I SA/Bd 337/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 05 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów wniesionych na postępowanie egzekucyjne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wraz ze skargą wpłynął do tut. Sądu złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że w wyniku rozlicznych postępowań podatkowych prowadzonych od 2013r. przez organy celne w T. wobec skarżącego i jego żony oraz wszczętych na ich podstawie egzekucji administracyjnych, wszystkie aktywa jakimi dysponowali zostały zajęte. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych powyżej 5.000 zł. W rubryce dochody skarżący wskazał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.360,69 zł netto miesięcznie. Jego żona z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.360,69 zł netto miesięcznie. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki wskazał: wydatki na leczenie – 600 zł; gaz – 200 zł; woda i kanalizacja – 150 zł; ogrzewanie - 200 zł; energia elektryczna – 150 zł; żywność, środki czystości, itp. – 1.200 zł. Do wniosku dołączył: kserokopię tytułów wykonawczych, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, protokół zajęcia i odbioru nieruchomości, fakturę za wizytę lekarską, fakturę za lekarstwa. Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2016r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia dodatkowych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 29 lipca 2016r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie skarżący podał, że złożył stosowne oświadczenia, które odzwierciedlają jego obecną sytuację finansową i materialną. Ponadto zarzucił, że żądanie przez referendarza informacji o sytuacji materialnej jego córki jest niezasadne i bezprawne. Dodał, że jego zobowiązania związane z uiszczaniem kosztów sądowych nie mogą obciążać jego córki, choć i tak zaciąga zobowiązania finansowe wśród najbliższej rodziny. Podał, że wobec niego oraz żony prowadzone są liczne egzekucje komornicze. Podkreślił, że obecnie osiągane dochody w postaci zasiłku chorobowego (umowa o pracę na czas określony wygasła 31 lipca 2016r.) oraz liczne egzekucje uniemożliwiają poniesienie kosztów sądowych. Wyjaśnił, że zarówno on, jak i żona od dnia 1 sierpnia 2016r. nie otrzymują nawet minimalnego wynagrodzenia za pracę. Postępowanie upadłościowe zostało przez Sąd Gospodarczy w T. umorzone z powodu braku majątku oraz jakichkolwiek perspektyw jego pozyskania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie Referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych, możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 -dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, korzystającym z pomocy społecznej. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 - dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r. o sygn. akt UCZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, skarżący został wezwany zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2016r. do przedłożenia stosownych dokumentów mających obrazować sytuację materialną jego oraz jego rodziny (k. 42 akt sądowych). Odpis zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi skarżącego dnia 7 lipca 2016r. (k. 44 akt sądowych). Skarżący nie udzielił jednak odpowiedzi na ww. wezwanie ani nie przedłożył do akt żadnych dodatkowych dokumentów. W ocenie Sądu oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożone na urzędowym formularzu PPF, są niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. W rubryce dochody skarżący wskazał, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.360,69 zł netto miesięcznie. Jego żona z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.360,69 zł netto miesięcznie. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki wskazał: wydatki na leczenie – 600 zł; gaz – 200 zł; woda i kanalizacja – 150 zł; ogrzewanie – 200 zł; energia elektryczna – 150 zł; żywność, środki czystości, itp. –1.200 zł. Do wniosku dołączył: kserokopię tytułów wykonawczych, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, protokół zajęcia i odbioru nieruchomości, fakturę za wizytę lekarską, fakturę za lekarstwa. W sprzeciwie zaś podał, że poza zasiłkiem chorobowym nie uzyskuje dochodu. Nadto skarżący, jak i jego żona, począwszy od 1 sierpnia 2016r. nie otrzymują nawet minimalnego wynagrodzenia za pracę. Skarżący podkreśla, że Referendarz niesłusznie wezwał go o udokumentowanie sytuacji majątkowej córki. Zdaniem Sądu powyższe uwagi nie zwalniały jednak skarżącego od obowiązku nadesłania dokumentów, o które został wezwany, a dotyczących jego oraz żony. Podać należy, że skarżący pomimo wezwania nie przedłożył m.in.: odpisów własnych oraz żony zeznań podatkowych za 2015r. (pkt 1 zarządzenia); wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego, żony skarżącego, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 2); zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich 2 lat (pkt 3); oświadczenia o rodzajach, formie i zakresie uzyskanych świadczeń z pomocy społecznej z okresu ostatnich trzech miesięcy (pkt 4); przedłożenie tytułu prawnego do lokalu wskazanego w rubryce nr 2.1 formularza jako adres zamieszkania, a nadto zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe pod adresem wskazanym w rubryce nr 2.1 formularza (pkt 5); udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie przez skarżącego (w tym żonę) wydatków związanych z utrzymaniem, wynajęciem domu, mieszkania (czynsz, gaz, prąd itp.) (pkt 6); oświadczenia o źródłach utrzymania, w tym pomocy udzielanej przez rodzinę, znajomych (pkt 8), a na którą to pomoc od rodziny powołał się w sprzeciwie. W konsekwencji powyższego, Sąd stwierdza, że z informacji zawartych w formularzu PPF nie można jednoznacznie stwierdzić, jaki jest stan finansowy i majątkowy skarżącego. W ocenie Sądu, nie przedstawił on bowiem w trakcie postępowania rzetelnych informacji i dokumentów dotyczących swojej sytuacji. Dokumenty, o które skarżący był wzywany, np. wyciągi z rachunków bankowych były istotne dla oceny jego sytuacji materialnej. Na podstawie analizy rachunków bankowych można bowiem ustalić zarówno wysokość uzyskiwanych wpływów, wartość posiadanych środków pieniężnych, jak i strukturę wydatków wnioskodawcy. Na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy ma bowiem wpływ nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków. Informacje te mają istotny wpływ na ustalenie podstaw do przyznania prawa pomocy. Zauważyć należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku wykazać w sposób wiarygodny i rzetelny, iż zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienia NSA z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 221/11, LEX nr 948887; z dnia 27 września 2011r., sygn. akt II GZ 427/11, LEX nr 1151759; z dnia 18 października 2011r., sygn. akt II FZ 569/11, LEX nr 984607; z dnia 25 października 2011r., sygn. akt II GZ 473/11, LEX nr 984650; z dnia 16 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 479/11 LEX, nr 1148689). Jak już wcześniej podano, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., sygn. akt II GZ 165/11, LEX nr 786130; z dnia 13 stycznia 2011r., sygn. akt I GZ 455/10, LEX nr 711445). Tak więc, w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Podkreślić należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości, co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy i wezwania do uzupełnienia danych oraz przedłożenia stosownej dokumentacji. Skarżący także na etapie sprzeciwu nie wykazał żadnej inicjatywy w przedstawieniu informacji i dokumentów, do przedłożenia których już był wzywany, a mogących przekonać o zasadności złożonego wniosku. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W konsekwencji na podstawie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. oraz art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658), Sąd orzekł jak w sentencji.