II FZ 106/18

Dnia 13 marca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1742/17 w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 października 2017 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2017 r. o sygn. I SA/Gd 1742/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi S. H. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ) z dnia 25 października 2017 r. o nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie, jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych – na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podał, że skarżąca wniosła skargę na rozstrzygnięcie organu. W skardze tej skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania ww. decyzji podnosząc, że prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem jest realizacja inwestycji w zakresie energetyki wiatrowej na rachunek własny oraz świadczenie usług polegających na dokonywaniu czynności w postępowaniach administracyjnych w celu uzyskania wymaganych decyzji administracyjnych dotyczących inwestycji w zakresie energetyki wiatrowej w imieniu i na rzecz innych podmiotów. W ostatnich latach nastąpiły niekorzystne zmiany prawne i ekonomiczne w tej branży, co spowodowało systematyczne pogarszanie się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa skarżącej. Jeszcze w 2016 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła dochód. Od ponad roku sytuacja finansowa firmy skarżącej jest zła, ma narastające problemy z płynnością finansową, a co za tym idzie duże problemy z terminowym regulowaniem zobowiązań, w tym zobowiązań kredytowych, których łączna kwota wynosi 800.000 zł. Od stycznia do października 2017 r. odnotowała stratę w kwocie 85.000 zł. Podkreśliła, że po śmierci męża samotnie wychowuje piątkę dzieci. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. 3.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, WSA w Gdańsku podał przesłanki wstrzymania wykonania aktu lub czynności. W ocenie WSA w Gdańsku argumentacja przedstawiona w ww. wniosku nie potwierdza zaistnienia przesłanek uzasadniających udzielenia skarżącej ochrony tymczasowej. Skarżąca nie przedstawiła danych źródłowych, które potwierdzałyby podnoszone przez nią okoliczności o trudnej sytuacji finansowej. Podkreślił, że strata powstaje na skutek wystąpienia nadwyżki kosztów nad przychodem i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Przy ocenie sytuacji płatniczej przedsiębiorców miarodajna jest kategoria przychodu, bowiem istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, żeby w końcowym rozliczeniu minimalizować lub w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Nadmienił, że załączone zestawienia prowadzi do wniosku, iż w okresie od stycznia do października 2017 r. skarżąca osiągnęła przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 427.481,21 zł (koszty uzyskania przychodu wyniosły 513.366,70 zł). W ocenie WSA w Gdańsku, również przedstawione faktury wskazujące na spadek cen za prawa majątkowe nie świadczą jeszcze o złej sytuacji przedsiębiorstwa skarżącej. 4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu - radcę prawnego) wniosła zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Gdańsku, zaskarżając je w całości, formułując równocześnie wniosek o jego zmianę poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Gdańsku. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez WSA w Gdańsku, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie wykazała, iż wykonanie decyzji organu z dnia 25 października 2017 r. spowoduje realne niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Zaskarżone postanowienie WSA w Gdańsku odpowiada prawu. Stwierdzono w nim prawidłowo, że w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące konieczność wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora IS. 5.2. Podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. np. postanowienia NSA: z dnia 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, z dnia 26 września 2013 r., II FZ 718/13). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12; z dnia 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14; z dnia 14 kwietnia 2015 r., II FZ 207/15; z dnia 22 lipca 2015 r., II FZ 497/15). Samo powołanie się przez skarżącego na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Na wnioskodawcy spoczywa – jak trafnie przyjął w myśl art. 61 § 3 p.p.s.a. WSA w Gdańsku - obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku i wykazania związku pomiędzy wskazanymi okolicznościami a możliwością wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Obowiązkiem sądu jest zaś wszechstronna i wnikliwa ocena argumentów przedstawionych przez wnioskodawcę, jak również wynikających z akt sprawy. W sytuacji, gdy strona nie wskazuje we wniosku okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie można przenosić całego ciężaru poszukiwania tych okoliczności na sąd. Należy także mieć na względzie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie jest uzależnione od zasadności samej skargi, a rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania podejmowane jest na wstępnym etapie postępowania, gdy brak jest podstaw do wyrokowania o zasadności skargi. 5.3. Odnosząc powyższą argumentację do rozpoznawanej sprawy nie sposób pominąć, że skarżąca niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody łączy ze swoją sytuacją finansową, przedstawiając swoje obawy wykonania zaskarżonej decyzji w kontekście negatywnych skutków, które mogą oddziaływać na nią i jej małoletnie dzieci w związku z podjęciem próby wykonania decyzji. Podkreśliła, że prowadzona w zakresie energetyki wiatrowej działalność gospodarcza stanowi jej podstawowe źródło utrzymania. Podała, że aktualny przeciętny miesięczny koszt ponoszony na utrzymanie rodziny to około 6.000 zł, w tym: wyżywienie około 3.000 zł, opłata za szkołę wraz z wyżywieniem około 400 zł, dojazdy do i ze szkół około 600 zł, opał około 500 zł, energia około 250 zł, woda około 120 zł, ubiór około 600 zł, lekcje dodatkowe około 600 zł. Oprócz przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje przychód z programu 500+ w kwocie 2.000 zł. Zaznaczyła, że w grudniu 2017 r. przejęła do prowadzenia sklep spożywczy, bez inwestowania własnych środków, który jednak przynosi jeszcze straty. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji, gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Subiektywne przeświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej nie może samo w sobie świadczyć o spełnieniu przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżąca powinna umożliwić WSA w Gdańsku zbadanie jej sytuacji finansowej i w tym celu zaoferować niezbędne dowody z dokumentów obrazujące jej pełną sytuację majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wprawdzie każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, jednak nie oznacza to automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę oraz skargę kasacyjną znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. W tym kontekście samoistnej przesłanki uzasadniającej wstrzymanie wykonanie ostatecznej decyzji administracyjnej nie stanowi ewentualne pogorszenie warunków egzystencji wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 219/11). Nie jest bez znaczenia, że w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) wprowadzone zostały ograniczenia w prowadzeniu egzekucji, gwarantujące zachowanie zobowiązanemu i jego rodzinie warunków wystarczających według ustawodawcy do humanitarnej egzystencji, choć w gorszych standardach niż przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Również sama wysokość zobowiązania podatkowego określonego zaskarżoną decyzją nie może przesądzać o wstrzymaniu wykonania decyzji, jeżeli nie wykazano wpływu wykonania zaskarżonego aktu na możliwości płatnicze i bytowe strony (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2015 r., I FSK 2069/14). 5.4. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.