I GZ 213/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 180/24 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Zarządu Województwa Podlaskiego z dnia 22 marca 2024 r. nr 7/2024 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 29 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Bk 180/24 po rozpoznaniu wniosku K. C. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Zarządu Województwa Podlaskiego z dnia 22 marca 2024 r. nr 7/2024 w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania przypadającej do zwrotu postanowił odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. K. C. (dalej: "skarżący") wraz ze skargą na decyzję Zarządu Województwa Podlaskiego z 22 marca 2024 r. nr 7/2024 w przedmiocie określenia kwoty zobowiązania przypadającej do zwrotu wniósł o wstrzymanie jej wykonania z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody jak i trudne do odwrócenia skutki. Wyjaśnił, że nie posiada kwot na wydatek związany z naliczoną korektą finansową - znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a wszczęcie przeciwko niemu egzekucji spowoduje brak możliwości dysponowania środkami na rachunkach i tym samym regulowania bieżących zobowiązań oraz postawienie w stan natychmiastowej wymagalności wszystkich posiadanych przez skarżącego zobowiązań, a w konsekwencji utratę wszystkiego, na co wspólnie z rodziną pracował prawie 40 lat. Z zaskarżonej decyzji wynika obowiązek zwrotu kwoty 135.605,74 zł wraz z odsetkami, które na dzień wnoszenia skargi wynosiły 79.938,66 zł. Natychmiastowa egzekucja takiej kwoty wiązałaby się w ocenie skarżącego z zakończeniem działalności firmy, może wpłynąć na płynność finansową i skutkować koniecznością zwolnienia pracowników, gdyż skarżący takich środków nie posiada. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że aby ocenić, czy zapłata wskazanej kwoty może wyrządzić stronie znaczną szkodę lub spowodować trudne do odwrócenia skutki, konieczne byłoby odniesienie tej kwoty do sytuacji majątkowej skarżącego. Wnioskując o wstrzymanie wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia, skarżący nie wyjaśnił jednak, w jakiej relacji do jego sytuacji majątkowej pozostaje wskazana do zwrotu kwota wraz z odsetkami. Skarżący przedłożył co prawda szereg dokumentów - lista trzech operacji na koncie, dokonanych jednego dnia, podsumowanie ewidencji przychodów, zestawienie rejestrów nabyć za styczeń-marzec 2024 r., zbiórkowa lista płac. Faktycznie, z dokumentów tych wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego na przestrzeni lat (od roku 2019) zmniejszyła swoje rozmiary, jednak w ocenie Sądu sytuacja nie jest tak dramatyczna jak to przedstawia skarżący, który nadto nie przedłożył całości dokumentów na podstawie których sąd miałby pełen obraz jego sytuacji majątkowej, jak np. ewidencja środków trwałych, czy i w jakiej wysokości skarżący posiada oszczędności, faktury z terminem płatności, sprawozdania o stanie zobowiązań, czy sprawozdania o stanie środków na rachunkach bankowych, zestawienia bieżących wydatków lub innych dokumentów itp. Bez porównania natomiast możliwości płatniczych skarżącego (majątku, jakim dysponuje) z kwotą przypadającą do zwrotu, nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia, że zwrot wspomnianej kwoty spowoduje trudne do odwrócenia skutki, czy też doprowadzi do znacznej szkody. Sąd I instancji podkreślił, że gdy strona nie wskaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, Sąd nie jest zobowiązany do poszukiwania takich okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2009 r., II FZ 39/09, LEX nr 489786). Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, które uzasadniałyby wyprowadzenie w rozpoznawanej sprawie odmiennych wniosków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków przez wydanie danego aktu musi być realna i poparta rzeczowymi dowodami źródłowymi. Dodatkowo podkreślił, że zaskarżona decyzja bez wątpienia, jako określająca kwotę zobowiązania przypadającą do zwrotu, jest dolegliwa dla strony, co jednak nie oznacza automatycznie, że taka perspektywa, stanowi wystarczające uzasadnienie wniosku o wstrzymanie jej wykonania i wypełnia automatycznie przesłanki ustawowe jej zastosowania. Konieczność zwrotu określonej sumy pieniężnej oraz związane z tym uszczuplenie majątku jest zwykłym następstwem wydania takiej decyzji. Pozytywne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej wymaga jednak od wnioskodawcy uprawdopodobnienia, że na skutek wykonania decyzji grozi mu szkoda, której rozmiary przekraczają zwykłe następstwa zapłaty, czego we wniosku zabrakło. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. C. zaskarżając to orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sądowi I instancji zarzucił naruszenie: 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez wadliwą wykładnię i błędne uznanie, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie uprawdopodobniono, by w związku z wykonaniem decyzji zachodziło niebezpieczeństwo wyrządzenia Skarżącemu znacznej szkody lub/i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sytuacji gdy Skarżący uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji wskazywał, że brak wstrzymania wykonania decyzji może doprowadzić do zakończenia działalności firmy, utraty środków na regulowanie bieżących zobowiązań jak również wynagrodzenia dla zatrudnionych pracowników, a nawet do konieczności przeprowadzenia natychmiastowych ich zwolnień, dla których praca u Skarżącego stanowi podstawowe i często jedyne źródło utrzymania siebie i rodziny, pozbawi ich bieżących wypłat; 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 166 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia wniosku Skarżącego o wstrzymanie zaskarżonej decyzji w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, a tym samym nieuwzględnienie, że na skutek niewstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji dojdzie do przekreślenia wieloletnich dokonań Skarżącego jako przedsiębiorcy i utraty płynności finansowej; 3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu przez WSA dokonanie pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Zarządu Województwa Podlaskiego z dnia 22 marca 2024 r. nr 7/2024; 2) ewentualnie - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy WSA w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów: - wydruku z kalkulatora odsetek od zaległości podatkowych dot. kwoty ustalonej do zwrotu na podstawie pierwotnie zaskarżonej decyzji administracyjnej nr 30/2023 z dnia 15 listopada 2023 r., z uwzględnieniem odsetek - ofert pracy - historii operacji na rachunku bankowym za okres od 01.01.2024 r. do 09.06.2024 r. - dowodu rejestracyjnego - rejestru nabyć VAT za styczeń 2024 r. - rejestru nabyć VAT za luty 2024 r. - rejestru nabyć VAT za marzec 2024 r. - rejestru nabyć VAT za kwiecień 2024 r. - podsumowania ewidencji przychodów za styczeń-grudzień 2021 r. - podsumowania ewidencji przychodów za styczeń-grudzień 2022 r. - podsumowania ewidencji przychodów za styczeń-grudzień 2023 r. - zestawienia wartości środków trwałych na koniec maja 2024 r. - zeznań podatkowych PIT za lata 2021-2023 w celu wykazania: możliwości płatniczych Skarżącego, jak również brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody oraz nieodwracalnych skutków, jakie mogłoby spowodować u skarżącego wyegzekwowanie tej decyzji Ponadto, mając na uwadze oczywistą zasadność niniejszego zażalenia, wniósł o podjęcie pod rozwagę Sądu I instancji uchylenie zaskarżonego postanowienia w trybie autokontroli, stosownie do art. 195 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 p.p.s.a., w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. W judykaturze dominuje stanowisko kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (zob. postanowienia NSA: z 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II FSK 2165/13, z 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11, z 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11, z 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11 czy z 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07 – te i dalej powoływane orzeczenia NSA dostępne w Internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu musi w sposób przekonywujący pokazać konkretne relacje między brakiem wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 p.p.s.a. Za zasadne uznać należy przyjęcie, że skoro postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest inicjowane wnioskiem strony, to na wnioskodawcy spoczywa powinność wskazania konkretnych zagrożeń płynących z wykonania kwestionowanego aktu. Podmiot występujący o wstrzymanie wykonania decyzji, który zaniechał podania okoliczności mających uzasadniać jego żądanie, nie może oczekiwać od sądu, aby ten, wyręczając go, niejako z urzędu poszukiwał usprawiedliwienia dla złożonego wniosku (por. postanowienie NSA z 5 maja 2016 r., sygn. akt I FZ 98/16, postanowienie NSA z 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FZ 40/16). Nie może zatem ulegać wątpliwości, że wnioskodawca jest zobligowany do wnikliwego przedstawienia argumentów i materiałów pozwalających sądowi na wszechstronną analizę przesłanek skorzystania z art. 61 § 3 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 39/09, CBOSA). Najdobitniej wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 maja 2004 r., sygn. akt FZ 65/04 (LEX nr 1405435), w którym stwierdził, że brak uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji uniemożliwia jego merytoryczną ocenę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko przedstawione w uzasadnieniu postanowienia Sądu I instancji jest prawidłowe. Aby zbadać, czy rzeczywiście egzekucja kwoty wynikającej z przedmiotowej decyzji może wyrządzić skarżącemu znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, konieczne jest odniesienie wymaganej należności do sytuacji materialnej i finansowej skarżącego. Bez porównania tych dwu wartości (wysokości nałożonego zobowiązania i majątku, jakim dysponuje skarżący) nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia, że w jego przypadku zapłata należności będzie miła realny wpływ na dalsze prowadzenie działalności gospodarczej i konieczność regulowania bieżących opłat. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie naruszył art. 61 § 3 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 166 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Przy ocenie wniosku skarżącego, Sąd I instancji wziął pod uwagę okoliczności wynikające z akt sprawy. Sąd administracyjny nie jest zobowiązany do poszukiwania z urzędu w aktach sprawy informacji o okolicznościach uzasadniających uwzględnienie wniosku, jeżeli skarżący nie wskazał we wniosku tych okoliczności i nie powołał się na określone (znajdujące się w aktach lub przedłożone sądowi do oceny) dokumenty potwierdzające zasadność wniosku. Ciężar konkretyzacji przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz wskazania okoliczności je potwierdzających spoczywa bowiem na wnioskodawcy. Strona ma obowiązek dokładnie opisać we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i wykazać istnienie konkretnych okoliczności pozwalających stwierdzić, że wstrzymanie aktu lub czynności jest zasadne. Natomiast jeżeli strona do wniosku załącza określone dokumenty to powinna powołać się na nie we wniosku i je opisać. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja na poparcie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji była niewystarczająca i nie obrazowała w pełni jego sytuacji majątkowej i finansowej. Na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji skarżący nie przedłożył całości dokumentów na podstawie których Sąd miałby pełen obraz jego sytuacji majątkowej, jak. np. ewidencja środków trwałych, czy i w jakiej wysokości skarżący posiada oszczędności, faktury z terminem płatności, sprawozdania o stanie zobowiązań, czy sprawozdania o stanie środków na rachunkach bankowych, zestawienia bieżących wydatków lub innych dokumentów itp. Bez porównania natomiast możliwości płatniczych skarżącego (majątku, jakim dysponuje) z kwotą przypadającą do zwrotu, nie jest możliwe zweryfikowanie twierdzenia, że zwrot wspomnianej kwoty spowoduje trudne do odwrócenia skutki, czy też doprowadzi do znacznej szkody. W świetle powyższego analiza wniosku skarżącego doprowadziła Sąd I instancji do słusznej konstatacji, że nie został on wystarczająco uzasadniony. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w przypadku przedmiotowej decyzji zobowiązanym do zwrotu kwoty jest skarżący jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. Istotna jest tutaj zatem oprócz sytuacji finansowej prowadzonego przedsiębiorstwa, w tym dochód z tytułu jego prowadzenia, także sytuacja finansowa, w tym majątkowa skarżącego. Skarżący zaś kwestie finansów prowadzonego Przedsiębiorstwa i braku znaczących jego dochodów, niejako traktuje jako odnoszące się do jego osobistej sytuacji finansowej, tracąc z pola widzenia, że koniecznym byłoby wskazanie i udokumentowanie osobistego stanu majątkowego. W tej zaś kwestii skarżący nie przedstawił jednak całkowitej sytuacji finansowej, na którą składa się sytuacja majątkowa skarżącego, w szczególności ewentualnie posiadane oszczędności (np. wyciąg z kont prywatnych), lokaty, ruchomości czy nieruchomości (domy, mieszkania) itd. Odnosząc się natomiast do wniosku zawartego w zażaleniu o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów dołączonych do zażalenia w celu wykazania możliwości płatniczych w tym np. wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego Przedsiębiorstwa, zestawienie wartości środków trwałych, zeznania podatkowe należy zauważyć, że są to nowe okoliczności podniesiono dopiero na etapie postępowania zażaleniowego. Sąd I instancji nie mógł dokonać oceny tych okoliczności ponieważ dokumenty te nie zostały przedłożone przy wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Należy podkreślić, że zadaniem NSA nie jest ponowna ocena wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, lecz kontrola postanowienia wydanego przez WSA. Postępowanie zażaleniowe ma na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia (co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a.), a nie ponowne rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. Zażalenie ze środka zaskarżenia nie powinno być pismem uzupełniającym wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I GZ 367/23; z 12 listopada 2019 r., sygn. akt I OZ 1054/19; z 12 października 2018 r., sygn. akt I OZ 937/18; z 3 marca 2016 r., sygn. akt I FZ 33/16; z 29 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1240/11; z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OZ 375/09, a także J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., s. 212-213). Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 61 § 4 p.p.s.a. postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności wydane na podstawie art. 61 § 2 i 3 p.p.s.a., sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Gdyby zatem taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, skarżący może przedstawić stosowną dokumentację wraz z nowym wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu zażalenia.