I SA/Gd 917/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" spółka z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2009 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2014 r. (data stempla pocztowego), pełnomocnik skarżącej "A" Sp. z o.o. z w W. zwrócił się o zwolnienie spółki od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżącej pełnomocnik podał, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, zaś w uzasadnieniu wyjaśnił, że wniesiona skarga zmierza do ochrony praw spółki, której obecna sytuacja finansowa uniemożliwia uiszczenie należnych kosztów sądowych. Spółka nie jest bowiem w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla prowadzonej działalności gospodarczej, w tym wywiązywania się z powstałych zobowiązań. Jednocześnie pełnomocnik spółki nie wskazał wartości posiadanych przez spółkę środków trwałych, wysokości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy oraz danych dotyczących posiadanych przez spółkę rachunków bankowych, w szczególności zgromadzonych na nich środków. Na wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 września 2014 r. spółka przedstawiła następujące dokumenty: (-) odpis zeznania podatkowego za 2013 r. (CIT-8); (-) odpis sprawozdania finansowego za rok 2013 oraz sprawozdania zarządu z działalności spółki za rok 2013; (-) odpisy dokumentów księgowych (faktur VAT, dowodów wpłat) sporządzonych w okresie od 1 lipca do 30 września 2014 r., z których wynika wysokość przychodów spółki oraz poniesionych przez nią wydatków; (-) odpis deklaracji VAT-7K za trzeci kwartał 2014 r.; (-) odpis tabeli amortyzacyjnej środków trwałych za rok 2014; (-) odpis historii rachunku bankowego za okres od 24 czerwca do 24 września 2014 r.; (-) zaświadczenie z dnia 2 kwietnia 2014 r. o stanie zaległości podatkowych spółki na dzień 21 marca 2014 r.; (-) zaświadczenie z dnia 31 marca 2014 r. o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie zdrowotne; (-) odpisy zawiadomień o zajęciach praw majątkowych i środków transportu wraz z tytułami wykonawczymi. Postanowieniem z dnia 22 października 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia pismem z dnia 12 listopada 2014 r. sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu złożonego sprzeciwu pełnomocnik spółki wskazał, że argumentacja zwarta w zaskarżonym postanowieniu, iż spółka poniosła wydatki uiszczone gotówką przekraczające kwotę uzyskiwanych dochodów, świadczy o braku zrozumienia podstawowych zasad podatku od towarów i usług , w tym zasad wystawiania faktur VAT, oraz sporządzania deklaracji VAT-7K. W ocenie strony analiza dokumentów przedstawionych przez spółkę wskazuje, że w okresie od lipca do września 2014 r. dochody nieznacznie przewyższyły wydatki. Zaskarżone postanowienie zostało wydane przy z góry przyjętym założeniu, że spółka nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Strona, mając na uwadze przedstawione wyżej stanowisko oraz fakt rzetelnego przedstawienia sytuacji finansowej spółki wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ekonomicznych w nim wskazanych nie obliguje do przyznania prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. W niniejszej sprawie sąd uznał, że spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez skarżącą dokumenty nie pozwalają uznać, że nie dysponuje ona kwotą 500 zł na uiszczenie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, tj. opłaty od wniesionej skargi. W niniejszej sprawie uznano, że spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, mimo że nadesłała obszerny materiał obejmujący szereg dokumentów źródłowych. Analiza przedłożonych przez spółkę dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione wybiórczo, dokumentując przede wszystkim księgowane koszty podatkowe, stan posiadanego zadłużenia z tytułu zaległości podatkowych oraz dokonane względem jej majątku czynności egzekucyjne. Natomiast wciąż wątpliwości budzi wysokość osiąganych przez spółkę przychodów i posiadanych przez nią środków pieniężnych. Przede wszystkim spółka nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Przedłożyła wyciąg z jednego tylko rachunku bankowego prowadzonego przez "M", podczas gdy sądowi z urzędu wiadomo, że w banku tym prowadzony jest dla skarżącej co najmniej jeszcze jeden rachunek bankowy w walucie euro. W sprawach toczących się przed tutejszym sądem o sygn. akt I SA/Gd 199/14 i I SA/Gd 205/14 skarżąca także składała wnioski o przyznanie prawa pomocy, do których załączyła historię tego rachunku. Ponadto do akt niniejszej sprawy skarżąca przedłożyła zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z pięciu rachunków bankowych prowadzonych przez Bank "B" w G. Historii tych rachunków jednak skarżąca mimo zobowiązania nie przedstawiła. Także analiza nadesłanego wyciągu i operacji dokonanych na tym rachunku bankowym, potwierdza wniosek, że spółka nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych kont. Zauważyć bowiem należy, że na tym rachunku właściwie brak jest obrotów. Jedynym wpłatami wpływającymi na wskazany rachunek w okresie trzech miesięcy były wpłaty od "C" Sp. z o.o. sp.k. w kwotach odpowiadających opłatom za prowadzenie rachunku. I tak w dniach 2 lipca, 4 sierpnia i 2 września 2014 r. pobrane zostały z rachunku bankowego opłaty za jego administrowanie w kwocie 75 zł, a w dniach 3 lipca, 5 sierpnia i 3 września 2014 r. na rachunek wpłynęły wpłaty od "C" Sp. z o.o. sp.k. także w kwotach 75 zł pozwalających na wyrównanie salda. W lipcu i sierpniu tego roku były to jedyne wpłaty dokonane na to konto, we wrześniu natomiast na rachunku odnotowano wpływ kwoty 500 zł od "C" Sp. z o.o. sp.k. (wpłata z 2 września), która tego samego dnia została przez skarżącą wydatkowana: 465,04 zł przekazane zostało na konto urzędu skarbowego, zaś 35 zł pobrane zostało przez bank tytułem opłaty grupowej. Trudno przyjąć, że spółka, której aktywa obrotowe zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za 2013 rok wynoszą 5.271.347,56 zł, posiada tylko jeden rachunek bankowy, którego wpływy za okres trzech miesięcy wynoszą 725 zł i to od jednego tylko kontrahenta, tym bardziej, że jak wynika z deklaracji VAT-7K złożonej za III kwartał 2014 r., spółka poniosła w tym okresie wydatki na nabycie towarów i usług w kwocie 9739 zł brutto. Skoro na rachunku bankowym, którego historię skarżąca przedstawiła, nie było środków pozwalających na ich poniesienie ani informacji o dokonywaniu przelewów czy też wypłat gotówkowych, uzasadniony jest wniosek, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich istotnych informacji o posiadanych przez siebie rachunkach bankowych. Zauważyć też należy, że jakkolwiek do większości faktur zakupu skarżąca przedstawiła potwierdzenia zapłaty gotówką (przy czym jak zauważono wyżej brak jest dowodu wypłaty tej gotówki z rachunku bankowego, który skarżąca ujawniła), to w odniesieniu do faktur dokumentujących naprawę pojazdu wystawionych na kwotę 1388,10 zł i 1399,18 zł, takich kasowych dowodów zapłaty brak. Dokonane zatem przez spółkę w III kwartale 2014 r. transakcje z kontrahentami nie znajdują żadnego odzwierciedlenia w historii operacji na rachunku bankowym spółki, z którego wyciąg nadesłała, co podważa wiarygodność przedstawionych przez nią informacji. Podkreślić należy, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej taką pomoc. Sąd administracyjny nie tylko nie ma obowiązku, ale nie dysponuje również prawnymi możliwościami, aby wyręczać wnioskodawcę w wykazywaniu i dokumentowaniu jego stanu majątkowego, albowiem dokumenty, poświadczające jego sytuację, może dostarczyć wyłącznie ten, kto składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skoro operacje finansowe związane z transakcjami udokumentowanymi przedłożonymi rachunkami nie znajdują odzwierciedlenia w udostępnionym przez stronę wyciągu bankowym, to powstaje wątpliwość co do rzetelności przedstawionych przez nią informacji i dokumentów. Ponadto, zdaniem sądu, udostępnione przez spółkę informacje co do posiadanego przez nią majątku i uzyskiwanych przez nią przychodach, jakkolwiek niekompletne, wskazują, że w dacie wniesienia skargi, a także składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, dysponowała ona środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego, wynoszącego 500 zł. Mimo stosunkowo niskiej wysokości zadeklarowanych przez skarżącą przychodów, posiada ona wszak znaczny majątek. Ze sprawozdania finansowego Spółki za 2013 r. wynika, że jej kapitał własny, po pokryciu straty za 2013 r., wynosi 854.265,83 zł, w tym 50.000,- zł kapitału zakładowego, pozostała część to kapitał zapasowy. Według sporządzonego za 2013 r. bilansu suma aktywów i pasywów zamyka się kwotą 5.534.519,14 zł, wartość aktywów trwałych wynosi 75.171,58 zł, a aktywów obrotowych 5.271.347,56 zł. W tej sytuacji fakt poniesienia przez skarżącą straty za 2013 r. w wysokości 123.307,58 zł nie świadczy jeszcze o niemożności poniesienia przez nią kosztów sądowych w tej sprawie. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą i że pomimo uzyskiwania stosunkowo niskich przychodów posiada ona środki pozwalające na ponoszenie przewyższających je kosztów uzyskania przychodów – za 2013 r. skarżąca zadeklarowała przychody w wysokości 17.561,29 zł i koszty ich uzyskania w wysokości 65.261,48 zł. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, postanowienie NSA z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 532/13, z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1466/14, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na taką ocenę nie ma wpływu to, że Spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. Fakt dysponowania przez spółkę środkami nie upoważnia do przyjęcia poglądu - nawet jeśli spółka wykazuje stratę - że nie jest ona w stanie zabezpieczyć środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ponieważ opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy (podobnie wyrok ETPCz z 19 stycznia 2010 r. w sprawie F. Sp. z o.o. przeciwko Polsce, nr 1783/04, gdzie Trybunał Praw Człowieka rozważał kwestię uiszczania kosztów sądowych w sytuacji ponoszenia przez spółkę strat). Należy też wskazać, że konieczność regulowania innych zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością, nie może uzasadniać zwolnienia z opłacenia należności publicznoprawnej, jaką jest wpis od skargi (art. 212 § 1-2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Również nie bez znaczenia jest fakt, że spółka w sprawie ustanowiła pełnomocnika procesowego. Skoro strona ustanowiła pełnomocnika, to nie można przyjąć, że nie stać jaj na opłacenie kosztów sądowych. Nadto strona prowadząca szereg spraw przed tutejszym sądem (I SA/Gd 939/05, I SA/Gd 1011/11, I SAB/Gd 3/11, I SA/Gd 136/12, I SA/Gd 199/14, I SA/Gd 205/14, I SA/Gd 772/14, I SA/Gd 890/14, I SA/Gd 998/14, I SA/Gd 1023/14, I SA/Gd 1024/14, I SA/Gd 1159/14, I SA/Gd 1161/14, I SA/Gd 1213/14) powinna zabezpieczyć swoje przyszłe interesy zabezpieczając odpowiednie środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skoro zatem wysokość ponoszonych przez spółkę wydatków, i to uiszczanych gotówką (w formie wpłat bezpośrednich bądź przelewów), przekracza kwotę uzyskiwanych przez nią dochodów, to brak jest podstaw do uznania, że skarżąca nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dokonane ustalenia prowadzą bowiem do wniosku, że spółka posiada środki na dokonanie opłaty sądowej od wniesionej skargi, a nie znajduje potwierdzenia okoliczność braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Tym samym złożony wniosek należało ocenić jako bezzasadny. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.