III SA/Wa 1705/22
WyrokWSA w Warszawie2023-02-28
Skład orzekający: Agnieszka Baran, Kamil Kowalewski, Maciej Kurasz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a jeśli tak, czy środek ten był zbyt uciążliwy dla zobowiązanego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, ponieważ czynność ta została przeprowadzona zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto, zajęcie rachunku bankowego jest uznawane za jeden z najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych, a skarżący nie wskazał innego składnika majątku, z którego można by skutecznie przeprowadzić egzekucję. W związku z tym, sąd oddalił skargę.Stan faktyczny
Skarżący A.P. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (NUS) o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną. Czynnością tą było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącego w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu daniny solidarnościowej. Skarżący kwestionował prawidłowość ustalenia wysokości zobowiązania oraz zarzucał zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Organy obu instancji uznały skargę za bezzasadną, wskazując na prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej i ograniczone ramy postępowania skargowego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Baran, Sędziowie asesor WSA Kamil Kowalewski (sprawozdawca), sędzia WSA Maciej Kurasz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], wydanym po rozpatrzeniu zażalenia A.P. (dalej też jako Skarżący) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej też jako Dyrektor IAS lub DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z dnia 7 grudnia 2021r. nr [...].
Jak wynika z akt sprawy, a także uzasadnienia skarżonego postanowienia Naczelnik US, prowadzi wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 7 grudnia 2021 r. nr [...], obejmującego zaległości z tytułu daniny solidarnościowej w kwocie należności głównej w wysokości 171.001,00 zł wraz z odsetkami.
W celu wyegzekwowania należności będącej przedmiotem egzekucji, NUS zawiadomieniem z dnia 7 grudnia 2021 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone Skarżącemu w dniu 16 grudnia 2021 r. wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego, zaś bank odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu 7 grudnia 2021 r.
Pełnomocnik Skarżącego pismem z dnia 23 grudnia 2021 r., wniósł zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W reakcji na to NUS postanowieniem z dnia [...] grudnia 2021 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie pismem z dnia 23 grudnia 2021 r., Skarżący wniósł skargę na czynność egzekucyjną, zarzucając, że ta dokonana została z naruszeniem ustawy, jak również obejmowało zastosował zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Skarżący podniósł, że kwota zobowiązania została ustalona w sposób nieprawidłowy, gdyż w deklaracji podatkowej PIT-8C za 2020 rok [...] S.A. wykazał jego dochód w kwocie 5.047.195,11 zł, co generowało po stronie Skarżącego konieczność zapłacenia daniny solidarnościowej. W ocenie Skarżącego prawidłowo obliczona wysokość daniny solidarnościowej od kwoty 4.047.195,11 zł, przy uwzględnieniu 4% stawki tej daniny winna wynosić 161.888,00 zł, a nie jak ustalono w toku postępowania podatkowego – 171.001,00 zł. W związku z powyższym Skarżący wskazał, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego dokonane zostało z naruszeniem przepisów ustawy, a skoro dokonano zajęcia kwoty wyższej od kwoty zobowiązania to środek egzekucyjny należy uznać za zbyt uciążliwy.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r. NUS oddalił skargę na czynność egzekucyjną, jaką było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. dokonane zawiadomieniem z dnia 7 grudnia 2022 r.
W uzasadnieniu NUS wyjaśnił istotę skargi na czynność egzekucyjną wszczyna postępowanie, której celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez organ egzekucyjny konkretnej czynności egzekucyjnej, zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Naczelnik US podkreślił także, że podjął zaskarżoną czynnością egzekucyjną zgodnie z zasadami i w trybie określonym przepisami art. 80 u.p.e.a., a zawiadomienie zawierało wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. Z tych względów nie dostrzegł nieprawidłowości w zastosowaniu środka egzekucyjnego, polegającego na zajęciu rachunku bankowego zawiadomieniem z dnia 7 grudnia 2021 r., nr [...]. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów NUS wskazał, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, w tym także tytuł wykonawczy pod kątem wymogów formalnych, stosownie do art. 27 § 1 u.p.e.a., nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Następnie pełnomocnik Skarżącego pismem z dnia 31 stycznia 2022 r., nadanym już po wydaniu wspomnianego postanowienia, tj. w dniu 1 lutego 2022 r. zatytułowanym "Uzupełnienie skargi na czynności egzekucyjnej" doprecyzował żądania oraz wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia z dnia 23 grudnia 2021 r., do którego załączył dokumenty mające potwierdzić stanowisko wyrażone przez wnoszącego tj. potwierdzenia przelewów dokonanych na mikrorachunek Zobowiązanego oraz deklarację PIT-38. Natomiast pismem z dnia 24 lutego 2022 r. nadanym w tym samym dniu, z zachowaniem przewidzianego prawem terminu, Skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika US z dnia [...] stycznia 2022 r. zarzucając mu naruszenie:
- art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez rozpatrzenie skargi z pominięciem kompletnego materiału dowodowego pomimo złożenia takiego zastrzeżenia przez Skarżącego już w treści samej skargi na czynności egzekucyjne;
- art. 81a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść Skarżącego;
- art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i brak odniesienia się do kwestii dokonania czynności egzekucyjnych z naruszeniem ustawy.
Pełnomocnik Skarżącego zarzucił ponadto, że zaskarżone postanowienie zostało wydane zanim Skarżący złożył uzupełnienie skargi na czynności egzekucyjne, pomimo, iż w treści samej skargi z dnia 23 grudnia 2021 r. taki wniosek został zawarty. Tymczasem w uzupełnieniu skargi z dnia 31 stycznia 2022 r. Skarżący przedstawił dodatkowe okoliczności, uzasadniające jej złożenie, a jednocześnie wyjaśnił, że ponad tydzień przebywał w szpitalu, przez co nie miał możliwości zdobycia niezwłocznie dokumentów i przekazania ich pełnomocnikowi celem analizy i dołączenia do przedmiotowej sprawy.
Dyrektor IAS po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r. utrzymał w mocy orzeczenie NUS. W uzasadnieniu DIAS przedstawił istotę skargi na czynności egzekucyjne, gdzie podkreślił, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają wyłącznie kwestie odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej.
Następnie DIAS syntetycznie opisał stan faktyczny sprawy, po czym stwierdził, że czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego Skarżącego została dokonana zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., poprzez doręczenie bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do wysokości egzekwowanych należności pieniężnych wraz z kosztami egzekucyjnymi. Ponadto wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.
DIAS przypomniał też, że zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Z kolei postępując zgodnie z § 3 tego artykułu, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa powyżej, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Konfrontując to z ustaleniami poczynionymi w sprawie DIAS zauważył, że tytuł wykonawczy doręczono Skarżącemu Zobowiązanemu już w dniu 16 grudnia 2021 r. wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego, zaś bank odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu 7 grudnia 2021 r. Zawiadomienie to było wystawione według określonego wzoru i zawierało wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. Z tych względów zarzut zastosowania czynności wbrew przepisom u.p.e.a. DIAS uznał za bezzasadny i nieusprawiedliwiony.
Odnosząc się zaś do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego DIAS wspomniał o art. 7 § 2 u.p.e.a., z którego jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Jak podkreślił, zastosowany przez Naczelnik US środek egzekucyjny polegał na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A., uregulowany w art. 80 u.p.e.a., tym samym spośród przewidzianych w art. 1a pkt 12a u.p.e.a. środków, wybrał ten środek, który był najwłaściwszy w realiach niniejszej sprawy, i który miał za zadanie najlepiej i najprościej realizować zakładany cel, tj. zaspokojenie zobowiązań wierzyciela. Ponadto powołując się na stanowisko orzecznictwa DIAS stwierdził, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego uznawane jest za jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych.
Końcowo DIAS odniósł się do zarzutu pełnomocnika Skarżącego dotyczącego wydania postanowienia przed otrzymaniem pisma z dnia 31 stycznia 2022 r. i pominięcia podniesionych w nim argumentów. W tym zakresie DIAS stwierdził, że organ egzekucyjny pozbawiony był możliwości uwzględnienia tego pisma gdyż zostało nadane przez pełnomocnika w dniu 1 lutego 2022 r. zaś organ wydał postanowienie o nr [...] w dniu [...] stycznia 2022 r. kierował się przy tym – jak podkreślił DIAS – zasadą szybkości postępowania, działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Skarżący, niezadowolony z rozstrzygnięcia DIAS w piśmie z dnia 30 czerwca 2022 r. zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił skarżonemu postanowieniu naruszenie
1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 735 – dalej też jako k.p.a.), oraz art. 18, art. 54 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2020 r., poz. 1427 – dalej też jako u.p.e.a.), polegające na utrzymaniu w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] stycznia 2022 roku, podczas gdy z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że postanowienie to, jako przedwczesne, nie powinno ostać się w obrocie prawnym;
2) art. 7 § 2, art. 7 § 3, art. 7a § 1 u.p.e.a., polegające na naruszeniu podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego tj. zasady celowości stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego oraz zasady niezbędności;
3) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegające na naruszeniu zasady prawdy obiektywnej i wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem zgromadzenia całości materiału dowodowego w sprawie, pomimo podnoszenia tych okoliczności przez Skarżącego w toku postępowania, jak również przedkładanie zasady szybkości postępowania nad ww. zasadę prawdy obiektywnej;
4) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegające na rozpatrzeniu skargi z pominięciem wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, w szczególności podniesionych w zarzutach do postępowania egzekucyjnego, pomimo złożenia takiego zastrzeżenia przez Skarżącego już w treści samej skargi na czynności egzekucyjne;
5) art. 8 § 1a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegające na uznaniu wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść Skarżącego;
6) art. 7a § 1 u.p.e.a. polegające na braku dążenia organu egzekucyjnego do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, w szczególności w kontekście złożonych przez Skarżącego zarzutów w sprawie egzekucyjnej.
Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2022 roku, jak również postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w W. z dnia [...] stycznia 2022 roku, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacje przedstawioną w skarżonym akcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym bez przeprowadzenia rozprawy i udziału stron, stosownie do treści art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej też jako P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Przechodząc dalej warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli określony jest w art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w tak wytyczonych granicach Sąd przyjął, że spór pomiędzy Skarżącym, a Dyrektorem IAS sprawdza się w istocie do pytania, czy organ egzekucyjny prawidłowo – zgodnie z prawem zastosował wobec Skarżącego czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Przy czym Skarżący zaskarżając tę czynność kwestionuje w istocie sposób ustalenia i wysokość zobowiązania będącego przedmiotem egzekucji.
Rozstrzygając ten spór Sąd zaczął od rekonstrukcji stanu faktycznego, który stanowił tło rozstrzygnięcia wydanego przez DIAS. Organem prowadzącym postępowanie egzekucyjne jest Naczelnik US, który wszczął je na podstawie własnego tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 7 grudnia 2021 r. nr [...], obejmującego zaległości z tytułu daniny solidarnościowej w kwocie należności głównej w wysokości 171.001,00 zł wraz z odsetkami.
W celu wyegzekwowania należności będącej przedmiotem egzekucji, NUS zawiadomieniem z dnia 7 grudnia 2021 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone Skarżącemu w dniu 16 grudnia 2021 r. wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego, zaś bank odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu 7 grudnia 2021 r.
W ocenie Sądu tak ukształtowany stan faktyczny nie jest sporny i nie budzi wątpliwości. Nadto należy w sposób jednoznaczny stwierdzić, że wszystkie przedstawione powyżej okoliczności zostały wzięte pod uwagę przy wydawaniu skarżonego rozstrzygnięcia, jak i poprzedzającego je rozstrzygnięcia Naczelnika TUS. Organy obu instancji odnosząc się do nich wskazały, jakie każda z nich ma wpływ na kształt ich postanowień. Sąd ocenił, że okoliczności te nie budzą wątpliwości bowiem potwierdzone są głównie dowodami z dokumentów – w szczególności aktami wydawanymi w toku postępowania egzekucyjnego. Dlatego należy uznać, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie skarżonego rozstrzygnięcia przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które zgodnie z odesłaniem wynikającym z art. 18 u.p.e.a., mają odpowiednie zastosowanie do postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis statuuje jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej. Treść owej zasady wypełnia ciążący na organie administracji (egzekucyjnym) obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Dążąc do jego realizacji organ zobligowany jest podejmować wszelkie – i co równie ważne – niezbędne czynności, które pozwolą mu na ustalenie okoliczności kształtujących stan faktyczny w takim stopniu, który będzie miał wpływ na treść rozstrzygnięcia. Nie powinno budzić wątpliwości, bo wielokrotnie podkreślano to w orzecznictwie i wynika to wprost z treści analizowanego przepisu, że obowiązek podejmowania działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktyczne sprawy nie ma charakteru nieograniczonego. Kończy się on wraz z ustaleniem przez organ okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, a więc takich okoliczności, które będą miały wpływ na treść tego rozstrzygnięcia. Inaczej mówiąc organ administracji nie ma obowiązku analizowania wszystkich faktów, które potencjalnie mogłyby przyczynić się do rozstrzygnięcia sprawy, a skupić ma się tych, które w najprostszy możliwe sposób doprowadzą do jej zakończenia. Trzeba bowiem dodać, że zasada prawdy obiektywnej jest dla postepowania administracyjnego istotna w takim samym stopniu, jak zasada szybkości, czy wnikliwości wynikające z art. 12 § 1 k.p.a., który stanowi właśnie, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Dokonując systemowej analizy tych regulacji trzeba by więc dojść do wniosku, że organ jako gospodarz postępowania, najlepiej zorientowany w tym jakie to okoliczności będą istotne dla danej sprawy, powinien działać w taki sposób, by równoważąc wartości ochronione przez obie te zasady ustalić stan faktyczny sprawy w sposób pełnym, posiłkując się przy tym możliwie najprostszymi środkami, bacząc jednak przy tym by jego postępowanie wyjaśniające nie traciło na jakości.
Rozwinięciem art. 7 jest z kolei powoływany także w skardze art. 77 § 1 k.p.a., który przewiduje, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Najogólniej rzecz ujmując można stwierdzić, że określa on minimalne standardy postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym. Wynika z niego bowiem, że organ po pierwsze zobowiązany jest zebrać materiał dowodowy w sposób wyczerpujący. Następnie zaś rozpatrzyć ten materiał w całości. Wyczerpująco w tym wypadku należy rozumieć jako w sposób pełny, bezsporny, wystarczający dla wydania właściwego rozstrzygnięcia. Z kolei rozpatrzyć w całości oznacza – co również wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie – ocenić każdy z elementów materiału dowodowego indywidualnie, a także w zestawieniu z pozostałymi przy uwzględnieniu ich wzajemnych powiązań.
Wreszcie zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepis ten jest niezwykle istotny na gruncie procedury administracyjnej wyraża bowiem zasadę swobodnej oceny dowodów w postępowaniu przed organami administracji. Swoboda oceny dowodów nie może przy tym być mylona z dowolnością. Zaś walor swobodnej ocena materiału dowodowego będzie miała jedynie wówczas, gdy – jak zastrzega ustawodawca – organ rozstrzygając czy dana okoliczność została ustalona weźmie pod uwagę całokształt prawidłowo zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego.
W ocenie Sądu tak DIAS, jako organ drugiej instancji, jak i NUS, który przeprowadził w całości postępowanie wyjaśniające i dowodowe sprostały wymaganiom przewidzianym tymi przepisami. Organy zgromadziły i – co znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu ich postanowień – oceniły materiał dowodowy, który okazał się być wystarczający dla ustalenia tych okoliczności, które miały wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skoro bowiem oceniały one zasadność skargi na podjętą wobec Spółki czynność egzekucyjną istotne było przede wszystkim to, jakiego rodzaju była to czynność i w jaki sposób została zrealizowana. Te kwestie są zaś jasne w kontekście materiału dowodowego zgromadzonego w aktach jasne. Dlatego też Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących przedwczesnego charakteru zaskarżonego postanowienia, czy nie dość wnikliwego ustalenia rozważania stanu faktycznego na tle którego postanowienie to zostało wydane.
Oznacza to, że rozstrzygnięcie sporu pomiędzy Skarżącą, a organami administracji zależy od oceny prawidłowości zastosowania i wykładni przepisów art. 54 u.p.e.a., które stanowiły materialnoprawną podstawę ich rozstrzygnięć.
Przypomnieć należy więc, że zgodnie z art. § 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:
1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Stosowanie do art. 54 § 2 u.p.e.a. skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Natomiast według art. 54 § 3 u.p.e.a., skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Powołane przepisy regulują więc istotę i tryb wnoszenia skargi na czynność egzekucyjną. W orzecznictwie przyjmuje się, że środek ochrony prawnej zobowiązanego, przewiedziany art. 54 § 1 u.p.e.a., jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., II FSK 1324/18; wyrok NSA z dnia 17 maja 2022 r., III FSK 583/21).
W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (wyroki NSA: z dnia 24 kwietnia 2019 r., II FSK 1370/17; z 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; z dnia 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13; z dnia 24 października 2014 r., II GSK 1377/13).
Podobnie w literaturze, której stanowisko zbieżne jest z poglądami judykatury podkreśla się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015, wydanie VII, komentarz do art. 54). Rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym – na co słusznie zwrócił w uzasadnieniu skarżonego postanowienia DIAS – byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (tak np. NSA w przywołanym wyżej wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; por. też wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2019 r., II FSK 2966/17, wyrok NSA z dnia 27 marca 2019 r., I GSK 1098/18).
Warto też podkreślić, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Dlatego ustawodawca zastrzegł w powołanym art. 54 § 2 u.p.e.a., że w skardze na czynność egzekucyjną określić należy zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Jednak w konsekwencji tak zakreślonego obszaru zaskarżenia należy stwierdzić, za utrwalonym już stanowiskiem judykatury, że postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2022 r., III FSK 583/21).
Wreszcie należy zauważyć, że w skardze na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie dwojakiego rodzaju zarzuty. Pierwszy - formalnoprawny, dotyczy prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego pod względem jego zgodności z przepisami regulującymi sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym (por. wyroki NSA: z dnia 5 grudnia 2019 r., II FSK 48/18; z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13). Drugi – związany z uciążliwością zastosowanego środka egzekucyjnego. Również z tego względu nie jest możliwe podnoszenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego.
W niniejszej sprawie w celu wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym wystawionym w dniu 7 grudnia 2021 r. nr [...], Naczelnik US zawiadomieniem z dnia 7 grudnia 2021 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności Skarżącego z rachunku bankowego w [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone Skarżącemu w dniu 16 grudnia 2021r. wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego, zaś bank odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu 7 grudnia 2021 r.
Badając na skutek skargi tę czynność w kontekście jej zgodności z przepisami ustawy (u.p.e.a.) należy zauważyć, że egzekucja z rachunków bankowych jest jednym ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a, stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a taka należność była egzekwowana w drodze przymusu od Skarżącego. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:
1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;
3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.
Jak stanowi art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. Art. 80 § 2a u.p.e.a. stanowi, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze: 1) świadczeń alimentacyjnych, świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczeń rodzinnych, dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych, porodowych, dla sierot zupełnych, zasiłków dla opiekunów, świadczeń z pomocy społecznej, świadczeń integracyjnych, świadczeń wychowawczych, jednorazowych świadczeń, o których mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem", świadczenia dobry start, rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym, dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, dodatku osłonowego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym, oraz dodatku węglowego, o którym mowa w ustawie z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym; 2) świadczeń, dodatków i innych kwot, o których mowa w art. 31 ust. 1, art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 ust. 1 i 4, art. 84 pkt 2 i 3 i art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz środków finansowych na utrzymanie lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym lub domu jednorodzinnego, o których mowa w art. 83 ust. 2 i art. 84 pkt 1 tej ustawy, w części przysługującej na umieszczone w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka dzieci i osoby, które osiągnęły pełnoletność, przebywając w pieczy zastępczej. Według art. 80 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Z akt sprawy wynika, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny przesłał do Banku [...] S.A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Skarżącego. Organ egzekucyjny jednocześnie wezwał bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Ponadto organ wezwał bank, aby niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu, zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego, oraz by po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji. Zawiadomienie zawierało również pouczenia dla banku i zobowiązanego.
Skarżący w dniu 16 grudnia 2021 r. otrzymała do zawiadomienia tego dołączony został tytuł wykonawczy wystawiony w dniu 7 grudnia 2021 r. Organ egzekucyjny dopełnił zatem wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 80 § 1-3 u.p.e.a. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zawiadomienie zawiera wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 pkt 1-8 u.p.e.a.
Z tych względów Sąd stwierdza, że nie ma podstaw by twierdzić, że czynność zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym Spółki dokonana była w sposób sprzeczny z przepisami ustawy.
Przechodząc dalej należy natomiast zauważyć, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego, co jednak możliwe jest w przypadku możliwości wyboru w tym zakresie. Dlatego zdaniem Sądu, środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie był dla Skarżącego zbyt uciążliwy. Stanowi on bowiem jeden z najmniej uciążliwych dla zobowiązanego środków egzekucyjnych. Skarżący nie wskazał przy tym żadnego innego składnika majątku, z którego organ egzekucyjny mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję. Z tych względów Sąd za niezasadny uznał podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 54 § 1, § 4, § 7 w zw. z art. 80 § 1- § 3 u.p.e.a. Środek egzekucyjny polegający na zajęciu rachunku bankowego, jak słusznie zauważył i podkreślił DIAS, powszechnie w orzecznictwie uznawany jest za najmniej dolegliwy. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni pogląd ten podziela i uważa, że szczególnie w sytuacji, gdy Skarżący nie proponuje innego, mniej jego zdaniem dolegliwego środka prowadzącego do wyegzekwowania ciążącej na nim należności, nie może też być mowy o nadmiernej dolegliwości tego środka egzekucyjnego.
Dlatego za niezasadne uznać należy zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 54 § 1 i 5 a także art. 54 § 5a u.p.e.a, bowiem czynność egzekucyjna nie okazała się zastosowana w sposób wadliwy.
Jedynie na marginesie należy zwrócić uwagę Skarżącemu, głównie w kontekście podnoszonych przez niego twierdzeń o nieprawidłowym ustaleniu wysokości zobowiązania będącego przedmiotem egzekucji, że z godnie z utrwalonym poglądem judykatury, w postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, czy dotyczących decyzji podatkowej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (tak NSA w wyroku z dnia 6 grudnia 2022 r., III FSK 2383/21). W konsekwencji, jak stwierdził NSA, skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia (tak w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., III FSK 1134/21). Oznacza to, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności zabezpieczające, nie ma znaczenia powoływanie się przez skarżącego np. na brak istnienia obowiązku podlegającego egzekucji. Podobne kwestia mogą bowiem być przedmiotem analizy wyłącznie w postepowaniu wszczętym na skutek zarzutów w postępowaniu egzekucyjny.
Z tych względów, przyjmując, że treść zaskarżonego postanowienie odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło