II OZ 975/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 28 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 298/16 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 15 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 298/16 (dalej postanowienie z 15 lipca 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na skutek wniosku pełnomocnika skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2016 r.) w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego. Pismem z dnia 24 lutego 2016 r., A. M. (dalej skarżący) reprezentowany przez adwokata R. R., wniósł skargę na decyzję z [...] stycznia 2016 r. Pełnomocnik skarżącego wnioskiem z 3 marca 2016 r. wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Pełnomocnik poinformował, że o zwrocie przesyłki zawierającej skargę został powiadomiony w dniu 3 marca 2016 r. Jednocześnie wskazał, że skarga została zaadresowana przez aplikantkę adwokacką na poprzedni adres siedziby organu odwoławczego, tj. na ul. [...] w Katowicach. Powyższy adres widnieje nadal jako aktualny na stronie Biuletynu Informacji Publicznej. W odpowiedzi na skargę Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach ustosunkowując się do przedmiotowego wniosku wniósł o jego oddalenie. Organ wskazał, że aktualne dane adresowe organu zawiera nagłówek zaskarżonej decyzji, jak również koperta, w której ją nadano. Strona Biuletynu Informacji Publicznej zaopatrzona jest w link do oficjalnej strony internetowej organu odwoławczego, która to zawiera zaktualizowane dane adresowe od listopada 2015 r. Sąd I instancji wskazał, że został zachowany siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Sąd uznał, że wskazany termin rozpoczął bieg w dniu odebrania błędnie zaadresowanej przesyłki zawierającej skargę, tj. w dniu 3 marca 2016 r., natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą został nadany w urzędzie pocztowym w dniu 10 marca 2016 r. Zatem wniosek został wniesiony w terminie a jednocześnie z nim dokonano uchybionej czynności. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi Sąd I instancji wskazał, że nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca prawidłowe zaadresowane przesyłki zawierającej skargę. Powoływanie się przez pełnomocnika na omyłkowe wykorzystanie w redagowaniu skargi, nieaktualnego adresu siedziby organu odwoławczego ze stron internetowych, nie może usprawiedliwiać uchybienia terminowi do jej wniesienia (k. 3-12, 19, 55,57-60 akt sądowych). Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wywiódł skarżący wskazując, że adresując przesyłkę informację o adresie Śląskiego Wojewódzkiego Nadzoru Budowlanego powziął z Biuletynu Informacji Publicznej, co wskazuje na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję z [...] stycznia 2016 r. (k. 96-98 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie narusza art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ppsa. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C. H. Beck 2015, s. 462-464, nb 4; postanowienie NSA z 12.2.2015 r., I OZ 91/15, Lex 1643289). W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęte jest, że zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez uczestnika postępowania (stronę) do dokonania czynności (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda – op. cit., s. 464, nb 4 i aprobowane przez Komentatorów postanowienia NSA, SN i WSA). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10.9.2010 r., II OZ 849/10, cbosa). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskująca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W orzecznictwie Sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Strona (w wąskim tego słowa znaczeniu) ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania procesowe, podejmowane w toku postępowania sądowego przez stronę w szerokim tego słowa znaczeniu - w szczególności przez pełnomocnika procesowego (orzeczenie SN z 27.9.1935 r., C.III 258/35, OSP 1936 p. 150, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 318 uw. 6; uzasadnienie uchwały SN z 18.9.1992 r., III CZP 112/92, OSNC 1993/5/75, akceptowanej przez J. Gudowskiego w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, W. Pr. 2006 t. 1 s. 240 uw. 8). Stanowisko, zgodnie z którym mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się swego pełnomocnika, jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. postanowienia NSA z: 18.10.2007 r., I FZ 421/07; 11.3.2009 r., I OZ 198/09; 31.3.2009 r., I FZ 69/09; 23.7.2009 r., I OZ 737/09; 23.6.2010 r., I OZ 465/10; 19.8.2010 r., I FZ 133/10; 10.6.2011 r., I OZ 408/11; 28.6.2011 r., I FZ 160/11; 28.7.2011 r., I OZ 545/11; 9.9.2011 r., II FZ 425/11; 29.11.2011 r., I OZ 894/11; 13.12.2011 r., II FZ 736/11; 14.12.2011 r., II GZ 527/11; 11.1.2012 r., I GZ 231/11; 25.1.2012 r., II OZ 2/12; 13.9.2012 r., II FZ 689/12; 9.10.2013 r., II FZ 872/13; 18.7.2013 r., I OZ 584/13; 9.1.2013 r., I OZ 958/13; 19.12.2012 r., I FZ 566/12, cbosa). Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, nie może prowadzić do odmiennej oceny niż dokonana przez Sąd I instancji. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że na skarżącym, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z: 11.3.2009 r. I OZ 198/09; 3.3.2009 r., I OZ 155/09; 9.5.2006 r. II OZ 468/06, cbosa). W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Tym samym pełnomocnicy czy to działając samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, winni dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy prowadzonej kancelarii, a więc również nadawania pism do sądów czy organów. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26.8.2009 r., II GZ 184/09, cbosa). Niezależnie od tego czy błąd popełnił pełnomocnik wnioskującego, czy pracownik jego kancelarii, czy pracujący od kierunkiem pełnomocnika aplikant, winę za ten błąd ponosi profesjonalny pełnomocnik, a w konsekwencji jego mocodawca (postanowienie NSA z 9.1.2013 r., I OZ 958/12, Lex nr 1273900). Zaniedbania w tym zakresie stanowią zawinioną przyczynę uchybienia terminu. Skoro aktualne dane adresowe organu zawierał nagłówek zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2016 r., jak również koperta, w której ją nadano na adres Kancelarii profesjonalnego pełnomocnika (bezsporne; decyzja z [...] stycznia 2016 r. w aktach WINB)), to przy zachowaniu należytej staranności, osoba sporządzająca skargę a następnie ją wysyłająca, nie miała jakiegokolwiek powodu, by ekspediować pismo na inny adres, niż wskazany przez organ w nagłówku zaskarżonej decyzji. Poszukiwanie adresu organu w Biuletynie Informacji Publicznej było zbędne i nie mogło prowadzić do odmiennej oceny wniosku, niż zaprezentowana w zaskarżonym postanowieniu. Rozważania dotyczące znaczenia Biuletyny Informacji Publicznej dla dostępu do informacji publicznej nie są relewantne w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Błąd polegający na nadaniu pisma na niewłaściwy adres organu, gdy właściwy adres wskazany był w nagłówku zaskarżanej decyzji, należy uznać za brak należytej staranności przy wykonywaniu przez profesjonalnego pełnomocnika czynności procesowej, skutkujący ujemnymi konsekwencjami bezpośrednio w stosunku do reprezentowanej strony (postanowienie NSA z 18.12.2012 r., II OZ 1104/12, cbosa). Przekazanie przez profesjonalnego pełnomocnika aplikantowi do wykonania konkretnej czynności procesowej w imieniu pełnomocnika, winno być poprzedzone udzieleniem niezbędnych wskazówek, mających istotne znaczenie dla skuteczności jej wykonania – w tym wskazania prawidłowego adresu organu, zawartego w nagłówku skarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącego pomija to, że w skardze z 24 lutego 2016 r., podpisanej przez pełnomocnika osobiście, wskazał błędny adres organu ([...]; s. 1 skargi; k. 3 akt sądowych). Pouczenie o możliwości wniesienia skargi na decyzję adresowane jest do strony działającej bez pełnomocnika profesjonalnego i nie musi zawierać wskazania adresu organu, jeśli w samej decyzji adres ten jest prawidłowo wskazany. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa postanowił jak w sentencji.