I GZ 243/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt V SA/Wa 570/17 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2017 r. , sygn. akt V SA/Wa 570/17 ze skargi G. K. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) grudnia 2016 r., nr (...) w przedmiocie określenia kwoty dotacji celowej przypadającej do zwrotu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 570/17 odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 570/17 wydanego w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...)w przedmiocie określenia kwoty dotacji celowej przypadającej do zwrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 listopada 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 570/17 oddalił skargę G. K. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...), w przedmiocie określenia kwoty dotacji celowej przypadającej do zwrotu. Pismem z dnia 1 lutego 2018 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oraz o jego przesłanie na adres pełnomocnika strony skarżącej. W uzasadnieniu pełnomocnik strony skarżącej podał, że w dniu 25 stycznia 2018 r. przypadkowo przeglądając orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne na stronie internetowej NSA natrafił na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydany w niniejszej sprawie. Jak wyjaśnił, w tym samym dniu w sekretariacie WSA w Warszawie ustalił telefonicznie, że w systemie nie ma informacji o wysłaniu i doręczeniu mu zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej na dzień 27 listopada 2017 r. Zaś pełnomocnik substytucyjny, który przeglądał akta sprawy w dniu 29 stycznia 2018 r. stwierdził, że znajduje się w nich pisemne zawiadomienie o rozprawie sporządzone w dniu 17 listopada 2017 r., które nie zostało wysłane do pełnomocnika głównego. Ponadto w aktach sprawy znajduje się wiadomość e-mail z dnia 17 listopada 2017 r., wysłana na adres: (...). Jak podał, powyższa wiadomość nie dotarła do niego osobiście, w związku z czym nie wiedział o wyznaczonym terminie rozprawy. Pełnomocnik wskazał również, że posiada osobistą skrzynkę pocztową pod adresem: (...)., a zawiadomienie o rozprawie zostało skierowane na inny adres. W zawiadomieniu tym, jak podkreślił brak jest wniosku o przekazanie tej informacji pełnomocnikowi głównemu. Jego zdaniem nie jest także zrozumiałe w jakim zakresie adresat miałby taką informację potwierdzić i tym samym nie można przyjąć, że został skutecznie powiadomiony o terminie rozprawy w dniu 27 listopada 2017 r. i nie dowiedział się, że zapadł wyrok. O wyroku dowiedział się dopiero w dniu 25 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że pełnomocnik uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadniania wyroku z dnia 27 listopada 2017 r. Wobec ogłoszenia przez Sąd wyroku oddalającego skargę w dniu 27 listopada 2017 r., siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku upłynął w dniu 4 grudnia 2017 r. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 27 listopada 2017 r. zawarła w piśmie wniesionym dnia 1 lutego 2018 r., a więc po upływie terminu. Uchybienie terminowi do sporządzenia uzasadnienia powoduje więc negatywne dla skarżącej skutki w postaci utraty uprawnienia do poddania kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego wyroku z dnia 27 listopada 2017 r. Wnosząc o przywrócenie terminu skarżący dokonał czynności procesowej, co do której uchybił terminowi, gdyż złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zachował też 7-mio dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Z przedłożonego pisma wynika wszak, że przyczyna uchybienia terminowi ustała z dniem 25 stycznia 2018 r. podczas przeglądania orzecznictwa sądów administracyjnych na stronie internetowej NSA oraz po rozmowie telefonicznej z pracownikiem tut. Sądu. W opinii Sądu pełnomocnik strony skarżącej nie wykazał natomiast przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Obowiązkiem wnioskodawcy jest wykazanie zasadności wniosku, okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu znane są tylko stronie i muszą wynikać z braku jej winy. W opinii Sądu tak rozumianej przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie stanowi wskazane przez pełnomocnika w piśmie z dnia 1 lutego 2018 r. twierdzenie, że nie został zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 27 listopada 2017 r. Zawiadomienie dla Skarżącej zostało dokonane na adres e-mail: (...) (adres pełnomocnika uprawnionego do występowania w jej imieniu) w dniu 17 listopada 2017 r. o godz. 12:30. Adres ten został wskazany w piśmie pełnomocnika strony skarżącej z dnia 12 kwietnia 2017 r. (karta 27 akt sądowych). Zgodnie z prośbą Sądu informacja o przeczytaniu wiadomości o terminie rozprawy została w dniu 17 listopada 2017 r. godz. 15:31 potwierdzona przez M. W. (pracownika sekretariatu kancelarii). Nie pozostaje w gestii Sądu zobowiązanie osoby, która odebrała e-mail do przekazania tej informacji pełnomocnikowi, gdyż za prawidłowy obieg korespondencji w kancelarii oraz stosowanie jej wewnętrznych procedur, aby zapewnić właściwe jej funkcjonowanie odpowiadają pracownicy tej jednostki. Dodatkowo Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie stroną wnoszącą o przywrócenie terminu jest profesjonalny pełnomocnik, który pracuje w wieloosobowej kancelarii, od którego należy wymagać większej staranności. To po stronie pełnomocnika ciąży obowiązek takiego ułożenia harmonogramu pracy aby wykonywać ciążące na nim obowiązki w terminie wymaganym zgodnie z przepisami prawa. Z tego względu niefrasobliwość pełnomocnika strony skarżącej obciąża G. i nie wyłącza jej winy, ani ustanowionego następnie przez nią pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji stwierdził, że pełnomocnik procesowy nie wykazał, aby uchybienie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przedmiotowej sprawie było przez niego niezawinione. G. K. zaskarżyła przedmiotowe postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości zarzucając. 1) naruszenie art. 65 § 3 w związku z art. 67 § 5 i art. 46 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej, p.p.s.a) mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pominięcie faktu, ze zawiadomienie o rozprawie skierowane zostało na adres e-mail, którego pełnomocnik skarżącej nie miał obowiązku podać i nie podał w skardze, ani w dalszym toku postępowania, podając jedynie adres pocztowy dla doręczeń, a także poprzez przesłanie zawiadomienia o rozprawie na adres e-mail inny, niż osobisty adres pełnomocnika skarżącej, 2) naruszenie art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 91 § 2 i art. 65 § 3 oraz art. 67 § 5 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy przez uznanie, że pełnomocnik skarżącej niezawiadomiony prawidłowo o terminie rozprawie na którym zapadł wyrok, ponosi winę w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Powołując się na powyższe pełnomocnik wskazał ponadto, że zawiadomienie o rozprawie może być doręczane pełnomocnikowi strony na adres e-mail jedynie w sytuacji, gdy wskazał on adres e-mail w skardze - jako adres dla doręczeń lub w późniejszym piśmie procesowym, albo w sytuacji gdyby sądowi z innego źródła był znany osobisty adres e-maiI pełnomocnika. Przepisy nie uprawniają Sądu do doręczania pisma na adres e-maiI niewskazany przez pełnomocnika- takie uprawnienie nie wynika z żadnego z przepisów. W niniejszej sprawie Sąd wysłał zawiadomienie o terminie rozprawy na adres e-mail niewskazany przez pełnomocnika skarżącej ani nie będący prywatnym adresem pełnomocnika skarżącej. Dlatego też za pozbawione znaczenia w opinii pełnomocnika uznać należy zarzuty Sądu odnośnie wewnętrznej organizacji pracy kancelarii jako uzasadniające winę w uchybieniu terminu, w sytuacji gdy zawiadomienie o rozprawie w ogóle nie powinno być doręczone na adres e-mail kancelarii. W konsekwencji w opinii pełnomocnika nie można przyjąć, że pełnomocnik skarżącej został skutecznie powiadomiony o terminie rozprawy w dniu 27 listopada 2017 r. Nie wiedząc o terminie rozprawy, nie był na niej obecny i nie dowiedział się że zapadł wyrok. W związku z tym w zaskarżonym postanowieniu Sąd błędnie uznał, że nie zostały uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenia uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 5) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z dnia: 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 3 października 2013 r., sygn. akt I FZ 410/13; 1października 2013 r., sygn. akt II OZ 833/13; 25 września 2013 r., sygn. akt I OZ 828/13, cbosa). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego ugruntowany jest bowiem pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1992 r., sygn. akt III CZP 112/92, OSNC 1993/5/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z dnia: 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; 3 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 155/09; 9 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 468/06, cbosa). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że pełnomocnik skarżącego nie wniósł wniosku o sporządzenia uzasadnienia w terminie. Pełnomocnik brak winy upatruje jedynie w okoliczności, że był nieprawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy w konsekwencji nie wiedział o wydaniu wyroku i nie mógł dochować terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadniania. Analiza akt sprawy wskazuje, że w piśmie przewodnim pełnomocnika z dnia 12 kwietnia 2017 r. (k. 27 akt sądowych) uzupełniającym brak formalny skargi widnieje adres e-mail do kancelarii oraz do sekretariatu kancelarii. Zawiadomienie o rozprawie wysłano pełnomocnikowi skarżącego na adres sekretariatu kancelarii w dniu 17 listopada 2017 r. godz. 14:58 (k. 32 akt sądowych). Wiadomość zwrotna z sekretariatu kancelarii o przeczytaniu powyższej wiadomości nadeszła do Sądu o godzinie 15:31 od M. W. (k. 35 akt sądowych). Nie jest rzeczą sądu sprawdzać czy pracownik kancelarii przekazał powyższą wiadomość pełnomocnikowi, powyższe stanowi wewnętrzną organizację pracy profesjonalnej kancelarii Radców Prawnych Sp.p. W świetle powyższych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że za okoliczność świadczącą o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi nie można uznać – tak jak to czyni działający w imieniu skarżącego profesjonalny pełnomocnik – zaniedbania pracownika kancelarii, który nie przekazał pełnomocnikowi skarżącego zawiadomienia o terminie rozprawy. Podkreślić należy, że jeżeli pełnomocnik posługuje się inną osobą do wykonania zleconych mu zadań, to uchybienia dokonane przez tę osobę powinny być traktowane jako uchybienia samego pełnomocnika, a więc i strony postępowania. Tym samym zaniedbanie pracownika kancelarii prowadzonej przez pełnomocnika skarżącego należy rozumieć jak uchybienie samego pełnomocnika, wobec tego nie zostało uprawdopodobnione w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że przekroczono termin do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia bez winy pełnomocnika, a więc i samej strony. Niezależnie od tego czy błąd popełnił pełnomocnik wnioskującego, czy pracownik jego kancelarii, winę za ten błąd ponosi profesjonalny pełnomocnik, a w konsekwencji jego mocodawca (postanowienie NSA z dnia: 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 958/12, Lex nr 1273900; 25 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1515/15, Lex 1990116; 28 września 2016 r., sygn. akt II OZ 975/16, Lex 2207432). Zaniedbania w tym zakresie stanowią zawinioną przyczynę uchybienia terminu. W ocenie NSA nie ma podstaw do przyjęcia, że wezwanie na rozprawę zostało nieprawidłowo doręczone pełnomocnikowi skarżącej. Zgodnie z art. 65 § 3 p.p.s.a. pismo może być doręczone za pośrednictwem telefaksu lub poczty elektronicznej; w takim wypadku dowodem doręczenia jest potwierdzenie transmisji danych. Pojęcie to nie posiada definicji legalnej, jednak w orzecznictwie została podjęta próba jego wyjaśnienia. NSA orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że za "potwierdzenie transmisji danych", o jakim mowa w art. 65 § 3 p.p.s.a. należy rozumieć dokument, z którego niezbicie wynika, że faks lub list elektroniczny zawierający odzwierciedlenie pisma sądowego zapisał się w pamięci faksu adresata, natomiast w przypadku doręczenia pocztą elektroniczną – że list elektroniczny został wyświetlony w programie pocztowym adresata. W praktyce takim dokumentem może być wydrukowany z faksu sądu raport potwierdzenia wysłania wiadomości, z którego będzie wynikać pozytywny wynik tej operacji/transmisji. Z kolei w przypadku doręczenia pisma za pomocą poczty elektronicznej, takim dokumentem może być wydrukowane ze skrzynki pocztowej nadawcy (na ogół pracownika sądu) automatyczne potwierdzenie wyświetlenia wiadomości w programie pocztowym adresata (o ile taka opcja potwierdzenia została wcześniej wybrana przez nadawcę). Nie może również budzić wątpliwości, że potwierdzeniem transmisji danych, o jakim mowa w art. 65 § 3 p.p.s.a. będzie również przesłany przez adresata faks lub list elektroniczny zawierający informację o otrzymaniu pisma sądowego wysłanego w omawianej formie (por. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 504/13). Wbrew twierdzeniom zażalenia, mając na uwadze istotne okoliczności sprawy, nie jest okolicznością wskazującą na brak winy zaniechanie pracownika kancelarii, w skutek którego pełnomocnik nie powziął wiadomości o terminie rozprawy. Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 570/17. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.