I SA/Bd 773/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej po wznowieniu postępowania postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W terminie na wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 01 października 2013r. oddalającego skargę strony na decyzję Dyrektora Izy Skarbowej w B. z dnia [...]r. w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej po wznowieniu postępowania skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że posiada budynki mieszkalne na wsi o pow. 28 m² i 45 m², pozostałe budynki 62 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 8,4182 ha. Oświadczył, że posiada oszczędności w kwocie 50 000 zł zajęte przez urząd skarbowy. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz czwórką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi 2 243 zł (dzierżawa, najem oraz zasiłek rodzinny). Zarządzeniem z dnia 18 lutego 2014r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi wnioskodawca oświadczył, że: dzieci nie składają zeznań, żona nie uzyskuje dochodu; nie posiada tytułu prawnego do obecnie zamieszkiwanego lokalu; nie posiada statusu osoby bezrobotnej, ponieważ jest rolnikiem, żona również. Jako comiesięczne wydatki strona wskazała prąd – 100 zł, gaz – 50 zł, utrzymanie samochodu – 200 zł, zakup lekarstw – 500 zł. Oświadczył, że w sezonie zbiera grzyby i jagody, a poza sezonem stal. Z gospodarstwa ma owoce i warzywa oraz żywiec wieprzowy do odstawienia. Wyjaśnił, że od 15 kwietnia 2013r. ma zawieszoną działalność gospodarczą. Wnioskodawca przedłożył również: kserokopię pierwszej strony zeznań podatkowych za lata 2011r., 2012r. (PIT 36L), z których wynika, że za powyższe okresy wykazał dochód w kwocie 109.670 zł oraz stratę w kwocie 49.245,88 zł; kserokopię pierwszej strony PIT-28 za 2013r. z którego wynika, że z tytułu najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy osiągnął za powyższy okres dochód w kwocie 1.975,61 zł oraz saldo rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 08 kwietnia 2014r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniesionym sprzeciwie skarżący wskazał, że zarówno ruchomości, nieruchomości oraz rachunki bankowe zostały zabezpieczone przez urząd skarbowy. Wyjaśnił także, że w formularzu PPF w rubryce oszczędności błędnie wpisał kwotę 50 000 zł, ponieważ w rzeczywistości były to środki obrotowe firmy, jakimi dysponował przed zajęciem przez urząd skarbowy. Na dowód posiadanych nieruchomości skarżący do sprzeciwu załączył kserokopię decyzji ustalającą łączne zobowiązanie pieniężnego na rok 2014 z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości. Ponadto dołączył kserokopię trzech wyciągów bankowych z okres trzech miesięcy, tj. od 01 stycznia 2014r. do 31 marca 2014r., kserokopię pierwszej strony zeznania PIT 36L za 2013r., kserokopię pierwszej i drugiej strony zeznań PIT -37 małżonki – B. Ś. za lata 2012 i 2013. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 02 lipca 2014r. skarżący podał, że nadal nie pracuje, a małżonka otrzymuje zasiłek rodzinny na dzieci. Dokładny wykaz jego wszystkich nieruchomości wynika z powyższej decyzji ustalającej podatek, i są to: użytki rolne 8,4185 ha, grunty pozostałe łącznie 806 m2, nieużytki 783 m2, budynki mieszkalne 45 m2 i 28 m2 oraz pozostałe budynki 62 m2. Ponadto skarżący podał, że aktualnie nie posiada już rachunków bankowych, ani środków pieniężnych, zabezpieczone wcześniej przez urząd skarbowy ruchomości zostały przez niego sprzedane na poczet zobowiązań wobec wierzycieli. Wyjaśniając rozbieżności, które wynikły ze złożonych przez skarżącego w niniejszej sprawie oraz sprawie o sygn. akt I SA/Bd 748/12, a dotyczących posiadanych nieruchomości strona wskazała, że powstały one na skutek upływu czasu i szacunkach nie opartych na żadnej dokumentacji. Oświadczyła przy tym, że nie jest właścicielem domu o pow. 180 m2 ani mieszkania o pow. 100 m2. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 06 maja 2014r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 08 kwietnia 2014r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zatem, jeżeli po uprawomocnieniu się postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych złożono ponowny wniosek w tym samym przedmiocie, podlega on merytorycznemu rozpoznaniu. Wniosek należy uwzględnić, jeśli w wyniku zmiany okoliczności doszło do spełnienia przesłanek potrzebnych do przyznania prawa pomocy. Badając przesłanki zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 165 p.p.s.a. sąd jest zobowiązany do porównania wniosku złożonego pierwotnie i argumentacji przywoływanej przez wnioskodawcę w toku pierwotnego postępowania o przyznanie prawa pomocy z powtórnym wnioskiem w tym zakresie. Odmienna ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności (w szczególności sytuacji finansowej strony) mających wpływ na tę ocenę. Stwierdzone różnice w powoływanych przez wnioskodawcę okolicznościach mogą zostać uznane za nieistotne (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2014r., sygn. akt I OZ 140/14 – dostępne na www.orzeczenia.gov.pl). Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że rozpatrywany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym już (drugim) wnioskiem w tym przedmiocie w tej samej sprawie. W zakresie pierwszego wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 19 listopada 2012r, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, z uwagi na uchylanie się przez stronę do przedstawienia jej rzeczywistego stanu majątkowego, co uniemożliwiło wszechstronną i właściwą ocenę możliwości finansowych skarżącego. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013r. sygn. akt I FZ 94/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na powyższe postanowienie, co czyni postanowienie w kwestii prawa pomocy prawomocnym. Zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Oznacza to, że aktualny wniosek skarżącej należało potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w toczącym się postępowaniu. W ocenie Sądu składając aktualny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący ponownie uchyla się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Pomimo dołączonych do sprzeciwu kserokopii dokumentów oraz złożonych na wezwanie Sądu pisemnych wyjaśnień sytuacja finansowa i materialna strony pozostaje nadal niejasna. Z aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego sprzeciwu, pisemnych wyjaśnień oraz przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że skarżący posiada użytki rolne 8,4185 ha, grunty pozostałe łącznie 806 m2, nieużytki 783 m2, budynki mieszkalne 45 m2 i 28 m2 oraz pozostałe budynki 62 m2. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z niepracującą żoną oraz czwórką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi 2 243 zł (dzierżawa, najem oraz zasiłek rodzinny). Aktualnie nie posiada rachunków bankowych, ani środków pieniężnych, a zabezpieczone wcześniej przez urząd skarbowy ruchomości zostały przez niego sprzedane na poczet zobowiązań wobec wierzycieli. Wpisane w formularzu PPF w rubryce oszczędności w kwocie 50 000 zł, w rzeczywistości były środkami obrotowymi firmy, jakimi skarżący dysponował przed zajęciem przez urząd skarbowy. Poza tym nie posiada już domu o pow. 180 m2 ani mieszkania o pow. 100 m2. W ocenie Sądu skarżący ponownie przedstawił swoja sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez zaakcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Pomimo wezwań o sprecyzowanie lub wyjaśnienie pewnych kwestii dotyczących sytuacji majątkowej strony jej odpowiedzi pozostawały zbyt enigmatyczne, uogólnione lub dygresyjne. Nie przyczyniły się do wykazania pełnego, rzeczywistego obrazu stanu majątkowego skarżącego. Z treści sprzeciwu wynika, że skarżący posiadał, w dniu jego złożenia, tj. 06 maja 2014r. 6 rachunków bankowych, natomiast wyciąg przedstawił tylko dla jednego z nich. Wprawdzie z wyciągu tego nie wynika, aby skarżący dokonywał jakichś operacji finansowych, ale jak wspomniano powyżej jest to wyciąg tylko dla jednego z 6 kont bankowych skarżącego. Jednocześnie w piśmie z dnia 14 lipca 2014r. podał, że obecnie nie posiada już żadnych kont bankowych. Nie wskazał przy tym, co stało się ze zgromadzonymi na nich środkami finansowymi. Wszakże wcześniej podnosił, że rachunki bankowe zabezpieczył urząd skarbowy, ale następnie podając, iż nie posiada już żadnego z nich nie wyjaśnił dokładnie przyczyny ich likwidacji. Sąd przyjął, że aktualny stan nieruchomości skarżącego obrazuje decyzja ustalająca podatek rolny i od nieruchomości na 2014r. jednakże skarżący pomimo wezwania Sądu nie podał, co stało się z domem o pow. 180 m2 i mieszkaniem o pow. 100 m2, które wykazywał formularzu PPF złożonym w innym toczącym się przed tut. Sądem postępowaniu. Wyjaśniając te rozbieżności skarżący podał jedynie, że nie jest właścicielem tych nieruchomości. Nie wyjaśnił jednak, czy je sprzedał, darował, na co przeznaczył ewentualne środki finansowe uzyskane z ich zbycia. Nie wskazał także kto obecnie jest właścicielem tych nieruchomości. Skarżący wyjaśnił natomiast, że rozbieżności te "powstały na skutek upływu czasu". O ile można takie wytłumaczenie uznać w przypadku drobnych różnic w ilości hektarów o tyle, zdaniem Sądu, jest ono niewiarygodne w przypadku domu i mieszkania. Trudno bowiem uwierzyć, że strona nie pamięta, że posiada lub nie posiada dwie nieruchomości o tak znacznych rozmiarach oraz z pewnością znacznej wartości. Jednocześnie, co należy podkreślić, we wcześniej złożonym formularzu PPF w niniejszej sprawie skarżący w ogóle nie wykazał żadnego majątku. Sąd nie uznał także za wiarygodne wyjaśnień strony dotyczących posiadanych ruchomości. Skarżący w sprzeciwie podał, że wszystkie są zajęte przez urząd skarbowy i w związku z tym nie może ich spieniężyć. Następnie został wezwany przez Sąd do ich wykazania. W odpowiedzi wyjaśnił, że już nie posiada żadnych ruchomości, bowiem wszystkie sprzedał na poczet zobowiązań wierzycieli. Z powyższego zatem wynika, ze skarżący dysponował środkami pieniężnymi, które mógł przeznaczyć na dalsze procedowanie przed sądem. Wprawdzie nie podał, jaką kwotę pieniężną uzyskał ze sprzedaży ruchomości, jednakże z orzecznictwa sadowego wynika, że preferencyjne traktowanie należności prywatnoprawnych wobec należności publicznoprawnych nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09 dostępne na www.orzeczenia.gov.pl). Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochód budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony (por. 16 września 2008r. sygn. akt I FZ 330/08 – dostępne j.w.) Należy również zauważyć, że skarżący, choć w formularzu PPF podał, iż małżonka otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie 643 zł, w odpowiedzi na wezwanie referendarza nie przedstawił zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy podając w piśmie z dnia 19 marca 2014r., że "nigdy nie korzystałem z wymienionej jednostki ani nie słyszałem o jej istnieniu" (pkt 5 pisma k. nr 138 akt adm.). Analizując sytuację finansową i materialną skarżącej, Sąd uznał, że przedstawiona ona została nierzetelne i niewiarygodnie. Należy zauważyć, że w myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J.P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego Sąd, może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów, co też w niniejszej sprawie uczynił. Na wnioskodawcy ciąży również obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., sygn. akt II GZ 165/11,; z dnia 13 stycznia 2011r., sygn. akt I GZ 455/10 – dostępne j.w.). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienia NSA z dnia 28 września 2011r., sygn. akt I FZ 221/11; z dnia 27 września 2011r., sygn. akt II GZ 427/11; z dnia 18 października 2011r., sygn. akt II FZ 569/11; z dnia 25 października 2011r., sygn. akt II GZ 473/11; z dnia 16 grudnia 2011r., sygn. akt I FZ 479/11 – dostępne j.w.). W ocenie Sadu dostarczone przez skarżącego dokumenty i złożone wyjaśnienia, zostały przedstawione w sposób niekompletny, mało czytelny i wybiórczy, co spowodowało, że oświadczenie skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. W niniejszej sprawie natomiast skarżący udzielał wyjaśnień w sposób niepełny, wyrażając swoje poirytowanie. Przy czym, co należy podkreślić, kierowane do niego zapytania miały doprowadzić do wykazania jego rzeczywistej sytuacji majątkowej w kontekście aktualnego oraz poprzedniego oświadczenia złożonego na formularzu PPF. Sąd, poza trybem z art. 255 p.p.s.a o czym była mowa wcześniej, nie jest bowiem zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Analizując sytuację strony skarżącej, Sąd miał również na uwadze okoliczność, że jako osoba prowadząca do niedawna działalność gospodarczą, powinna liczyć się z ponoszeniem opłat sądowych w związku z ewentualnym dochodzeniem swoich praw przed sądem. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.