II SA/Bk 47/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, , sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), , , , Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Lawda, , po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2015 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego Z. B. w B., Stowarzyszenia zwykłego F. Z. w B., Fundacji T. U. Ś. w B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a odrzucić skargę Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego Z. B. w B., Stowarzyszenia zwykłego F. Z. w B., Fundacji T. U. Ś. w B. , Decyzją z dnia [...] września 2013 r. znak [...] Prezydent Miasta B. udzielił Miastu B. pozwolenia na budowę Zakładu Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych w B. Po rozpatrzeniu odwołań od powyższej decyzji złożonych przez Stowarzyszenie zwykłe Z. B. w B., Stowarzyszenie zwykłe F. Z. w B. oraz Fundację T. U. Ś. w B., Wojewoda P. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] w nieznacznej części uchylił rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne i orzekł w tym zakresie merytorycznie, a w pozostałej, przeważającej części, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. o pozwoleniu na budowę. Wspólną skargę na rozstrzygnięcie Wojewody P. złożyły do sądu administracyjnego: Stowarzyszenie F. Z. w B. w likwidacji, Stowarzyszenie zwykłe Z. B. w B., Stowarzyszenie zwykłe F. Z. w B. oraz Fundacja T. U. Ś. w B. Skarga została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Bk 47/14. Odrębną skargę na decyzję Wojewody P. złożyło Stowarzyszenie "E. B." w B. reprezentowane przez Prezesa B. W. Ta skarga została zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Bk 159/14. Następnie sprawa zainicjowana skargą Stowarzyszenia "E. B." zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 czerwca 2015 r. została połączona ze sprawą II SA/Bk 47/14 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (k. 369). Jako podstawę prawną połączenia spraw wskazano art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej jako p.p.s.a. Kolejnym zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2015 r. (k. 370) Przewodniczący Wydziału II tutejszego Sądu skierował do R. K. występującego w sprawie w imieniu skarżących organizacji społecznych (za wyjątkiem Stowarzyszenia "E. B."), następujące wezwania: - do usunięcia braku formalnego skargi złożonej przez stowarzyszenia zwykłe: Stowarzyszenie F. Z. w B. i Stowarzyszenie Z. B. w B. - przez nadesłanie dokumentu, z którego będzie wynikać, czy ich skarga została wniesiona przez wszystkich członków tych organizacji. Wskazano, że należy przedstawić stosowne uchwały wszystkich członków obu stowarzyszeń zwykłych o wniesieniu skargi oraz przedstawić dokumenty, z których wynikać będzie skład osobowy tych stowarzyszeń. Nadto Przewodniczący wezwał do przedstawienia uchwał obydwu organizacji podpisanych przez ich wszystkich członków, zawierających udzielone R. K. upoważnienie do reprezentowania tych organizacji w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dla wykonania wszystkich wyżej wymienionych obowiązków zakreślono termin 7 dni pod rygorem odrzucenia skarg Stowarzyszenia F. Z. w B. i Stowarzyszenie Z. B. w B.; - do nadesłania dokumentu, który pozwoli ustalić czy jako pełnomocnik osoby prawnej Fundacji T. U. Ś. w B. R. K. spełnia przesłanki z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a., z którego to przepisu wynika, że pełnomocnikiem osoby prawnej może być adwokat, radca prawny oraz pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Zakreślono termin 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi Fundacji T. U. Ś. w B. Powyższe wezwania doręczono R. K. w dniu 26 czerwca 2015 r. (k. 380). Termin wykonania zobowiązań mijał w piątek 3 lipca 2015 r. W dniu 26 czerwca 2015 r. R. K. nadał w urzędzie pocztowym na adres tutejszego sądu kilkustronicowe pismo z tej samej daty, w którym wskazał, że "reprezentuje organizacje społeczne na podstawie regulaminu i pełnomocnictw, które już złożył do akt WSA w tej i innych sprawach" (k. 381 - 384). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Złożona w sprawie niniejszej skarga Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego Z. B. w B., Stowarzyszenia zwykłego F. Z. w B. oraz Fundacji T. U. Ś. w B. podlegała odrzuceniu, z tym że w stosunku do każdej z tych organizacji wystąpiły inne powody odrzucenia skargi. Stowarzyszenie F. Z. w B. oraz Stowarzyszenie Z. B. w B. są organizacjami społecznymi stanowiącymi tzw. stowarzyszenia zwykłe. Jak wynika z nadesłanych po wniesieniu skargi zaświadczeń wystawionych przez organ nadzorujący - Prezydenta Miasta B. – jako reprezentanta obydwu tych organizacji wskazano R. K. (k. 16, 17). Zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej jako p.p.s.a., strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym działają albo osobiście, albo działają za nich przedstawiciele ustawowi lub też za strony (lub ich przedstawicieli ustawowych) mogą działać pełnomocnicy. Konsekwencją powyższej regulacji jest to, że każde pismo procesowe powinno zostać podpisane przez stronę, jej przedstawiciela ustawowego lub prawidłowo umocowanego pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Pełnomocnik występujący za stronę przy pierwszej czynności procesowej powinien przedłożyć pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Zgodnie z art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia i nie posiada osobowości prawnej. Może być założone przez co najmniej trzy osoby, które uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności nazwę stowarzyszenia, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Z przepisu tego wynika zatem, że stowarzyszenie zwykłe tworzą wszyscy członkowie, a sposób jego działania powinien wynikać z regulaminu. Kolejne regulacje ustawy – Prawo o stowarzyszeniach uprawniają do wniosku, że stowarzyszenie zwykłe nie posiada organów, a posiada przedstawiciela (niebędącego organem), który reprezentuje to stowarzyszenie (wynika to z art. 43 pkt 1, w którym wyłączono stosowanie do stowarzyszenia zwykłego przepisów o uchwalaniu statutów i o organach w stowarzyszeniu rejestrowym posiadającym osobowość prawną). Odnośnie samodzielnej podmiotowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jako organizacji wypowiada się negatywnie sądownictwo powszechne. Wskazuje się, że nie można wywieść przyznania zdolności prawnej stowarzyszeniom zwykłym z przewidzianego w art. 40 ust. 2 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach wymogu uchwalenia przez osoby zakładające to stowarzyszenie regulaminu, określającego w szczególności nazwę stowarzyszenia, jego cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Ze względu zaś na nieprzysługiwanie stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowanie do nich przepisów o osobach prawnych na podstawie art. 331 Kodeksu cywilnego, podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych nie mogą być same te stowarzyszenia, lecz tylko ich członkowie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., I CSK 234/12, LEX nr 1307997). W tymże orzecznictwie sądów powszechnych wskazuje się również, że przez "reprezentowanie stowarzyszenia" nie można rozumieć zaciągania zobowiązań ze skutkiem dla stowarzyszenia. Zobowiązania majątkowe mogą zaciągać członkowie osobiście lub działając przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (tak w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2001 r., I ACa 214/01, OSA 2003, z. 1, poz. 1). Powołując się na powyższe stanowisko sądów powszechnych, składy orzekające sądów administracyjnych podjęły próbę wypracowania poglądu o sposobie reprezentacji stowarzyszeń zwykłych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wskazano m.in., że niewątpliwie stowarzyszenie zwykłe jako organizacja społeczna nieposiadająca osobowości prawnej posiada w procedurze sądowoadministracyjnej zdolność sądową: może występować we własnym imieniu (art. 25 § 2 p.p.s.a.) lub w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób w zakresie swojej statutowej działalności (art. 25 § 4 p.p.s.a.). Odnośnie zaś zdolności procesowej tj. zdolności do podejmowania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 26 § 1 p.p.s.a.) wskazano, że tę dla organizacji społecznych nieposiadających osobowości prawnej uregulowano w art. 28 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Oznacza to, stowarzyszenie zwykłe będące jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, jako że nie posiada organów (co wyżej wykazano), może działać w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez uprawnione osoby, którymi mogą być wyłącznie wszyscy członkowie tegoż stowarzyszenia. Inaczej rzecz ujmując, zdolność procesową czyli zdolność do podejmowania czynności procesowych w sprawie za stowarzyszenie zwykłe będą mieli tylko wszyscy członkowie takiego stowarzyszenia łącznie. W konsekwencji, pisma procesowe składane przez stowarzyszenie zwykłe powinny być podpisane przez wszystkich jego członków, ewentualnie upoważnienie określonej osoby do reprezentowania stowarzyszenia zwykłego powinno zostać udzielone przez wszystkich członków tej organizacji. Oznacza to też, że źródłem wymienionego upoważnienia nie może być wyłącznie regulamin stowarzyszenia zwykłego, bowiem statuuje on tylko powstanie tej organizacji a nie konstytuuje upoważnienia do działania w jej imieniu. Zauważyć należy, że powyższe stanowisko prezentuje obecnie większość składów orzekających sądów administracyjnych (vide np. postanowienia NSA z dnia 22 maja 2015 r., II OZ 437/15 oraz z dnia 3 grudnia 2014 r., II OZ 952/14, wydane w sprawie niniejszej, oraz przytoczone w nich orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym np. wyrok NSA z dnia 13 marca 2014 r., II OSK 2525/12, wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2014 r., II OSK 714/14 oraz postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 16 września 2015 r. II SA/Bk 1105/13, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Odnosząc powyższe rozważania do sprawy niniejszej wskazać trzeba, że z uwagi na opisaną powyżej charakterystykę stowarzyszenia zwykłego Przewodniczący Wydziału wezwał R. K., występującego w charakterze przedstawiciela Stowarzyszenia Z. B. w B. oraz Stowarzyszenia F. Z. w B., do przedłożenia podpisanych przez wszystkich członków tych organizacji uchwał o wniesieniu skargi lub udzieleniu R. K. pełnomocnictwa, a także dokumentów, z których będzie wynikał skład osobowy wskazanych stowarzyszeń (ostatnia część wezwania była niezbędna celem sprawdzenia, czy wszyscy członkowie organizacji uczestniczyli w podjęciu uchwał o wniesieniu skargi i ewentualnej uchwały upoważniającej do reprezentacji). Przedmiotowe wezwanie było w istocie wezwaniem do uzupełnienia braku formalnego skargi, bowiem tylko skarga (będąca w istocie szczególnym pismem procesowym) złożona i podpisana przez uprawnione osoby może uzyskać bieg (art. 46 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a.). W wyznaczonym terminie wymagane dokumenty nie zostały przedłożone, co uzasadniało zastosowanie rygoru prawnego odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), o którym w wezwaniach pouczono. Ustosunkowując się do nadesłanych przez R. K. wyjaśnień wskazać trzeba, że znajdujące się w aktach sądowych dokumenty dotyczące obydwu stowarzyszeń zwykłych (Z. B. i F. Z.) zawierają wyłącznie zaświadczenie o ich zarejestrowaniu oraz regulaminy. Te jednakże dokumenty nie są dokumentami wskazanymi w wezwaniu sądu, a innych, spełniających wymagania wezwania – nie nadesłano. Odnośnie skargi wniesionej przez R. K. w imieniu Fundacji T. U. Ś. w B. wskazać należy, że organizacja ta jest organizacją społeczną posiadającą osobowość prawną, bowiem została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego, a zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. nr 46, poz. 203 z późn. zm.) fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Jak wyżej wskazano, zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez swoje organy lub osoby upoważnione do działania w ich imieniu. Pełnomocnikiem osoby prawnej może być adwokat, radca prawny, ale również pracownik tej jednostki lub jej organu nadrzędnego (art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a.). Jak wynika z informacji z KRS dotyczącej skarżącej Fundacji, posiada ona dwuosobowy zarząd i każdy z członków zarządu ma prawo do jej reprezentowania w postępowaniu przed sądem - jednoosobowo (k. 14 verte). Nie ulega też wątpliwości, że każda z wymienionych w KRS osób uprawnionych do reprezentacji (przy czym żadną z nich nie jest R. K.) może udzielić pełnomocnictwa do reprezentacji Fundacji, przy czym umocowanym, zgodnie z art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a., powinien być radca prawny lub adwokat, ewentualnie pracownik organizacji lub jej organu nadrzędnego. Uzasadniało to zatem wezwanie R. K. występującego w sprawie jako pełnomocnik Fundacji do przedłożenia dokumentu, z którego wynika, że jest on na podstawie art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a. podmiotem uprawnionym do reprezentowania Fundacji. Zakreślono termin 7 dni i rygor odrzucenia skargi. Wymaganego dokumentu nie przedłożono, co prowadziło do odrzucenia skargi Fundacji przy zastosowaniu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. tzn. jako dotkniętej brakiem formalnym niewykazania umocowania do reprezentacji. Na marginesie wskazać należy, że identyczna sytuacja miała miejsce w innych sprawach tego podmiotu przed tutejszym sądem, w których skargi Fundacji również odrzucono z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego w zakresie wykazania umocowania do reprezentacji (vide np. postanowienie z dnia 6 lutego 2015 r., II SA/Bk 1105/13, z dnia 16 października 2015 r., II SA/Bk 618/15, z dnia 16 września 2015 r., II SA/Bk 413/14, CBOSA). W niniejszej sprawie odrzuceniu podlegała również skarga Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji jako wniesiona przez podmiot nieposiadający zdolności sądowej. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej tj. zdolności występowania przed sądem administracyjnym jako strona (art. 25 § 1 p.p.s.a.). Z informacji uzyskanych od organu (k. 443) wynika, że skarżące Stowarzyszenie F. Z. w B. (obecnie w likwidacji) zostało rozwiązane postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...] - Rej. KRS [...] i jednocześnie zarządzono jego likwidację. Powyższe postanowienie jest prawomocne wobec oddalenia przez Sąd Okręgowy w B. wywiedzionej od niego apelacji (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...]). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze przedmiotu, rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności. W okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło (art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach). Pozostać może jedynie majątek stowarzyszenia, w tym i wierzytelności, a także roszczenia wobec niego. W konsekwencji likwidator, który przeprowadza likwidację stowarzyszenia, nie działa w jego imieniu, ale w imieniu własnym, wypełniając funkcję publiczną jako osoba zaufania publicznego. Jego działalność rozciąga się jedynie na sprawy majątkowe, a nie na statutową działalność rozwiązanego stowarzyszenia (vide P. Sarnecki, Prawo o stowarzyszeniach. Komentarz, Kraków 2000, s. 7 oraz postanowienia NSA z dnia 10 lipca 2012 r., II OZ 263/12, z dnia 12 lipca 2012 r., II OZ 600/12 i z dnia 12 grudnia 2012 r., II OZ 1086/12, dostępne w CBOSA). Oznacza to, że rozwiązane stowarzyszenie nie posiada zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 25 § 1 i 3 p.p.s.a.), a brak ten jest nieusuwalny (vide postanowienia NSA z dnia 14 kwietnia 2015 r., II OZ 272/15 i II OZ 275/15, z dnia 3 marca 2015 r., I OZ 167/15, z dnia 29 maja 2014 r., II OZ 497/14, CBOSA). Skład orzekający powyższe stanowisko w całości podziela, co w konsekwencji prowadzi do odmowy przyznania Stowarzyszeniu F. Z. w B. w likwidacji zdolności sądowej w sprawie niniejszej i tym samym odmowy przyznania mu statusu strony w tej sprawie. Skarga wniesiona przez wymienione Stowarzyszenie nie mogła zatem wywołać zamierzonego skutku w postaci jej merytorycznego rozpoznania, bowiem nie ma możliwości prawnych usunięcia braku polegającego na nieposiadaniu przez skarżący podmiot zdolności sądowej. Rozpoznanie skargi w zaistniałej sytuacji skutkowałoby nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Ze wskazanych powodów sąd był zobowiązany do odrzucenia skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w sentencji.