać spełnione następujące przesłanki: nastąpiło rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną, następnie Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ta decyzja oraz skarga o wznowienie została wniesiona w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2025 r. sygn. akt I OSK 2138/21). W związku zarzutami kasacyjnymi – nie można – pominąć także tego, że wskazany w środku odwoławczym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 dotyczył sprawy, w której stwierdzono nieważność decyzji przywracającej obywatelowi termin do złożenia wniosku dekretowego, a więc przyznającej obywatelowi prawo do odzyskania nieruchomości w trybie art. 7 dekretu warszawskiego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1746/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem kontrolowana aktualnie przez Naczelny Sąd Administracyjny – w objętym wnioskiem o wznowienie w trybie art. 145a § 1 k.p.a. – uprzednia decyzja wywłaszczeniowa z 1956r. stwierdzała nabycie na rzecz nieuprawnionego podmiotu tj. Towarzystwa Turystyczno-Krajobrazowego nieruchomości stanowiącej własność osób fizycznych: [...] i [...]. Jak wynika z akt sprawy Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu orzeczeniem z dnia 1 czerwca 1956 r. nr 26/56 utrzymała w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 9 lutego 1956 r. W orzecznictwie sądowym zwrócono uwagę, że u podstaw zajętego przez Trybunał Konstytucyjny w przedmiotowym wyroku stanowiska legła ochrona obywateli poszkodowanych aktami wywłaszczeniowymi. Strona skarżąca kasacyjnie oczekuje zastosowania zasad chroniących obywatela (osobę fizyczną) do sytuacji podmiotów, które takiego statusu prawnego nie posiadają. Tymczasem te ostatnie podmioty – tak jak strona skarżąca kasacyjnie – były beneficjentami działań wywłaszczeniowych, a nie podmiotami wywłaszczonymi (pokrzywdzonymi aktami wywłaszczeniowymi). Naczelny Sąd Administracyjny sprzeciwił się wykorzystywaniu zakresowego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dnia 12 maja 2015 r., sygn. P 46/13, nie w celu ochrony praw obywatela, ale w interesie nieuprawnionych podmiotów. W w/w wyroku z dnia 12 maja 2015 r. TK zarówno stwierdził, że wyrok nie prowadzi do derogacji art. 156 § 2 k.p.a., lecz nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia jego unormowania w zakresie określonym wyrokiem, jak też podał, że odnośny wyrok wskazuje na konieczność dokonywania wykładni art. 156 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności (art. 7 Konstytucji), ale także wynikających z art. 2 Konstytucji zasad pewności prawa i zaufania obywatela do państwa (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2623/15, 28 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1746/17, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). W ramach niniejszego stanu faktycznego trzeba zauważyć, że w myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W judykaturze Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano ratio legis związania prawomocnym wyrokiem w myśl art. 170 p.p.s.a., a zatem jego odniesienia do innych postępowań w zakresie, w jakim dana kwestia prawna została już rozstrzygnięta, a ma znaczenie w innej sprawie. W wyroku tego Sądu z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1409/21, zasadnie zatem uznano, odwołując się do orzecznictwa NSA, iż "Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (zob. wyroki NSA z dnia: 21 sierpnia 2018r., sygn. akt I FSK 1227/16; z 19 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 2543/98). Podzielić należy pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z dnia 24 listopada 2020 r., sygn. akt II FSK 1014/19, że jakkolwiek związanie prawomocnym wyrokiem wiąże tylko w danej sprawie, może odnosić się do innych postępowań w zakresie, w jakim w wyroku tym rozstrzygnięta została określona kwestia prawna, która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia w innej sprawie jako zagadnienie wstępne, czy też dalszy element kształtujący proces stosowania prawa przez sąd (...)". W związku z powyższym – co istotne – trzeba zauważyć związanie Sądu odwoławczego w niniejszej sprawie ustaleniem wynikającym z prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 1998 r. sygn. akt IV SA 363/97 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), które również powołuje w swoim uzasadnieniu wnioskowana do uchylenia przez stronę skarżącą kasacyjnie decyzja Prezesa UM z 2001 r. W tym wyroku z dnia 7 sierpnia 1998 r. (sygn. akt IV SA 363/97) NSA stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organ administracji ustalił, iż w dacie prowadzenia postępowania o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości Polskie Towarzystwo Turystyczno–Krajoznawcze nie było stowarzyszeniem wyższej użyteczności, a jeśli tak, to nie mogło skutecznie występować z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości, jak też na jego rzecz nie mogło być udzielone zezwolenie na nabycie nieruchomości przez przewodniczącego PKPG. Prowadziłoby to do wniosku, iż wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na rzecz nieuprawnionego w świetle art. 2 dekretu podmiotu, jak prawomocnie stwierdził NSA wyroku z dnia 7 sierpnia 1998 r. (sygn. akt IV SA 363/97). Bowiem tylko stowarzyszenia wyższej użyteczności mogły na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 1952 nr 4 poz. 31) uzyskiwać od Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości (art. 5 dekretu), a następnie skutecznie wszczynać postępowania wywłaszczeniowe (art. 17 dekretu), co wynika z w/w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 sierpnia 1998 r. W związku z powyższym należy też – dodatkowo – zwrócić uwagę, że zgodnie z słusznym zapatrywaniem praktyki sądoadministracyjnej nie jest dopuszczalna taka wykładnia rażącego naruszenia prawa przez wprowadzenie treści w tej przesłance nieważności niezapisane jeżeli ma to godzić w prawa innych podmiotów. Nie jest do pogodzenia taka wykładnia, która udziela ochrony jednostkom, które nabywają prawa w następstwie – rażącego naruszenia – przepisów prawa, ingerując w chronione prawo osób, którym przepisy prawa udzieliły ochrony (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2018 r. sygn. akt II OSK 374/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd odwoławczy – w opozycji do zarzutów środka odwoławczego – akceptuje w pełni ugruntowaną linię orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, która sprzeciwia się wykorzystaniu omawianego zakresowego orzeczenia Trybunału z dnia 12 maja 2015 r., sygn. P 46/13 w interesie nieuprawnionych – jak ma to w okoliczności sprawy – podmiotów, a nie w celu ochrony praw obywatela. Stanowisko takie zostało w szczególności wyrażone w odniesieniu do takich stanów faktycznych, w których to Skarb Państwa lub gmina (osoba prawna prawa publicznego) domagała się zastosowania na jej korzyść zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji, z powołaniem się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. mający charakter zakresowy o pominięciu ustawodawczym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2020r. sygn. akt I OSK 1908/18 i powoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc dalej powyższe ustalenia w realia sprawy – w odniesieniu do nieuprawnionych zarzutów kasacyjnych – trafnie przyjął Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie zapadł przywoływany szerzej wyżej wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 1998 r., w którym Sąd ten ustalił, że w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz PTTK nie było ono stowarzyszeniem wyższej użyteczności. Wobec powyższego nie wystąpiła sytuacja pozbawiająca obywatela prawa lub ekspektatywy na skutek wykładni prawa ukształtowanej na długo po wydaniu konstytutywnej decyzji. W konsekwencji uznać trzeba, że wyrok Trybunału z dnia 12 maja 2015 r. nie miał zastosowania do stanu faktycznego i prawnego, jaki zaistniał w okolicznościach sprawy. Prawidłowo zatem Minister Rozwoju przyjął, że wyrok Trybunału z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 nie mógł skutkować uchyleniem decyzji nadzorczej Prezesa UM z dnia 14 maja 2001 r. Wskazywana przez skarżących kasacyjnie podstawa wznowienia (art. 145a § 1 k.p.a.) nie potwierdziła się w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, ponieważ przedmiotowy wyrok TK zapadł w zupełnie innych realiach prawnych i faktycznych, co Sąd wojewódzki trafnie zauważył. Mając na względzie powyższe ustalenia – w opozycji do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej – uformowanych nie w pełni do wymogów sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.), należy stwierdzić, że nie miały miejsca naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. b) w związku z konkretnymi (normami) p.p.s.a., k.p.a., Konstytucji RP powoływanymi przez stronę skarżącą w środku odowławczym. Godzi się zauważyć, że naruszenie tych przepisów może mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd I instancji nie dostrzegł, że rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie dotyczącej prawidłowo zrealizowanej przez Sąd wojewódzki kontroli decyzji Ministra z 2020 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji. Sąd I instancji zasadnie bowiem podzielił stanowisko organu i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a wszystkie przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane i zastosowane (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 sierpnia 2021r. sygn. akt. I OSK 414/21; 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20; 10 kwietnia 2024 I OSK 712/23, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd odwoławczy uznał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 nie miał "przełożenia" na stan faktyczny i prawny jaki zaistniał w niniejszej sprawie. Wobec tego skoro w/w wyrok TK nie miał istotnego znaczenia dla niniejszej sprawy, to należało uznać za trafne stanowisko Ministra, zaakceptowane przez Sąd I Instancji. Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, Sąd wojewódzki zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a. Wniosek o zasądzenie od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz uczestnika postępowania: [...] – kosztów postępowania nie podlegał uwzględnieniu, gdyż stosownie do treści art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast przepisy art. 200–210 p.p.s.a. regulujące zwrot kosztów postępowania między stronami nie przewidują możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestnika postępowania (zob. wyroki NSA z dnia: 14 października 2021r. sygn. I OSK 3234/18, 7 października 2022r. sygn. akt I OSK 2044/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).