I GZ 113/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 30 stycznia 2026 r. sygn. akt I SA/Bd 524/25 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2024 r. nr UP-801/2024 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z 30 stycznia 2026 r., sygn. akt I SA/Bd 524/25, na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), w sprawie ze skargi Z. C. (dalej: skarżący) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 grudnia 2024 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek skarżącego z 20 sierpnia 2025 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jako spóźniony podlegał odrzuceniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł w imieniu skarżącego jego pełnomocnik zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 88 p.p.s.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie, w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające zastosowanie wskazanego przepisu; 2) art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnie i nieprawidłowe przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony, podczas gdy został on złożony w terminie. W odpowiedzi na zażalenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie zażalenia oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Przed przystąpieniem do rozpoznania zażalenia należy zwrócić uwagę, że przed wniesieniem skargi na decyzję z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 grudnia 2024 r. skarżący 9 stycznia 2025 r. złożył wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 20 lutego 2025 r., sygn. akt I SPP/Bd 3/25, umorzono postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (punkt pierwszy) oraz ustanowiono radcę prawnego (punkt drugi postanowienia). Postanowienie z 20 lutego 2025 r. jest prawomocne od 7 marca 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy pismem z 23 kwietnia 2025 r. zwrócił się do Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawnych w Bydgoszczy o ustanowienie radcy prawnego dla skarżącego. Pismem z 6 maja 2025 r. Dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Bydgoszczy poinformował r. pr. R. F. o wyznaczeniu go pełnomocnikiem dla skarżącego w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy (k. 59 sprawy o sygn. akt I SPP/Bd 3/25). Pismo to zostało doręczone skarżącemu 20 maja 2025 r. Pełnomocnik skarżącego 18 czerwca 2025 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy pierwszą skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 grudnia 2024 r., która zarejestrowana została pod sygn. I SA/Bd 366/25. Postanowieniem z 28 lipca 2025 r., sygn. I SA/Bd 366/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił tę skargę. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 30 września 2025 r., sygn. akt I GZ 349/25, oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie. W międzyczasie, tj. 20 sierpnia 2025 r., pełnomocnik skarżącego wniósł drugą skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 5 grudnia 2024 r., która zarejestrowana została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy pod sygn. akt I SA/Bd 524/25. Do skargi tej pełnomocnik skarżącego dołączył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, który został odrzucony postanowieniem 30 stycznia 2026 r., sygn. akt I SA/Bd 524/25. Zażalenie na powyżej wskazane postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącego. Przechodząc już do oceny zażalenia wyjaśnić trzeba, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwzględnego, zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy sąd, na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że sąd w pierwszej kolejności ocenia, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu. Dopiero w razie uznania, że termin ten został zachowany, badaniu podlegają przesłanki uprawdopodobniające brak winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. W niniejszej sprawie kwestią sporną jest zachowanie przez pełnomocnika skarżącego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Niewątpliwie termin dla skarżącego do wniesienia skargi upłynął, zaś skarżącemu udzielone zostało prawo pomocy przyznane przed wniesieniem skargi, na mocy którego ustanowiono dla niego pełnomocnika. W tym zakresie podkreślić trzeba, że pomimo zastrzeżenia zawartego w treści art. 87 § 1 p.p.s.a., iż żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, że zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W orzecznictwie przyjmuje się więc, że wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu, w trybie art. 244 p.p.s.a. dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FSK 435/13 oraz postanowienia NSA: z 1 października 2010 r., sygn. akt I OZ 725/10, z 12 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 243/11; z 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 211/12; 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 384/14; z 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 543/14). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a. Stanowisko takie zostało wypracowane pod wpływem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 25 lipca 2013 r., SK 17/12. Mając na uwadze powyższe regulacje oraz stan faktyczny sprawy stwierdzić należy, że wobec odbioru przez pełnomocnika pisma Dziekana Okręgowej Izby Radców Prawych w Bydgoszczy o ustanowieniu go w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy pełnomocnikiem skarżącego 20 maja 2025 r., wniosek pełnomocnika skarżącego z 20 sierpnia 2025 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należało uznać za spóźniony. We wniosku z 20 sierpnia 2025 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi pełnomocnik skarżącego stwierdził, że "istniały uzasadnione przesłanki do przyjęcia, że pismo wniesione przez pełnomocnika stanowiło nie tylko skargę, ale i wniosek o przywrócenie terminu", a w zażaleniu na odrzucenie powyżej wskazanego wniosku wskazał, iż "moment powzięcia przez niego informacji, o stanie sprawy, w stopniu umożliwiającym przyjęcie, że ustała przyczyna uchybienia terminu nastąpił 11 czerwca 2025 r., a nie w momencie odebrania zawiadomienia o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu, czyli 20 maja 2025 r.". Odnosząc się więc do stanowiska pełnomocnika skarżącego, wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o przywrócenie terminu, w skardze brak było wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Zwrócić trzeba przy tym uwagę, że redakcja przepisów art. 86-88 p.p.s.a. nie pozostawia przy tym wątpliwości, że przywrócenie terminu może nastąpić tylko na wniosek strony. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wymaga wyraźnego sformułowania takiego żądania. Brak jest podstaw do przyjęcia konstrukcji postulowanej w rozpoznawanym zażaleniu, że samo złożenie skargi z uchybieniem terminu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu należy uznać za równoznaczne z wnioskiem strony o przywrócenie uchybionego terminu do dokonania tej czynności procesowej (por. postanowienie NSA z 25 lipca 2024 r., sygn. akt II OZ 350/24). Uzupełniająco należy zwrócić uwagę, iż pomimo twierdzeń zawartych w zażaleniu pełnomocnika skarżącego o ustaniu przyczyn uchybienia terminu 11 czerwca 2025 r., którą to datę wskazał dopiero na etapie postępowania zażaleniowego, to jednak pełnomocnik nie wskazuje na okoliczności związane z momentem ustania przyczyny uchybienia terminu, a na poparcie tych twierdzeń nie zostały przedłożone żadne dowody. Naczelny Sąd Administracyjny podziela więc stanowisko Sądu pierwszej instancji, że złożony w niniejszej sprawie wniosek o przywrócenie terminu był spóźniony. Jednocześnie należy wskazać, że w niniejszej sprawie nie ma miejsca pozbawienie strony prawa do sądu. Prawo to znalazło w sprawie odzwierciedlenie w przyznaniu skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt III FZ 610/23). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. Odnosząc się do wniosku organu w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w tym zakresie w postanowieniu rozpoznającym zażalenie. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Brak jest zatem podstaw do orzekania w tym zakresie w innych orzeczeniach. Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 527).