II OSK 1821/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 930/21 w sprawie ze skargi Ł. W. na postanowienie Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 24 września 2021 r. nr WIN-II.7840.4.100.2021 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Olsztyna z dnia 9 czerwca 2021 r. znak: UA.6740.129.2021. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 930/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Ł. W. na postanowienie Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 24 września 2021 r. nr WIN-II.7840.4.100.2021. Zaskarżony wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych. Decyzją z dnia 9 maja 2006 r. Prezydent O. uchylił z urzędu decyzję z dnia 29 czerwca 2001 r. zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę domu jednorodzinnego z przychodnią lekarską w O. przy ul. (...) (aktualnie ul. (...)), działka nr [...], obręb [...], wydaną na rzecz M. W.. Wnioskiem z dnia 20 marca 2021 r. Ł. W. zażądał wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją z dnia 9 maja 2006 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm. zwanej dalej: k.p.a.). Podniósł, że jest osoba niewidomą i o "nieprawidłowościach w doręczeniu decyzji i jej rozpoznawania z pominięciem jego interesu prawnego" dowiedział się od swojego ojca - M. W.. Wobec tego wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 9 maja 2006 r., rozpoznanie jej na nowo, ponieważ nie brał udziału w postępowaniu bez własnej winy i wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieuwzględnione przez organ oraz uchylenie decyzji z 9 maja 2006 r. i utrzymanie w mocy pierwotnej decyzji z 2001 r. Uzasadniając zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania wyjaśnił, że w dniu 27 lutego 2021 r. jego ojciec M. W., dzień po odebraniu pisma Wojewody Warmińsko-Mazurskiego, poinformował go, że przed Prezydentem O. toczyło się postępowanie bez jego udziału. W odpowiedzi na wezwanie organu wnioskodawca uściślił, że o wydaniu decyzji dowiedział się w dniu 6 marca 2021 r. Postanowieniem z 9 czerwca 2021 r. Prezydent odmówił wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia 9 maja 2006 r. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że z akt administracyjnych w sprawie pozwolenia na budowę wynika, że każdorazowo o czynnościach w sprawie zawiadamiano strony postępowania, w tym Ł. W., najczęściej poprzez pełnomocników. W dokumentach tych znajdowała się także informacja o wydanej decyzji Prezydenta O. z 9 maja 2006 r. W aktach sprawy znajduje się potwierdzone za zgodność z oryginałem zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji WIBN z dnia 24 czerwca 2019 r., w której organ również zawarł informację o wydanej przez Prezydenta decyzji uchylającej decyzję zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę. Decyzja ta została doręczona również pełnomocnikowi Ł. W. - M. W., a zwrotne potwierdzenie odbioru potwierdza informację o dacie uzyskania informacji o wydanej decyzji uchylającej, co najmniej z dniem 10 lipca 2019 r. Z treści korespondencji pomiędzy Ł. W., reprezentowanym przez M. W., a PINB i WINB wynika, że informacja o decyzji uchylającej z 2006 r. pojawia się co najmniej od 2013 r., a przekazane potwierdzenie odbioru Ł. W. decyzji WINB z dnia 24 czerwca 2019 r. jest wystarczającym dowodem, dającym podstawę do stwierdzenia, że skarżący wiedział o decyzji już w 2019 r., co oznacza, że złożenie wniosku o wznowienie postępowania nastąpiło z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Po rozpatrzeniu zażalenia Wojewoda Warmińsko-Mazurski postanowieniem z dnia 24 września 2021 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie organu I instancji. Wojewoda podzielił stanowisko Prezydenta Miasta. W skardze Ł. W. wyjaśnił, że o decyzji Prezydenta O. dowiedział się w dniu 6 marca 2021 r., wobec czego miesięczny termin został zachowany. Niewłaściwe jest powoływanie się przez Wojewodę na domniemanie, że skarżący mógł pośrednio dowiedzieć się od organu nadzoru budowlanego o decyzji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w postanowieniu. Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 930/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Ł. W. na ww. postanowienie Wojewody. Sąd I instancji wyjaśnił, że art. 148 § 2 k.p.a. nie wymaga dla otwarcia biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. dopełnienia wymogu doręczenia decyzji, której dotyczy żądanie wznowienia. Bieg tego terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji, niezależnie od źródła, z którego ta informacja pochodzi. Ciężar dowodu dochowania terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, spoczywa na stronie, która tego wznowienia się domaga. W rozpoznawanej sprawie Skarżący twierdził, że o decyzji Prezydenta O. z dnia 9 maja 2006 r. dowiedział się 6 marca 2021 r. od swojego ojca. W aktach sprawy znajduje się jednak szereg dokumentów od organów nadzoru budowlanego, skierowanych do skarżącego, w których wprost wskazuje się na ww. decyzję i jej treść. W decyzji PINB z 9 listopada 2010r., umarzającej postępowanie w sprawie zawiadomienia o zakończeniu budowy inwestycji skarżącego, wyjaśniono, że "roboty budowlane prowadzone były na podstawie pozwolenia na budowę - decyzja nr II- 533/2001 z dnia 29 czerwca 2001 r. (...), a która to decyzja została uchylona decyzją Prezydenta O. z dnia 9 maja 2006 r. nr II-378/2006 w związku z wszczęciem przez PINB postępowania w przedmiocie istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu". Opis ww. decyzji znajduje się również m.in. w decyzji PINB z dnia 10 stycznia 2013 r., decyzji WINB z dnia 14 marca 2016 r., decyzji WINB z dnia 24 czerwca 2019 r. czy decyzji WINB z dnia 28 lutego 2020 r. Wszystkie te decyzje zostały skierowane do Ł. W., który działał przez pełnomocnika - M. W.. W aktach znajduje się nadto kserokopia zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji z dnia 24 czerwca 2019 r, odebranej przez M. W.. Twierdzenie Skarżącego, że od swojego ojca - M. W. - o decyzji z 9 maja 2006 r. dowiedział się dopiero 6 marca 2021 r., po odebraniu przez niego pism z organu nadzoru budowlanego, są więc gołosłowne, bowiem korespondencję taką skarżący i jego ojciec otrzymywali już dużo wcześniej. Zasadnie zatem organy orzekające w sprawie uznały, że wniosek o wznowienie postępowania z dnia 20 marca 2021 r., został złożony po terminie, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Skoro zaś wniosek o wznowienie postępowania został złożony po upływie miesiąca od dnia, w którym strona (jej pełnomocnik) dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, konieczne było wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.). W skardze kasacyjnej Ł. W. zaskarżył ww. wyrok w całości zarzucając mu naruszenie art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 148 § 1 i 2 k.p.a. poprzez uznanie, że skarżący Ł. W. dowiedział się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania poprzez doręczenie pełnomocnikowi, w toku innego postępowania, korespondencji odnoszącej się do decyzji Prezydenta O. z dnia 9 maja 2006 r., a więc zapadłej w toku postępowania, którego wznowienia domaga się skarżący, podczas gdy doręczenie jej pełnomocnikowi, tym bardziej nieprofesjonalnemu, przy odmiennym charakterze takiego postępowania, nie rozpoczyna biegu 30- dniowego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdził, że argumenty organów administracji, a także Sądu I instancji marginalizują istotną okoliczność sprawy, mianowicie to, że jakiekolwiek wzmianki Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego skierowane do skarżącego przy okazji korespondencji w sprawie PINB 7356-59/05, a dotyczące postępowania Prezydenta O. i decyzji z dnia 9 maja 2006 r., adresowane były do pełnomocnika strony, a nie samej strony. Kwestia odbioru korespondencji zawierającej wzmianki o decyzji Prezydenta O. z dnia 9 maja 2006 r. jedynie przez nieprofesjonalnego pełnomocnika skarżącego, a nie samego skarżącego, powinna skutkować uznaniem, że fakt ten pozostaje irrelewantny dla rozpoczęcia biegu terminu na złożenie wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. O okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania ma się bowiem dowiedzieć bezpośrednio strona postępowania, nie zaś jej pełnomocnik, szczególnie nieprofesjonalny i ustanowiony do innego zakresu sprawy, a więc działający w toku reprezentacji prowadzącej do osiągnięcia odmiennego celu. Miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148, nie należy liczyć od dnia, w którym o podstawie wznowienia dowiedział się pełnomocnik skarżącego w związku z prowadzeniem innej sprawy, jeśli nie dowiedział się o niej skarżący. Nie można przyjąć, że obowiązki profesjonalnego pełnomocnika rozciągają się aż tak szeroko, że w ich ramach musi on przewidywać, iż skarżący będzie chciał wznowić postępowanie administracyjne. Zgodnie z powyższym wyjaśnienia skarżącego, że o okolicznościach wznowienia postępowania administracyjnego dowiedział się dopiero w marcu 2021 r. od ojca - M. W. pozostają jak najbardziej istotne dla niniejszego postępowania i określają realny termin na złożenie stosownego wniosku, który został zachowany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed sądem pierwszej instancji. Spornym w sprawie pozostaje kwestia zachowania terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta O. z dnia 9 maja 2006 r. Organy administracji publicznej, a za nimi Sąd I instancji uznały, że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania rozpoczyna swój bieg od dnia dowiedzenia się o wydaniu ww. decyzji Prezydenta przez pełnomocnika skarżącego. Stanowisko to zasadnie kwestionuje skarżący kasacyjne. Zgodnie z art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 termin biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2 k.p.a.). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, iż przez pojęcie dowiedzenia się o decyzji należy rozumieć powzięcie wiedzy o samym fakcie wydania rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający złożenie podania o wznowienie. Powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji nie jest przy tym pojęciem tożsamym z zawiadomieniem o pełnej treści decyzji, co mogłoby nastąpić dopiero po doręczeniu decyzji. Chodzi tu o takie dane jak nazwa organu oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy z zastrzeżeniem, iż nie jest tu konieczne, aby strona dokładnie poznała treść rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA z dnia 18 września 2014 r., II OSK 674/13, z dnia 19 czerwca 2018 r., II OSK 2083/17; z dnia 30 września 2020 r., II OSK 1464/20; z dnia 20 maja 2021 r., II OSK 2434/18; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Art. 148 § 2 k.p.a. nie wymaga dla otwarcia biegu terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. doręczenia decyzji, której dotyczy żądanie wznowienia. Bieg tego terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danej decyzji. Istotne jest to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i o zawartym w niej rozstrzygnięciu, niezależnie od źródła, z którego pochodzi informacja (por. wyroki NSA z dnia 11 grudnia 2018 r., II OSK 118/17; z dnia 18 lipca 2012 r., I OSK 1025/11; z dnia 14 lutego 2013 r., II OSK 1927/11; z dnia 7 sierpnia 2008 r., II OSK 931/07; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadnie w skardze kasacyjnej podniesiono, że powzięcie wiadomości o wydaniu decyzji przez pełnomocnika strony, nie może być utożsamiane z powzięciem wiadomości o tej decyzji przez stronę postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, że miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 k.p.a., nie należy liczyć od dnia, kiedy o podstawie wznowienia dowiedział się pełnomocnik skarżącego w związku z prowadzeniem innej sprawy, jeśli nie dowiedział się o niej skarżący. Nie można bowiem przyjąć, że obowiązki profesjonalnego pełnomocnika rozciągają się aż tak szeroko, że w ich ramach musi on przewidywać, iż skarżący będzie chciał wznowić postępowanie administracyjne w innej sprawie (por. wyroki NSA z 3 marca 2022 r., II OSK 735/19; z 1 marca 2013 r., II OSK 2059/11; z dnia 26 marca 2010 r., I OSK 99/09; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając to na uwadze, nie można zaakceptować stanowiska Sadu I instancji, iż w dniu, w którym o wydaniu decyzji Prezydenta z dnia 9 maja 2006 r., dowiedział się pełnomocnik skarżącego, w związku z prowadzeniem innej sprawy, rozpoczął bieg termin, o jakim mowa w art. 148 § 2 k.p.a. Termin ten mógł rozpocząć swój bieg dopiero od dnia, w którym o wydaniu tej decyzji dowiedział się sam skarżący kasacyjnie. Powyższe skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku, a także zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Prezydenta O. z dnia 9 czerwca 2021 r. Ustalenie zachowania terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania będzie obowiązkiem organu w toku ponownie prowadzonego postępowania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w przedmiocie wniosku zawartego w skardze kasacyjnej dotyczącego zwrotu kosztów pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu w postępowaniu kasacyjnym, podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny, w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 oraz art. 258-261 p.p.s.a.