I OSK 271/24
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2026-02-17
Skład orzekający: sędzia NSA Piotr Niczyporuk, sędzia NSA Karol Kiczka, sędzia del. WSA Jolanta Górska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1960 r. mogło zostać umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie Kodeksu postępowania administracyjnego, jeśli wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po upływie 30 lat od daty ogłoszenia decyzji, mimo że strona postępowania zmarła przed wydaniem tej decyzji?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne, uznając, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo przyjął, iż decyzja z 1960 r. weszła do obrotu prawnego poprzez jej ogłoszenie w dniu 10 lutego 1960 r. oraz ujawnienie Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości. W związku z tym, wniosek o stwierdzenie nieważności złożony w 2015 r. nastąpił po upływie 30 lat, co uzasadniało umorzenie postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej k.p.a.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2022 r., utrzymującej w mocy własną decyzję z 30 grudnia 2021 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego z mocy prawa. Organ uznał, że od daty ogłoszenia decyzji Prezydium Rady Narodowej z 1960 r. do daty złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności w 2015 r. upłynęło ponad 30 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na tę decyzję, uznając regulację ograniczającą możliwość stwierdzenia nieważności za konieczną. Strony wniosły skargi kasacyjne od wyroku WSA.Rozstrzygnięcie
Oddala skargi kasacyjne.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych [...] i [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1574/22 w sprawie ze skarg [...] i [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr KOC/674/Go/22 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa oddala skargi kasacyjne.
Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1574/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi [...] oraz [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2022 r. nr KOC/674/Go/22 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z mocy prawa.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej też Kolegium, SKO, decyzja SKO z 2022 r.) po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 30 grudnia 2021 r. nr KOC/2067/Go/20 w przedmiocie umorzenia postępowania z mocy prawa. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że od daty ogłoszenia decyzji Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 21 stycznia 1960 r., tj. od dnia 10 lutego 1960 r. do daty złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji, tj. 16 lipca 2015 r. upłynęło ponad 30 lat. W związku z powyższym na mocy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej też ustawa z dnia 11 sierpnia 2021r., ustawa zmieniająca /nowelizująca/ k.p.a.) organ prawidłowo umorzył postępowanie z mocy prawa.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wnieśli [...] oraz [...].
Sąd I instancji uznał, że skargi były niezasadne. W ocenie Sądu regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. sygn. P 46/13. Sąd nie dostrzegł podstaw do pominięcia art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, a w konsekwencji stwierdzenia, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji wpłynął po upływie wskazanym w tym przepisie 30 lat – postępowanie należało umorzyć. Sąd uznał, że nie ma bowiem racjonalnego wytłumaczenia powodów, dla których następcy prawni osób, którym odebrano własność czekali ponad 50 lat żeby wzruszyć orzeczenie. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę.
Skargi kasacyjne od tego wyroku wywiedli [...] oraz [...].
[...] w skardze kasacyjnej (dalej też: środek odwoławczy, środek zaskarżania, skarga kasacyjna – nr 1) zaskarżył wyrok w całości, zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 §1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11.08.2021r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491) w zw. z art. 19 ust. 1 lit. d, 25 ust. 1 i 2, 26 ust. 1 i 2 oraz 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez brak uchylenia zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy przepis prawa nakazuje umorzyć postępowania wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia zaskarżonej decyzji, gdy tymczasem do ogłoszenia lub doręczenia decyzji nie doszło i nie mogło dojść, albowiem składająca wniosek o przyznanie własności czasowej [...] zmarła przed wydaniem decyzji, zatem decyzja nie mogła być ogłoszona w jej obecności, ani też nie mogła być skutecznie doręczona w sytuacji, gdy przesyłkę zawierającą decyzję skierowano do osoby zmarłej i w konsekwencji w tej sytuacji nie mogło być skuteczne następcze wywieszenie zawiadomienia o wydaniu decyzji, a zatem nie rozpoczął nawet biegu 30-letni termin określony w ustawie z 2021 r.
- względnie poprzez dokonanie przez Sąd wadliwych ustaleń w przedmiocie skuteczności doręczenia decyzji, której wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczył, i uznanie na tej podstawie, że upłynął 30- letni termin wskazany w ustawie z 2021 r., gdy tymczasem doręczenie lub ogłoszenie decyzji z 1960 r. nie nastąpiło w sposób przewidziany w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, co skutkowało brakiem uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, gdy tymczasem przy prawidłowych ustaleniach co do braku skutecznego ogłoszenia lub doręczenia decyzji decyzja powinna zostać uchylona przez Sąd.
W konsekwencji przedstawionego zarzutu wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
[...] w swojej skardze kasacyjnej (dalej też: środek odwoławczy, środek zaskarżania, skarga kasacyjna – nr 2) zaskarżył wyrok w całości, zarzucając:
I. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 kpa poprzez nierozważenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniesionego w skardze zarzutu naruszenia wymienionych przepisów KPA w wyniku niewłaściwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie prowadzącej do przyjęcia, iż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 21 stycznia 1960 r. zostało doręczone wnioskodawczym [...];
b. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. art. 26 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez nierozważenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniesionego w skardze zarzutu niewłaściwej wykładni drugiego z wymienionych przepisów przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie prowadzącej do uznania, że doręczenie decyzji administracyjnej w trybie tego przepisu jest równoznaczne z jej ogłoszeniem;
c. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez nierozważenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podniesionego w skardze zarzutu błędnej wykładni drugiego z wymienionych przepisów przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie prowadzącej do przyjęcia, iż postępowanie w niniejszej sprawie uległo umorzeniu z mocy prawa w sytuacji gdy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 21 stycznia 1960 r. nr GT.III.II- 6/W/232/59 nie zostało doręczone ani też ogłoszone.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargi kasacyjne wniósł uczestnik postępowania [...] sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie dochodząc ich oddalenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skargi kasacyjne zostały rozpoznane na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach obydwu skarg kasacyjnych. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skarg kasacyjnych (środków odwoławczych, środków zaskarżania). Granice te są wyznaczone wskazanymi w nich podstawami, którymi mogą być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W związku z sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi pamiętać także należy, że kontrola sądowa, sprawowana w oparciu o kryterium legalności, następuje na podstawie stanu faktycznego istniejącego w czasie podejmowania kontrolowanego aktu oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w tej dacie, a nie w dniu orzekania przez sąd (por. wyrok TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/33; wyroki NSA z dnia: 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2658/15, 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 614/22, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie powołano się na naruszenie przepisów postępowania mogących mieć w ocenie wszystkich skarg kasacyjnych istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając łącznie wniesione skargi kasacyjne w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie są one zasadne.
Jak wiadomo, skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej – a nie przeciwko ostatecznej decyzji organu, a zatem obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wskazanie jej podstawy/aw oraz zarzutów, zawierających precyzyjne oznaczenie przepisów, w tym konkretnych jednostek redakcyjnych aktu normatywnego, które zostały naruszone przez sąd, gdyż jak wyjaśniono wyżej, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zakreślonych podstawami i zarzutami wyraźnie określonymi oraz dokładnie uzasadnionymi w jej treści (zob. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2021r. sygn. akt II GSK 2187/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, Komentarz, [w]: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Warszawa 2021, s. 837–862).
Sąd odwoławczy jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm) prawa, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą, ponadto prawidłowo oznaczono (wskazano) dzienniki urzędowe (publikatory), w których ogłoszono akty normatywne w jakich są ulokowane – uznane jako naruszone przez środek zaskarżania – normy (przepisy). Dotyczy to zwłaszcza aktów normatywnych, które były od momentu ich przyjęcia (uchwalenia) zmieniane (nowelizowane). Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej czy też poprawianie jej niedokładności. Właściwe określenie w skardze kasacyjnej zakresu i podstaw zaskarżenia jest również konieczne z uwagi na ustanowioną w art. 183 p.p.s.a. wskazaną wyżej zasadę stanowiącą, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2022r. sygn. akt I OSK 2161/22 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.; por. B. Dauter, Komentarz, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek. Warszawa 2024, s. 650–669).
Poczynienie powyższych uwag – odnośnie wymogów skargi kasacyjnej jako środka odwoławczego – było konieczne, gdyż wniesione skargi kasacyjne od wyroku Sądu I instancji nie odpowiadają w pełni akcentowanym wyżej wymogom p.p.s.a.
Nie są bowiem dokładanie uformowane w obydwu skargach kasacyjnych zarzuty dotyczące naruszenia określonych przepisów (norm) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Zaniechano bowiem, w opozycji do wymogów sądowej ustawy procesowej (p.p.s.a.), co należy odnotować, przywołania wymaganego "publikatora" – organu urzędowego, w którym ten akt normatywny był ogłoszony (zwłaszcza: nazwy dziennika urzędowego, adekwatnie roku wydania, numeru i pozycji). Powinność ta dotyczy zwłaszcza aktów normatywnych, które były od momentu ich przyjęcia (uchwalenia) zmieniane (nowelizowane). W skardze kasacyjnej nr 2 rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. (...) zostało oznaczone jako rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 marca 1928 r. (...). Z kolei skarga kasacyjna nr 1 na s. 2 ogólnie motywuje zarzut “(...) gdy tymczasem doręczenie lub ogłoszenie decyzji z 1960 r. nie nastąpiło w sposób przewidziany w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym (...)" – zob. postanowienie SN z dnia 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6–7, poz. 96, s. 112–115; wyroki NSA z dnia: 29 stycznia 2008r. I OSK 2034/06; 10 maja 2011 r., II OSK 2520/10. Powyższe sformułowanie zarzutów w obydwu środkach odwoławczych czyni je niestarannymi.
Należy wskazać, że głównym zagadnieniem spornym – w ramach realizowanej niniejszym sądowoadministracyjnej kontroli instancyjnej – jest kwestia, czy zasadnie Sąd I Instancji zaakceptował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2022 r., w której przyjęto, że od daty ogłoszenia decyzji (orzeczenia) Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 21 stycznia 1960 r., tj. od dnia 10 lutego 1960 r. do daty złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji, tj. 16 lipca 2015 r. upłynęło ponad 30 lat. W związku z powyższym na mocy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego organ prawidłowo umorzył postępowanie z mocy prawa.
Osią zaistniałego sporu jest przede wszystkim eksponowana w zarzutach obydwu skarg kasacyjnych kwestia doręczenia (ogłoszenia) tego orzeczenia (decyzji) z dnia 10 stycznia 1960 r. w tym zwłaszcza – jednej ze stron – tego postępowania, tj. [...], która zmarła w dniu 22 października 1958 r. Bowiem orzeczeniem administracyjnym nr GT.III.II-6/W/232/59 z dnia 21 stycznia 1960 r. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie odmówiło "[...] i innym" przyznania własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy dawnej ul. [...] (...).
Podstawą prawną zaskarżonej ostatecznej decyzji SKO z 2022 r. był art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (por. P. Przybysz, Kilka refleksji o umorzeniu postępowania administracyjnego, [w:] Determinanty prawa i postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Aleksandrze Wiktorowskiej. Red. J. Jagielski, K. Zalesińska, A. Jakubowski, K. Wojciechowska, Warszawa 2024, s. 73–80).
Na kanwie rozpoznawanej sprawy przez Sąd odwoławczy – w odniesieniu do zarzutów kasacyjnych obydwu środków zaskarżania – godzi się przypomnieć, że doręczenie decyzji ma na celu zakomunikowanie stronie zawartego w niej rozstrzygnięcia, które zostaje podjęte w chwili złożenia na decyzji podpisu osoby uprawnionej (por. W. Chróścielewski, Akty kończące postępowanie, [w:] W. Chróścielewski, J. P. Tarno, P. Dańczak, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2021, s. 195–210). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 453/08, uznał, że doręczenie decyzji innemu niż wnioskodawca podmiotowi, nawet w przypadku, gdy owemu podmiotowi przesłano tę decyzję "do wiadomości", powoduje, że decyzja taka weszła jednak do obrotu prawnego i zaczęła wywoływać skutki prawne. Nie były to przy tym skutki "pozorne". W takiej sytuacji uznawanie owej decyzji za akt nieistniejący jest niedopuszczalne. Z kolei w wyroku z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2259/12, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie, np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników, jak również decyzja doręczona jedynie "do wiadomości" (zob. wyrok NSA z dnia 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2353/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Koncepcja "wejścia decyzji do obrotu prawnego" nie jest związana z prawidłowym, tj. zgodnym z przepisami prawa doręczeniem decyzji, lecz z dokonaniem czynności doręczenia polegającej na uzewnętrznieniu woli organu wobec podmiotu usytuowanego poza organem administracji i to niekoniecznie nawet wobec jej adresata (zob. np. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014 r. II OSK 2259/12; wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., II GSK 4055/16; wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2023 r., II GSK 1103/22). W konsekwencji łącznie wydanie decyzji oraz jej doręczenie skutkuje związaniem, o którym mowa w art. 110 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., II GSK 4055/16), co z kolei prowadzi do wniosku, że decyzja wywołuje skutki z chwilą jej wydania, jeżeli została doręczona (zob. wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., I OSK 81/09; wyrok NSA z dnia 11 maja 2016 r., II GSK 2976/14; por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 734–740).
Pamiętać przy tym należy, że nie każda wadliwość doręczenia decyzji stronie wyłącza wejście decyzji do obrotu prawnego (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1917/11; wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2259/12; wyrok NSA z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II GSK 1201/10). O tym, czy w konkretnej sytuacji doszło do wejścia decyzji do obrotu prawnego, decydują okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 268/07). Tak więc może wejść do obrotu i wywoływać skutki prawne również decyzja doręczona wadliwie, np. z naruszeniem przepisów o doręczeniach, z pominięciem niektórych stron, bądź ich pełnomocników. Wchodzi do obrotu i wywołuje skutki prawne również decyzja doręczona jedynie "do wiadomości" (por. wyroki NSA z dnia 5 marca 2009 r. w sprawie I OSK 453/08, oraz z dnia 26 lipca 2013 r. w sprawie II OSK 718/12).
Tym samym brak dowodu doręczenia (potwierdzenia odbioru) w aktach sprawy nie powoduje automatycznie wadliwości decyzji, ani tym bardziej kwalifikowanej wadliwości, jeżeli okoliczności faktyczne sprawy, w tym zgromadzone dokumenty, nie pozostawiają wątpliwości co do faktu wprowadzenia decyzji administracyjnej do obrotu prawnego (zob. wyroki NSA z dnia: 23 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2817/15, 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2353/20, 13 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2652/20, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 10 października 2025 r. sygn. akt I OSK 2766/23,publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe w okoliczności niniejszej sprawy przypomnieć trzeba, że orzeczeniem administracyjnym nr GT.III.II-6/W/232/59 z dnia 21 stycznia 1960 r. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie odmówiło "[...] i innym" przyznania własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy dawnej ul. [...] - "[...] nr Kolonia [...] rej. Hip. [...] ", uzasadniając to przeznaczeniem terenu pod użyteczność publiczną.
W zgromadzonym materialne dowodnym (aktach sprawy) znajduje się ogłoszenie wydane na podstawie art. 26 i art. 30 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), w którym wskazano, że w aktach Wydziału Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej znajduje się orzeczenie odmawiające [...] i innym własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...], Kolonia [...] nr [...] rej. Hip. [...] i stwierdzające, że wszystkie budynki znajdujące się na tym gruncie przeszły na własność Państwa. Ponadto wskazano, że: "Powyższe ogłoszenie zostaje wywieszone w niniejszym miejscu położenia nieruchomości przy ul. [...] stanowiącej własność [...] i innych oraz budynku zajmowanym przez Prezydium Rady Narodowej pi. Dzierżyńskiego 3/5 pokój 391. Czynności powyższych dokonał [...], pracownik Wydziału Gospodarki Terenami w dniu 10 luty 1960 r." (por. E. Iserzon, Postępowanie administracyjne. Komentarz. Orzecznictwo–Okólniki, Kraków 1937, s. 64–67).
Z kolei postanowieniem z dnia 10 grudnia 1960 r. Sąd Powiatowy dla Warszawy Pragi dokonał wpisu prawa własności nieruchomości Kolonia [...] nr [...] rej. Hip. [...] na podstawie prawomocnego orzeczenia z 21 stycznia 1960 r., nr GT.III.II-6/W/232/59 na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast w dniu 16 lipca 2015 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wpłynął wniosek [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 21 stycznia 1960 r., nr GT.III II-6/W/232/59 z powodu rażącego naruszenia prawa.
Tym samym trafnie przyjął Sąd wojewódzki, że skutek doręczenia kwestionowanego orzeczenia z dnia 21 stycznia 1960 r. nastąpił w dniu 10 lutego 1960r., tj. w dacie jego ogłoszenia. Decyzja z dnia 21 stycznia 1960 r. weszła również do obrotu prawnego poprzez ujawnienie Skarbu Państwa jako właściciela przedmiotowej nieruchomości na podstawie wpisu dokonanego – przez Sąd Powiatowy dla Warszawy Pragi w dniu 10 grudnia 1960 r. – w oparciu o prawomocną decyzję z dnia 21 stycznia 1960 r.
Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia 21 stycznia 1960 r., co już wyżej wzmiankowano, został złożony w dniu 16 lipca 2015 r., a więc po ponad 30 latach od dnia ogłoszenia (doręczenia) i wejścia do obrotu prawnego decyzji (orzeczenia) z dnia 21 stycznia 1960 r.
Zaskarżony wyrok trafnie zatem uznał, że organy administracji publicznej nie mogły zignorować orzeczenia z dnia 10 stycznia 1960 r. Korzystało ono z wywodzonego z zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 k.p.a.) domniemania zgodności z prawem. Obalenie zaś tego domniemania mogło nastąpić wyłącznie we właściwej ku temu procedurze, mającej za przedmiot tę decyzję z dnia 10 stycznia 1960 r., co w sprawie rozstrzyganej ostateczną decyzją SKO z 2022 r. nie miało miejsca (zob. np. wyroki NSA z dnia: 26 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 214/07; 12 lutego 2013r. sygn. akt I OSK 1717/11; 10 września 2014 r. sygn. akt I OSK 229/13; 18 kwietnia 2018, sygn. akt I OSK 1340/16 i przywoływane tam orzecznictwo, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl. Por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2022, s. 148–158; A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt–Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020, s. 164–167)
Mając na względzie powyższe – wbrew stanowisku obydwu skarg kasacyjnych – prawidłowo w ocenie Sądu odwoławczego ustalił Sąd wojewódzki, że skoro w niniejszej sprawie doszło do skutecznego doręczenia orzeczenia z dnia 21 stycznia 1960 r. w dniu 10 lutego 1961 r., to organ zasadnie umorzył postepowanie na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.
Należy przypomnieć, że jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (druk sejmowy nr IX.1090) nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62). Realizując wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, ustawodawca przyjął, że wszelkie wady kwalifikowane jako "rażące naruszenia prawa" objęte zostały 30-letnim terminem przedawnienia. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu projektu ustawy, jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze. Jednocześnie przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisła sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021r. – w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wniosku Rzecznik Praw Obywatelskich podniósł, że jego zastrzeżenia budzi przyjęte w zaskarżonym przepisie rozwiązanie intertemporalne, które nakazuje umorzenie niektórych postępowań pozostających w toku. Uznanie przez Trybunał Konstytucyjny, że art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. jest niezgodny ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, stanowić będzie, zgodnie z art. 145a k.p.a., przesłankę żądania przez stronę wznowienia niniejszego postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Tym samym za nieusprawiedliwione należy także uznać zarzuty obydwu skarg kasacyjnych dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym również art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z przywoływanymi przepisami prawa (skarga kasacyjna nr 1). Naruszenie w/w przepisów może bowiem mieć miejsce wówczas, gdy dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł, iż rozstrzygnięcie to narusza przepisy prawa, bądź odnajdując te błędy prawne niewłaściwie ocenił ich wpływ na wynik sprawy administracyjnej, przy czym w obu wypadkach ta wadliwość w rozumowaniu Sądu musi mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie Sąd wojewódzki zasadnie podzielił stanowisko SKO zawarte w decyzji z 2022 r. i uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, a przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie zostały właściwie zinterpretowane (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1453/21). Okoliczność, że strony nie zostały przekonane co do przyjętego w sprawie rozstrzygnięcia, nie oznacza naruszenia właściwych zasad postępowania administracyjnego. Strona ma bowiem prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, zaś przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni (zob. m. in. wyroki NSA z dnia: 29 września 2010 r. sygn. akt I OSK 124/10; 22 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 540/19; z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt II OSK 3780/19).
Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z przywoływanymi przepisami prawa (skarga kasacyjna nr 2). Przepis ten stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (zob. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2004 r. sygn. akt OSK 628/04). Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej opartego na tym przepisie należy wykazać, że sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy, gdy sąd ten powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale również wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania administracyjnego bądź powołała w postępowaniu sądowym dowody, które zostały przez sąd pominięte, względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku. Na żadną z tych okoliczności nie powołano się stawiając zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z przywoływanymi przepisami prawa. Nie można zatem potwierdzić jego zasadności (por. wyroki NSA z dnia: 25 stycznia 2021r. sygn. akt I OSK 2103/20, 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20 i przywoływane tam orzecznictwo).
Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty obydwu skarg kasacyjnych są nieuprawnione, tym samym Sąd wojewódzki prawidłowo zastosował art. 151 p.p.s.a.
Wobec uznania, że skargi kasacyjne nie zawierają usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargi kasacyjne oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło