II SA/Bk 521/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2016 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym skargi J. W., J. K., M. W., A. K., M. K., D. K., J. N., L. N., J. N., J. B., H. D., W. D., Stowarzyszenia zwykłego F. Z. w B., Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji, Stowarzyszenia zwykłego Z. B. w B., Fundacji T. U. Ś. w B. na postanowienie Wojewody P. z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia zawieszającego z urzędu postępowanie w sprawie pozwolenia na budowę i umorzenia postępowania pierwszej instancji w zakresie zawieszenia postępowania p o s t a n a w i a: 1. odrzucić skargi Stowarzyszenia zwykłego Z. B. w B., Stowarzyszenia zwykłego F. Z. w B., Stowarzyszenia F. Z. w likwidacji w B. oraz Fundacji T. U. Ś. w B.; 2. odrzucić skargi J. K., A. K., M. K., D. K., J. N., L. N., J. N., J. B., H. D., W. D. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] Wojewoda P. uchylił postanowienie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] maja 2015 r. znak [...] zawieszające z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku J. P. o pozwolenie na budowę budynku handlowo – usługowego (usługi pogrzebowe i spopielania) wraz z niezbędnymi instalacjami na działce nr [...] przy ul. [...] w B. oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości w zakresie zawieszenia. Skargę na powyższe postanowienie Wojewody złożyli do sądu administracyjnego: - J. W., M. W., J. K., A. K., M. K., D. K., J., L. N., J. N., J. B., H. D., W. D., (skarga zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Bk 521/15); - Stowarzyszenie zwykłe F. Z. w B., Stowarzyszenie F. Z. w B. w likwidacji, Stowarzyszenie zwykłe Z. B. w B. oraz Fundacja T. U. Ś. w B. (skarga zarejestrowana pod sygnaturą II SA/Bk 522/15 – dołączona do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą II SA/Bk 521/15, k. 17). Zarządzeniami z dnia 29 lipca 2015 r.: - skarżący będący osobami fizycznymi zostali wezwani – do uiszczenia wpisów od skargi w kwocie po 100 zł, przy czym dla większości skarżących został ten obowiązek określony solidarnie (k. 31-34, 36-37), za wyjątkiem jednego przypadku (k. 35); do przesłania solidarnie 31 odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem (k. 38) – zakreślono dla tych obowiązków termin 7 dni i rygor odrzucenia skarg; - wezwano Stowarzyszenie zwykłe F. Z. w B. i Stowarzyszenie zwykłe Z. B. w B. – do nadesłania dokumentu, z którego będzie wynikać, czy ich skarga została wniesiona przez wszystkich członków tych organizacji. Wskazano, że należy przedstawić stosowne uchwały wszystkich członków obydwu stowarzyszeń zwykłych o wniesieniu skargi oraz przedstawić dokumenty, z których wynikać będzie skład osobowy tych stowarzyszeń. Nadto Przewodniczący wezwał do przedstawienia uchwał obydwu organizacji podpisanych przez ich wszystkich członków, zawierających udzielone R. K. upoważnienie do reprezentowania tych organizacji w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dla wykonania wszystkich wyżej wymienionych obowiązków zakreślono termin 7 dni i rygor odrzucenia skargi Stowarzyszenia zwykłego F. Z. w B. i Stowarzyszenie zwykłego Z. B. w B. (k. 26); - wezwano Fundację T. U. Ś. w B. do nadesłania dokumentu, który pozwoli ustalić czy występujący jako pełnomocnik osoby prawnej R. K. spełnia przesłanki z art. 35 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z którego to przepisu wynika, że pełnomocnikiem osoby prawnej może być adwokat, radca prawny oraz pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Zakreślono termin 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi Fundacji T. U. Ś. w B. (k. 26). Zarządzenia zostały doręczone, a terminy wykonania obowiązków dla poszczególnych skarżących upływały w następujący sposób: - doręczenie R. K. jako pełnomocnikowi Stowarzyszeń i Fundacji w dniu 17 sierpnia 2015 r. (k. 67) - termin upływał w poniedziałek 24 sierpnia 2015 r.; - pozostałym skarżącym doręczenie miało miejsce w dniach 3 sierpnia 2015 r. (k. 51 – 58) – termin upływał w poniedziałek 10 sierpnia 2015 r.; doręczenia w dniu 4 sierpnia 2015 r. (k. 59-60) – termin upływał we wtorek 11 sierpnia 2015 r.; doręczenie w dniu 14 sierpnia 2015 r. (k. 66) – termin upływał w piątek 21 sierpnia 2015 r.; doręczenie w dniach 17 sierpnia 2015 r. (k. 68-72) – termin upływał w poniedziałek 24 sierpnia 2015 r. Do daty upływu poszczególnych terminów wykonania obowiązków dla konkretnych skarżących wpis od skargi uiścili solidarnie wyłącznie J. i M. W., którzy jako jedyni przesłali też wymaganą ilość odpisów skargi (k. 61-64). W ostatnim dniu upływu terminu na wykonanie wezwania plik dokumentów przesłał też R. K., który – jak wynika z nadesłanych dokumentów – występuje w imieniu skarżących Stowarzyszeń i Fundacji (k. 74-82). Pozostali skarżący nie wywiązali się z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, co potwierdził pracownik Oddziału Finansowo – Budżetowego tutejszego Sądu w piśmie z dnia 25 sierpnia 2015 r. (k. 83). W dalszym toku postępowania prawomocnie negatywnie rozpoznano wniosek Stowarzyszeń i Fundacji o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych (k. 185 i k. 265) oraz referendarz sądowy rozpoznał zgłoszone przez Stowarzyszenia i Fundacje oraz R. K. wnioski o przyznanie prawa pomocy (k. 307, 310). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga Stowarzyszenia zwykłego Z. B. w B., Stowarzyszenia zwykłego F. Z. w B., Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji oraz Fundacji T. U. Ś. w B. podlega odrzuceniu, z tym że w stosunku do każdej z tych organizacji wystąpiły inne powody odrzucenia. Także podlegają odrzuceniu skargi wniesione przez J. K., A. K., M. K., D. K., J. N., L. N., J. N., J. B., H. D., W. D. Odnośnie skarg Stowarzyszenia F. Z. w B. oraz Stowarzyszenia Z. B. w B. to wskazać należy, że wymienione organizacje społeczne są tzw. stowarzyszeniami zwykłymi. Jak wynika z nadesłanych po wniesieniu skargi zaświadczeń wystawionych przez organ nadzorujący - Prezydenta Miasta B. – jako reprezentanta obydwu tych organizacji wskazano R. K. (k. 19, 20). Zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej jako p.p.s.a., strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym działają albo osobiście, albo działają za nich przedstawiciele ustawowi lub też za strony (lub ich przedstawicieli ustawowych) mogą działać pełnomocnicy. Konsekwencją powyższej regulacji jest to, że każde pismo procesowe powinno zostać podpisane przez stronę, jej przedstawiciela ustawowego lub prawidłowo umocowanego pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Pełnomocnik występujący za stronę przy pierwszej czynności procesowej powinien przedłożyć pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.). Zgodnie z art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia i nie posiada osobowości prawnej. Może być założone przez co najmniej trzy osoby, które uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności nazwę stowarzyszenia, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Z przepisu tego wynika zatem, że stowarzyszenie zwykłe tworzą wszyscy członkowie, a sposób jego działania powinien wynikać z regulaminu. Kolejne przepisy ustawy – Prawo o stowarzyszeniach uprawniają do wniosku, że stowarzyszenie zwykłe nie posiada organów, a posiada przedstawiciela (niebędącego organem), który reprezentuje to stowarzyszenie (wynika to z art. 43 pkt 1, w którym wyłączono stosowanie do stowarzyszenia zwykłego przepisów o uchwalaniu statutów i o organach w stowarzyszeniu rejestrowym posiadającym osobowość prawną). Odnośnie samodzielnej podmiotowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jako organizacji wypowiada się negatywnie sądownictwo powszechne. Wskazuje się, że nie można wywieść przyznania zdolności prawnej stowarzyszeniom zwykłym z przewidzianego w art. 40 ust. 2 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach wymagania uchwalenia przez osoby zakładające to stowarzyszenie regulaminu, określającego w szczególności nazwę stowarzyszenia, jego cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Ze względu zaś na nieprzysługiwanie stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowanie do nich przepisów o osobach prawnych na podstawie art. 331 Kodeksu cywilnego, podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych nie mogą być same te stowarzyszenia, lecz tylko ich członkowie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., I CSK 234/12, LEX nr 1307997). W tymże orzecznictwie sądów powszechnych wskazuje się również, że przez "reprezentowanie stowarzyszenia" nie można rozumieć zaciągania zobowiązań ze skutkiem dla stowarzyszenia. Zobowiązania majątkowe mogą zaciągać członkowie osobiście lub działając przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (tak w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2001 r., I ACa 214/01, OSA 2003, z. 1, poz. 1). Powołując się na powyższe stanowisko sądów powszechnych, składy orzekające sądów administracyjnych wypracowały stanowisko, zgodnie z którym niewątpliwie stowarzyszenie zwykłe jako organizacja społeczna nieposiadająca osobowości prawnej posiada w procedurze sądowoadministracyjnej zdolność sądową tzn. może występować we własnym imieniu (art. 25 § 2 p.p.s.a.) lub w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób w zakresie swojej statutowej działalności (art. 25 § 4 p.p.s.a.). Odnośnie zaś zdolności procesowej tj. zdolności do podejmowania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 26 § 1 p.p.s.a.) wskazano, że tę dla organizacji społecznych nieposiadających osobowości prawnej uregulowano w art. 28 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Oznacza to, stowarzyszenie zwykłe będące jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, jako że nie posiada organów (co wyżej wykazano), może działać w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez uprawnione osoby, którymi mogą być wyłącznie wszyscy członkowie tegoż stowarzyszenia. Inaczej rzecz ujmując, zdolność procesową czyli zdolność do podejmowania czynności procesowych w sprawie za stowarzyszenie zwykłe będą mieli tylko wszyscy członkowie takiego stowarzyszenia łącznie. W konsekwencji, pisma procesowe składane przez stowarzyszenie zwykłe powinny być podpisane przez wszystkich jego członków, ewentualnie upoważnienie określonej osoby do reprezentowania stowarzyszenia zwykłego powinno zostać udzielone przez wszystkich członków tej organizacji. Oznacza to też, że źródłem wymienionego upoważnienia nie może być wyłącznie regulamin stowarzyszenia zwykłego, bowiem statuuje on tylko powstanie tej organizacji a nie konstytuuje upoważnienia do działania w jej imieniu. Zauważyć należy, że powyższe stanowisko prezentuje obecnie większość składów orzekających sądów administracyjnych (vide np. postanowienia NSA z dnia 22 maja 2015 r., II OZ 437/15 oraz z dnia 3 grudnia 2014 r., II OZ 952/14, wydane w sprawie niniejszej, oraz przytoczone w nich orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym np. wyrok NSA z dnia 13 marca 2014 r., II OSK 2525/12, wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2014 r., II OSK 714/14 oraz postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 16 września 2015 r. II SA/Bk 1105/13, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Odnosząc powyższe do sprawy niniejszej wskazać trzeba, że z uwagi na opisaną powyżej charakterystykę stowarzyszenia zwykłego Przewodniczący Wydziału wezwał R. K., występującego w charakterze przedstawiciela Stowarzyszenia Z. B. w B. oraz Stowarzyszenia F. Z. w B., do przedłożenia dokumentów wykazujących reprezentację Stowarzyszenia (zarządzenie z dnia 29 lipca 2015 r., k. 26). Przedmiotowe wezwanie było w istocie wezwaniem do uzupełnienia braku formalnego skargi, bowiem tylko skarga złożona i podpisana przez uprawnione osoby może uzyskać bieg (art. 46 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a.). W wyznaczonym terminie R. K. nadesłał plik dokumentów, jednakże nie zawierał on wymaganych uchwał wszystkich członków stowarzyszeń zwykłych, do których przedłożenia sąd wzywał (k. 74-81). Na marginesie zauważyć należy, że co prawda w dalszym toku postępowania R. K. przedstawił uchwałę wszystkich członków Stowarzyszenia zwykłego F. Z. w B. z dnia [...] września 2012 r. udzielającą mu pełnomocnictwa do reprezentowania tego podmiotu (k. 178), jednakże nastąpiło to dużo później niż upływ terminu do wykonania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału zobowiązującego do uzupełnienia braków skargi w zakresie wykazania umocowania (zarządzenie wzywające z dnia 29 lipca 2015 r., k. 26; uchwałę przedłożono na inne wezwanie – dopiero w dniu 4 listopada 2015 r., k. 178). Co prawda NSA rozpoznając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zażalenia i oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów uwzględnił tę uchwałę jako uzupełnienie braków formalnych zażalenia (k. 265), jednakże nie stanowiło to uzupełnienia braków formalnych skargi. Jeszcze raz podkreślić należy, że przedmiotowa uchwała została przedłożona później niż upływ terminu na uzupełnienie braków skargi. Stąd też braki te (skargi) należało uznać za nieuzupełnione i obydwie skargi Stowarzyszeń zwykłych odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Odnośnie skargi wniesionej przez Ra. K. w imieniu Fundacji T. U. Ś. w B. wskazać należy, że organizacja ta jest organizacją społeczną posiadającą osobowość prawną, bowiem została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego, a zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991 r. nr 46, poz. 203 z późn. zm.) fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Jak wyżej wskazano, zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez swoje organy lub osoby upoważnione do działania w ich imieniu. Pełnomocnikiem osoby prawnej może być adwokat, radca prawny, ale również pracownik tej jednostki lub jej organu nadrzędnego (art. 35 § 1 i 2 p.p.s.a.). Tymczasem z pliku dokumentów nadesłanych przez R. K. na wezwanie Przewodniczącego Wydziału o uzupełnienie braków w zakresie reprezentacji Fundacji – nie wynika, by był on osobą uprawnioną do jej reprezentowania zgodnie z art. 35 p.p.s.a. Prowadziło to do odrzucenia skargi Fundacji przy zastosowaniu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. tzn. jako dotkniętej brakiem formalnym niewykazania umocowania do reprezentacji. Wskazać należy, że identyczna sytuacja miała miejsce w innych sprawach tego podmiotu przed tutejszym sądem, w których skargi Fundacji również odrzucono z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego w zakresie wykazania umocowania do reprezentacji (vide np. postanowienie z dnia 27 października 2015 r., II SA/Bk 47/14, CBOSA). W niniejszej sprawie odrzuceniu podlega również skarga Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji jako wniesiona przez podmiot nieposiadający zdolności sądowej. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej tj. zdolności występowania przed sądem administracyjnym jako strona (art. 25 § 1 p.p.s.a.). Z informacji uzyskanych od organu (k. 23 verte) oraz z innych spraw tej organizacji (np. II SA/Bk 47/14) wynika, że skarżące Stowarzyszenie F. Z. w B. (obecnie w likwidacji) zostało rozwiązane postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...] i jednocześnie zarządzono jego likwidację. Powyższe postanowienie jest prawomocne wobec oddalenia przez Sąd Okręgowy w B. wywiedzionej od niego apelacji (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2012 r., sygn. akt [...]). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze przedmiotu, rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności. W okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło (art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach). Pozostać może jedynie majątek stowarzyszenia, w tym i wierzytelności, a także roszczenia wobec niego. W konsekwencji likwidator, który przeprowadza likwidację stowarzyszenia, nie działa w jego imieniu, ale w imieniu własnym, wypełniając funkcję publiczną jako osoba zaufania publicznego. Jego działalność rozciąga się jedynie na sprawy majątkowe, a nie na statutową działalność rozwiązanego stowarzyszenia (vide P. Sarnecki, Prawo o stowarzyszeniach. Komentarz, Kraków 2000, s. 7 oraz postanowienia NSA z dnia 10 lipca 2012 r., II OZ 263/12, z dnia 12 lipca 2012 r., II OZ 600/12 i z dnia 12 grudnia 2012 r., II OZ 1086/12, dostępne w CBOSA). Oznacza to, że rozwiązane stowarzyszenie nie posiada zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 25 § 1 i 3 p.p.s.a.), a brak ten jest nieusuwalny (vide postanowienia NSA z dnia 14 kwietnia 2015 r., II OZ 272/15 i II OZ 275/15, z dnia 3 marca 2015 r., I OZ 167/15, z dnia 29 maja 2014 r., II OZ 497/14, CBOSA). Skład orzekający powyższe stanowisko w całości podziela, co w konsekwencji prowadzi do odmowy przyznania Stowarzyszeniu F. Z. w B. w likwidacji zdolności sądowej w sprawie niniejszej i tym samym odmowy przyznania mu statusu strony w tej sprawie. Skarga wniesiona przez wymienione Stowarzyszenie nie mogła zatem wywołać zamierzonego skutku w postaci jej merytorycznego rozpoznania, bowiem nie ma możliwości prawnych usunięcia braku polegającego na nieposiadaniu przez skarżący podmiot zdolności sądowej. Rozpoznanie skargi w zaistniałej sytuacji skutkowałoby nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Ze wskazanych powodów sąd był zobowiązany do odrzucenia skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. w likwidacji na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w sentencji. Odnośnie zaś skarg wniesionych przez J. K., A. K., M. K., D. K., J. N., L. N., J. N., J. B., H. D., W. D. – to podlegały one odrzuceniu, bowiem wskazani skarżący nie uiścili wpisów od skargi, do których uiszczenia byli zobowiązani zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 29 lipca 2015 r. Stąd też w stosunku do ich skarg orzeczono w punkcie 2 postanowienia na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym podlega odrzuceniu przez sąd skarga, która mimo wezwania sądu nie została opłacona.