II FSK 2346/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA del. Małgorzata Bejgerowska (sprawozdawca), protokolant Bartłomiej Ryś, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 122/17 w sprawie ze skargi H. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 30 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od H. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 zł (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r., o sygn. akt I SA/Sz 122/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), oddalił skargę H. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej: "spółka" lub "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 30 listopada 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne (powyższe orzeczenie i inne powołane w niniejszym wyroku dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Od powyższego wyroku spółka wywiodła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym (zamiast "mogący mieć") wpływ na wynik sprawy, tj.:  1) art. 3 § 1, art. 151 w związku z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 97 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej: "u.p.e.a.") i art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej "K.p.a.") w nawiązaniu do art. 18 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na skutek bezpodstawnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa m.in. poprzez nieuwzględnienie zarzutu odnoszącego się do okoliczności, że zajęte ruchomości (dwa automaty do gier) nie stanowią własności zobowiązanego wskazując, że poborca skarbowy jest uprawniony do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany faktycznie włada oraz wskazując, że nie jest ani obowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje, podczas gdy organ egzekucyjny (rekwizycyjny) winien w pierwszej kolejności wyjaśnić istotną w sprawie okoliczność jaką jest ustalenie czy ruchomości, których dokonania zajęcia planuje stanowią własność zobowiązanego, gdyż czynność egzekucyjna skierowana do składnika nie będącego majątkiem zobowiązanego jest wadliwa i jako taka winna zostać uchylona, a okoliczność ta nabiera jeszcze większej istotności w przypadku (jak w niniejszej sprawie), gdy zajęte zostają ruchomości, którymi zobowiązany ani faktycznie nie włada, ani nimi nie dysponuje; 2) art. 3 § 1 i art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. oraz art. 53 § 1 pkt 5 u.p.e.a., poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na dokonanie zajęcia powyższych ruchomości, w sytuacji gdy protokół z zaskarżonej czynności egzekucyjnej nie spełnia wymogów określonych w przepisach, bowiem załącznik nie został podpisany przez wszystkie osoby uczestniczące w czynności; 3) art. 3 § 1, art. 151 w związku z art. 134 P.p.s.a. i art. 51 § 2 u.p.e.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej i oddalenie skargi na dokonanie zajęcia powyższych ruchomości, w sytuacji gdy w zaskarżonej czynności egzekucyjnej poborca powołał dwóch świadków, którzy jako pracownicy Urzędu Celnego w S. w celu zachowania względów obiektywizmu nie powinni występować w roli świadków czynności dokonywanych w imieniu organu rekwizycyjnego pozostającego w tej samej strukturze organizacyjnej, co jednostka, w której są zatrudnieni. Skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki w niniejszej sprawie nie zachodzą. Wyjaśnić też należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przedstawienie w uzasadnieniu wyroku wyłącznie motywów wykazujących brak usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, albo zgodności z prawem orzeczenia sądu pierwszej instancji nawet mimo nieprawidłowego uzasadnienia. Przed przystąpieniem do rozważenia zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, że w analogicznym stanie faktycznym i prawnym zapadły już wobec skarżącej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym wyroki z dnia 5 kwietnia 2019 r., o sygn. akt: II FSK 1423/17, II FSK 1424/17, II FSK 1426/17, II FSK 1347/17 oraz z dnia 17 kwietnia 2019 r., o sygn. akt: II FSK 913/17, II FSK 1512/17, II FSK 1624/17, II FSK 2863/17, II FSK 3074/17 i II FSK 3518/17. Ponieważ Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w tych orzeczeniach, wykorzystał argumentację zawartą w powyższych orzeczeniach. 4.1. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyjaśnić należy, iż art. 3 § 1 P.p.s.a. ma charakter ustrojowy, ogólny, to przepis o charakterze kompetencyjnym i nie zawiera samodzielnej treści normatywnej. O jego naruszeniu można mówić jedynie w sytuacji wykroczenia poza kompetencje sądu, zastosowania środka nieprzewidzianego w ustawie, względnie w sytuacji, gdy sąd uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której w przepisie mowa. Przepis nie określa wzorca, według którego kontrola ta ma być wykonana (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2019 r., o sygn. akt I GSK 3208/18). W rozpoznanej sprawie, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie dokonał oceny legalności kwestionowanego postanowienia, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, przedstawiając motywy zajętego stanowiska. Sam fakt, że ocena postanowienia dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest odmienna od tej, jakiej oczekiwałaby skarżąca spółka, nie może stanowić o naruszeniu art. 3 § 1 P.p.s.a. 4.2. Natomiast art. 151 P.p.s.a. jest przepisem wynikowym i jego naruszenie mogłoby nastąpić w sytuacji, gdyby Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, pomimo stwierdzenia określonych uchybień. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, ponieważ WSA w Szczecinie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa ani materialnego, ani procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji w prawidłowy sposób wywiązał się z obowiązku kontroli zgodności z prawem (legalności) kwestionowanego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie, wynikającego m.in. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 P.p.s.a. Sąd zastosował przy tym adekwatny do wyniku tej kontroli środek. Skoro bowiem stwierdził, że kwestionowane orzeczenie nie narusza prawa, w tym przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to zasadnie orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a. 4.3. Z kolei do naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. dochodzi wówczas, gdy sąd oddali skargę mimo niekompletnych akt sprawy, pominie istotną część tych akt, albo przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 P.p.s.a., a także gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, czyli dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Do naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. może dojść, gdy zostanie ogłoszony wyrok, pomimo że rozprawa nie została zamknięta (por. wyroki NSA z dnia 17 lipca 2018 r., o sygn. akt I FSK 1415/16; z dnia 1 sierpnia 2018 r., o sygn. akt I FSK 1733/16). Skarżąca nie wykazała, aby w niniejszej sprawie wystąpiła którakolwiek z tych sytuacji, zatem zarzut naruszenia tego przepisu jest niezasadny. 4.4. Podnosząc zarzut uchybienia art. 134 P.p.s.a., regulującego granice orzekania sądu, autor skargi kasacyjnej nie wskazał paragrafów oraz nie wyjaśnił w czym upatruje naruszenia tego przepisu, co czyni ten zarzut nieuprawnionym. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Warunek przytoczenia podstawy kasacyjnej i jej uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd drugiej instancji do domyślenia się, który przepis prawa autor skargi kasacyjnej miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia przepisów postępowania (por. wyroki NSA: z dnia 9 listopada 2016 r., o sygn. akt I GSK 968/16; z dnia 31 sierpnia 2018 r., o sygn. akt I FSK 1571/16; z dnia 20 lipca 2018 r., o sygn. akt II FSK 2047/16; z dnia 23 lipca 2018 r., o sygn. akt II OSK 1927/16). Naruszenie art. 3 § 1, art. 151 i art. 133 § 1 P.p.s.a. skarżąca powiązała z zarzutami naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjnym i upatruje je w: 1) nieuwzględnieniu przez Sąd pierwszej instancji zarzutu, iż zajęte ruchomości nie stanowią jej własności; 2) wadliwości protokołu zajęcia ruchomości poprzez brak wszystkich podpisów; 3) wadliwym przeprowadzeniu czynności egzekucyjnej co do doboru świadków. 4.5. Odnosząc się kolejno do tak zdefiniowanych kwestii spornych wskazać należy, że problem dotyczący uprawnień właścicielskich nie stanowi podstawy do złożenia skargi na czynność egzekucyjną i wobec tego nie podlega rozpatrzeniu w trybie art. 54 u.p.e.a. Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, do ochrony interesów osób trzecich w przypadku kierowania egzekucji wobec rzeczy lub prawa majątkowego nienależącego do zobowiązanego służy art. 38 u.p.e.a. Zatem uwzględnienie podnoszonych w tym zakresie racji skarżącej w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną odbyłoby się z przekroczeniem zakresu tego środka prawnego. W zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa pozostaje stanowisko Sądu pierwszej instancji, że poborca skarbowy jest uprawniony do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany włada. Stosownie bowiem do postanowień art. 97 § 2 u.p.e.a. zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. W piśmiennictwie przyjmuje się, że poborca nie jest ani zobowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje (tak: L. Guzek, Egzekucja administracyjna zobowiązania podatkowego, Monitor Podatkowy 2000/11, s. 25). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd doktryny, że regulacja z art. 97 § 2 u.p.e.a. pozwala na zajęcie zarówno ruchomości, które znajdują się we władaniu zobowiązanego, jak i tych będących we władaniu innych osób. Natomiast osoba roszcząca sobie prawa do zajętej rzeczy może bronić swych praw, zgłaszając wniosek o wyłączenie danej rzeczy spod egzekucji, co wynika z art. 38 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Należy podkreślić, że nawet uzyskanie przez poborcę skarbowego informacji o prawach osób trzecich nie zwalnia go z dokonania zajęcia. Poborcy skarbowemu nie służy bowiem prawo do rozstrzygania o zasadności roszczenia osób trzecich do zajętej ruchomości. O prawach tych rozstrzyga organ egzekucyjny, który rozpoznaje żądanie i wydaje postanowienie w sprawie wyłączenia spod egzekucji w terminie 14 dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze 14 dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (art. 38 § 2 u.p.e.a.). Po wniesieniu żądania organ egzekucyjny ma obowiązek zaniechania dalszych czynności egzekucyjnych wobec rzeczy, której wyłączenia zażądano, do czasu wydania postanowienia w sprawie (art. 38 § 3 u.p.e.a.). Z przytoczonych regulacji wynika jednoznacznie, że to osoba trzecia jako uprawniona powinna wystąpić w odpowiednim terminie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia zajętej ruchomości spod egzekucji, a w razie odmowy uwzględnienia żądania osobie tej służy powództwo cywilne do sądu powszechnego (zob. W. Grześkiewicz [w]: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz [red. D.R. Kijowski], Wyd. II, Lex 2015). Słusznie zatem stwierdził Sąd pierwszej instancji, że prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie ruchomości przysługuje jedynie osobie trzeciej, a nie zobowiązanemu. W sytuacji, gdy zobowiązana spółka miała świadomość, że zajęte ruchomości nie stanowiły jej własności, lecz własność osoby trzeciej, powinna o fakcie zajęcia powiadomić osobę, której prawa majątkowe zostały naruszone, żeby mogła ona ewentualnie wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem o wyłączenie ruchomości spod egzekucji. W niniejszej sprawie, co nie jest kwestionowane, taki wniosek nie został złożony. W związku z powyższym zarzut naruszenia przepisów art. 3 § 1, art. 151 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 97 § 2 u.p.e.a. i art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. nie zasługiwał na uwzględnienie. 4.6. Bezpodstawny okazał się również zarzut wadliwości protokołu zajęcia ruchomości poprzez brak podpisów wszystkich osób uczestniczących w czynności zajęcia. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że na końcu protokołu znajdują się zarówno podpis poborcy skarbowego, jak i dwa podpisy świadków z imiennymi pieczątkami tych osób (k. 18-19 akt administracyjnych). Jak słusznie zauważył WSA w Szczecinie załącznik nr 1 do protokołu, stanowi integralną część protokołu zajęcia i odbioru ruchomości, precyzującą opis zajętych ruchomości i ich wartość szacunkową. Nie stanowi on odrębnego dokumentu, protokół zaś jak wspomniano został podpisany przez wszystkie osoby uczestniczące w czynności. Wbrew zatem twierdzeniom autora skargi kasacyjnej protokół spełnia wymogi wynikające z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. oraz art. 53 § 1 pkt 5 u.p.e.a. 4.7. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela także zarzutu skargi kasacyjnej co do nieprawidłowego powołania świadków przy dokonaniu czynności zajęcia ruchomości w postaci automatów do gier. Zgodnie z art. 51 § 2 u.p.e.a., egzekutor przywołuje co najmniej dwóch świadków, jeżeli zobowiązany nie może być obecny przy czynnościach egzekucyjnych na skutek wydalenia z miejsca dokonywania czynności egzekucyjnych lub z innych przyczyn, chyba że zachodzi obawa, iż wskutek upływu czasu potrzebnego na przywołanie świadków egzekucja będzie udaremniona. Autor skargi kasacyjnej podniósł, odwołując się do poglądów doktryny, że w celu zachowania obiektywizmu powołane przez poborcę osoby nie powinny występować w charakterze świadków czynności dokonywanych w imieniu organu rekwizycyjnego pozostającego w tej samej strukturze organizacyjnej, co jednostka, w której te osoby są zatrudnione. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że z przepisu art. 51 § 2 i 3 u.p.e.a. wynika, że świadkiem może być każda osoba fizyczna pod warunkiem, że jest pełnoletnia (w tym także członkowie rodziny i domownicy zobowiązanego). W tym zakresie nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (D. Jankowiak, Ustawa o postepowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2007 r. str. 423). Przy czym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane jest, aby w charakterze świadka nie występowały jednak osoby, które są pracownikami organu egzekucyjnego, czy wierzyciela. Jednakże sam fakt udziału w czynnościach w niniejszej sprawie w charakterze świadków osób będących pracownikami organu rekwizycyjnego nie narusza w sposób istotny powołanego przepisu art. 51 § 2 u.p.e.a. i nie jest równoznaczne z naruszeniem zasady obiektywizmu. Kluczowym jest, że skarżąca zarzucając naruszenie przepisu art. 51 § 2 u.p.e.a., nie wyjaśniała w jakim zakresie doszło do naruszenia po stronie tych osób zasady zachowania obiektywizmu i bezstronności oraz ewentualnie czy obecność tych świadków doprowadziła do wadliwego dokonania czynności zajęcia ruchomości. Wobec nie wykazania istotnego wpływu powyższego mankamentu procesowego na wynik sprawy powyższy zarzut skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. 4.8. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził brak podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 209 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) i ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).