I SO/Bd 43/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 20 listopada 2012r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotną, utrzymującą się z emerytury wypłacanej w wysokości 1.500 zł, albowiem pozostała kwota została zajęta w wyniku toczącego się wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Jako koszty związane z koniecznym utrzymanie strona wskazała: czynsz – 400 zł, media - 400 zł, ogrzewanie – 200 zł oraz wyżywienie, ubranie, środki czystości, leki – 500 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że innego majątku nie posiada. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2012r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. W odpowiedzi wnioskodawca przedłożył odpisy zeznań podatkowych za lata 2008, 2010 oraz 2011, wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 września do 28 listopada 2012r., decyzje w sprawie waloryzacji emerytury wojskowej, kserokopię umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia 20 marca 1998r. zawartej w formie aktu notarialnego, kserokopię pism komornika, umowę najmu lokalu mieszkalnego z dnia 01 sierpnia 2008r. Ponadto skarżący oświadczył, że jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura wojskowa. Nie korzysta z pomocy finansowej rodziny, nie posiada żadnych nieruchomości oraz ruchomości o znacznej wartości. Nie korzysta również z pomocy opieki społecznej oraz nie leczy się z chorób przewlekłych w żadnej placówce służby zdrowia. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Sąd oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winien odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt II FZ 536/11). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07). Przenosząc powyższe rozważania prawne natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie złożone przez skarżącego jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jego sytuacji materialnej. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie z dnia 21 listopada 2012 r., uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego zwolnienia go od tych kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Z dokumentów złożonych przez wnioskodawcę wynika, że w latach 2010-2011 z tytułu świadczenia emerytalnego uzyskał odpowiednio dochód w kwocie 30.603 zł oraz 31.627 zł. Dochód skarżącego z tytułu emerytury wynosi 2.719,84 zł brutto miesięcznie. Nadto w stosunku do skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i z tego tytułu ze świadczenia emerytalnego potrącana jest kwota 679,96 zł. Oznacza to, że wnioskodawca dysponuje dochodem w wysokości ok. 1563 zł netto miesięcznie. Powyższe potwierdza również wyciąg z rachunku bankowego. Godzi się w tym miejscu podnieść, że w oświadczeniach z dnia 29 listopada 2012r. skarżący wskazał, że jedynym źródłem jego utrzymania jest emerytura wojskowa, nie otrzymuje żadnej pomocy od rodziny ani Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 września 2012r. do 28 listopada 2012r. Jak wynika z operacji finansowych dokonywanych za powyższy okres na rachunku bankowym skarżącego strona przez okres prawie 3 miesięcy dokonała dwóch wypłat w kwotach 100 zł w dniu 03 września 2012r. oraz 300 w dniu 19 października 2012r. Zestawiając powyższe kwoty z kosztami które strona wskazał na urzędowym formularzu dotyczące koniecznego utrzymania skarżącego (czynsz – 400 zł, media - 400 zł, ogrzewanie – 200 zł oraz wyżywienie, ubranie, środki czystości, leki- 500 zł) niemożliwym jest aby skarżący przez prawie 3 miesiące utrzymywał się z wypłaconej z rachunku bankowego kwoty 400 zł. Kwota ta bez wątpienia przez tak długi okres nie byłaby wystarczająca na zaspokojenie podstawowych potrzeb żywnościowych strony nie wspominając o zapłacie za czynsz media środki czystości czy też leki. Ponadto jak wynika z rachunku bankowego w miesiącu wrześniu strona opłaciła abonament za telewizję cyfrową Canal+. Powyższe budzi zdziwienie orzekającego, że strona przy tak niskich dochodach (jak podała we wniosku) jest w stanie wygospodarować kwotę 170 zł na zapłatę za tego typu usługę która bez wątpienia nie jest konieczna do utrzymania siebie. Na marginesie należy również zauważyć, że w miesiącu listopadzie na wskazany przez stronę rachunek bankowy nie wpłynęło świadczenie emerytalne skarżącego oraz nie dokonano żadnej operacji finansowej, co może rodzić domniemanie, że strona wbrew oświadczeniu posiada również inny rachunek bankowy i środki na nim zgromadzone, z których pokrywa niezbędne opłaty. Tym bardziej, że jak wynika, z oświadczeń strony nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz nie korzysta z pomocy rodziny oraz innych organizacji. Tym samym oświadczenia strony co do jej sytuacji finansowej orzekający mając na uwadze poczynione powyżej uwagi uznał za niewiarygodne. Ponadto wskazać należy, że strona pomimo wezwania nie przedłożyła dokumentów obrazujących sytuację finansową żony. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej, wyjaśnić należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. W ocenie orzekającego, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12). Reasumując, należy wskazać, że warunkiem, od którego zależy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest konieczność wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Skarżący nie uprawdopodobnił, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Na marginesie należy dodać, że na obecnym etapie postępowania sądowego udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny, gdyż sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Ponadto, stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego Sąd ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 p.p.s.a. obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Nie można pominąć tego, że wyłożenie kosztów przez skarżącego jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jego żądań przez Sąd będzie mu przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.