I SA/Bd 90/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec 2011 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] 2014r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona złożyła sprzeciw. Postanowieniem z dnia [...]2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem dnia 17 lipca 2014r. sygn. akt I FZ 200/14 oddalił zażalenie skarżącego. W dniu [...] 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz małoletnią córką. Oświadczył, że córka pozostaje na utrzymaniu żony, z która skarżący posiada rozdzielność majątkową. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. Wskazał, że działalność gospodarcza została zawieszona dnia [...] 2012r. Do wniosku załączono umowę rozdzielności majątkowej zawartą w formie aktu notarialnego. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżący przedłożył: PIT 36L za lata 2013-2014 z których wynika, że za 2013 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawca wykazał stratę w kwocie [...] (przychód [...]zł), natomiast za 2014r. nie uzyskał żadnego przychodu; protokół o stanie majątkowym zobowiązanego; dokument dostawy wyrobów węglowych; oświadczenie brata z którego wynika, że pomaga skarżącemu finansowo w kwocie [...]zł miesięcznie. Ponadto skarżący oświadczył, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie ma dostępu do jej zeznań podatkowych, nie posiada rachunków bankowych, nie posiada nieruchomości, ani ruchomości. Nie posiada stałego źródła utrzymania. Nie posiada statusu osoby bezrobotnej. W stosunku do jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Art. 246 § 1 p.p.s.a. bowiem - dla przyznania prawa pomocy - wymaga wykazania, nie zaś innego - sumarycznego i uproszczonego dowiedzenia istnienia wskazanych w jego treści przesłanek. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Odnosząc się do wykazywanej przez skarżącego straty z działalności gospodarczej za 2013r. stwierdzić należy, że powyższa okoliczność nie może świadczyć o braku jakichkolwiek środków finansowych. Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Strata w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej jest więc jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych (por. postanowienia NSA z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 451/12, LEX nr 1239208; z dnia 05 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 492/11, LEX nr 1069493; z dnia 09 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ343/11; LEX nr 1069427 oraz z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy dokonującego zakupu towarów w większej ilości, niż ich sprzedaży. Po drugie jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 lipca 2014r. oddalającym zażalenie skarżącego na postanowienie tut. Sądu odmawiające przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącego w 2013 r., nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Zastanawiające jest też, dlaczego w takiej sytuacji, jaką opisuje skarżący – brak dochodów, zadłużenie, likwidacja działalności gospodarczej - skarżący nie podejmuje jakiegokolwiek zajęcia, które pozwoliłby na poprawę jego sytuacji finansowej, zwłaszcza że ma na utrzymaniu rodzinę. Ponadto nie można pominąć faktu, że skarżący korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie wiadomo więc, jakie jest źródło finansowania kosztów, które są z tym związane. Po trzecie skarżący w ogóle nie przedstawił sytuacji finansowej i majątkowej żony. Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13). Na małżonkach ciąży, zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13) Po czwarte trudno wymagać, aby Skarb Państwa zwalniał z kosztów osobę, która nawet nie wykazuje minimum aktywności w poszukiwaniu pracy i nie rejestruje się jako osoba bezrobotna. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.