I SA/Gl 491/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Ł. C. na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.. W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego wniósł o zwolnienie Ł. C. od opłat sądowych i wydatków w całości lub w części albo od opłat sądowych w całości lub w części. W złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący wniósł o częściowe zwolnienie go od kosztów sądowych. Wniosek ten (rubryka 5. formularza) nie zawierał przy tym jakiegokolwiek uzasadnienia. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (rubryki 6. oraz 7. formularza) wynika, że skarżący posiada tylko i wyłącznie nieruchomość położoną w B. , na której ustanowiono hipotekę i nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 1500,00 zł brutto. W piśmie z dnia 31 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych, zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury; aktualny nakaz płatniczy z tytułu podatku od nieruchomości; dokumenty wskazujące na wysokość opłacanego ubezpieczenia; inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy skarżącego; wykonując wezwanie w tej części należało nadto uwzględnić dokumenty potwierdzające formę zapłaty ww. obciążeń (potwierdzenia wpłaty gotówkowej, potwierdzenia przelewów bankowych, inne); 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy; w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. (wezwanie powyższe dotyczyło zarówno skarżącego, jak i jego żony); 4) wykazanie dochodów skarżącego oraz jego małżonki; należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia winny nadto zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); 5) nadesłanie odpisów dokumentacji księgowej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, obrazującej jej wynik finansowy z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w tym: - pełnej wersji księgi przychodów i rozchodów (uwzględniającej poszczególne zdarzenia gospodarcze); - raportów kasowych (Kw i Kp) prowadzonej działalności gospodarczej (pełna wersja z poszczególnymi zdarzeniami gospodarczymi); - listy płac prowadzonej działalności gospodarczej przy uwzględnieniu pozycji "do wypłaty"; - druków ZUS RMUA; - aktualnej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej przez skarżącego działalności. W przypadku zawieszenia bądź likwidacji działalności gospodarczej należało nadto okoliczność taką udokumentować. 6) nadesłanie odpisu tytułu prawnego, na podstawie którego skarżący wyzbył się prawa do nieruchomości położonych w K. o łącznej pow. 0,6423 ha. Odpowiadając na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego nadesłał plik kserokopii dokumentów źródłowych, w tym: zaświadczenie o zatrudnieniu w spółce A Sp. z o.o. na stanowisku kasjera z wynagrodzeniem brutto w kwocie 1500,00 zł; zaświadczenie Prezydenta Miasta D. z dnia 29 czerwca 2011 r., z którego wynika, że skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą od dnia 1 lipca 2011 r.; zaświadczenia o zamknięciu rachunków bankowych skarżącego w maju i lipcu 2011 r.; akty notarialne dokumentujące zakup przez skarżącego działek w K. o łącznej powierzchni 0,6423 ha wraz z odpisami z ksiąg wieczystych tych nieruchomości; zeznanie podatkowe PIT-36L, z którego wynika, że skarżący w 2011 r. osiągnął dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 79.989,57 zł (zgłoszono nadto stratę z lat ubiegłych do rozliczenia w kwocie 99.983,90 zł); akt notarialny dokumentujący zakup przez skarżącego nieruchomości w B. wraz z odpisem z księgi wieczystej. Postanowieniem z dnia 19 września 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu przyjętego rozstrzygnięcia wskazał on przede wszystkim, że rozpatrywany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest drugim tego typu wnioskiem, złożonym w niniejszej sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Referendarz sądowy zaznaczył, iż nie doszło w rozpatrywanej sprawie do zmiany okoliczności w przywołanym wyżej rozumieniu. Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w ramach poprzedniego postępowania w tym zakresie, było bowiem wybiórcze udokumentowanie jego sytuacji finansowej. Obecnie zaś, w dalszym ciągu wnioskujący nie przedstawił dokumentacji źródłowej dotyczącej jego małżonki. Podobnie jak poprzednio, nierzetelnie ujawnił także posiadane składniki majątkowe - w druku PPF zeznał, że do takowych należy wyłącznie nieruchomość w B. , a dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego zadeklarował posiadanie nieruchomości położonych w K.. Odnosząc się z kolei do faktu zawieszenia przez skarżącego działalności gospodarczej referendarz zaznaczył, że zawieszenie to miało miejsce jeszcze przed wydaniem orzeczeń w przedmiocie prawa pomocy. Co więcej, skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, które skutkowały rezygnacją z dochodów pochodzących z działalności gospodarczej. W złożonym sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zaznaczył, iż osiągane przez wnioskodawcę dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę wynoszą 1500,00 zł brutto miesięcznie, zaś koszty utrzymania miesięcznego są zrównane z osiąganymi przez niego zarobkami. Nie posiada on zatem obecnie środków, pozwalających na regulowanie koniecznych należności. Pełnomocnik wskazał, że pomiędzy skarżącym a jego małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, co wpływa w sposób klarowny na obowiązki, wynikające z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem pokrywania przez małżonka skarżącego wszelkich kosztów, w tym również sądowych. Pełnomocnik zaakcentował, że znajdujące swój wyraz w przedłożonych dokumentach problemy finansowe skarżącego nie są chwilowe, co uzasadnia wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 260 ustawy P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego wykluczają bowiem mankamenty dowodowe, które zaistniały w sprawie. Należy w tym miejscu po pierwsze zaakcentować, iż obecne postępowanie, dotyczące przyznania skarżącemu prawa pomocy i zainicjowane na etapie skargi kasacyjnej, jest już drugim takim postępowaniem w niniejszej sprawie. Poprzedni wniosek, dotyczący zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych, złożony wraz ze skargą (od której wpis sądowy wynosił 7.334,00 zł) nie został przez Sąd uwzględniony. Stało się tak z uwagi na sprzeczność oświadczeń wnioskodawcy, dotyczących osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz posiadanych nieruchomości, jak również ze względu na braki w przedłożonych dokumentach źródłowych, w szczególności zaś brak zeznań podatkowych dotyczących małżonki skarżącego oraz wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych. Stanowisko Sądu zyskało wówczas aprobatę instancji odwoławczej, bowiem postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r. sygn. akt II FZ 718/11 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 września 2011 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Odnosząc się obecnie, w ramach niniejszego postępowania dotyczącego przyznania skarżącemu prawa pomocy, do szeroko pojętej sytuacji majątkowej Ł. C. stwierdzić przyjdzie, że przede wszystkim strona nie przedłożyła w dalszym ciągu – pomimo stosownego wezwania - kompletnej dokumentacji źródłowej, dotyczącej swojej małżonki. Wśród dokumentów źródłowych znajdują się wprawdzie kopie zaświadczeń z dnia 19 lipca 2011 r., wystawionych przez przedsiębiorstwo B w O. oraz C w O., dotyczące zatrudnienia w nich małżonki skarżącego, J. R. ze średnim miesięcznym wynagrodzeniem brutto odpowiednio 3.123,03 zł i 5.000,00 zł, brak jest jednak wyciągów z jej rachunków bankowych oraz odnoszących się do niej zeznań podatkowych. Stwierdzenie powyższe nabiera tym istotniejszego znaczenia, że wbrew poglądowi pełnomocnika skarżącego, wyrażonemu w sprzeciwie, obowiązek wzajemnej pomocy małżonków (także finansowej) nie zostaje wyłączony w przypadku wprowadzenia ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Na taki zaś ustrój w małżeństwie skarżącego powołuje się pełnomocnik wnioskodawcy. Jak wskazuje się w orzecznictwie, rozdzielność majątkowa odnosi się bowiem nie do wzajemnych obowiązków małżonków, lecz do ich majątków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Nadto, do obowiązku pomocy małżonków względem siebie należy także prowadzenie procesów sądowych (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 125/09, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 574754; z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1069736). Należy dalej stwierdzić, iż skarżący, pomimo stosownego wezwania w tym przedmiocie, nie nadesłał dokumentacji, obrazującej wysokość miesięcznych obciążeń jego budżetu domowego. Jego pełnomocnik ograniczył się natomiast w sprzeciwie jedynie do wskazania, że miesięczne koszty utrzymania skarżącego są w istocie zrównane z osiąganymi przez niego zarobkami, wynoszącymi (zgodnie ze znajdującą się w aktach kopią zaświadczenia) 1.500,00 zł brutto. Zaakcentować trzeba, że jak wskazuje się w orzecznictwie, brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. (tzn. wezwania do uzupełnienia danych, zawartych we wniosku o prawo pomocy) skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 182/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreśla się, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 238/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1137744). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 743829). W rozpatrywanej sprawie brakujące dokumenty źródłowe nie zostały złożone także na etapie sprzeciwu i to pomimo wyraźnego wskazania w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego przyczyn, powodujących nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wnioskująca winna mieć zatem świadomość, za pomocą jakich dokumentów może wykazać swoją sytuację majątkową. Końcowo zwrócić należy również uwagę, że podobnie jak w poprzednim postępowaniu, skarżący nierzetelnie ujawnił posiadane składniki majątku. W złożonym druku PPF zeznał bowiem, że jego majątek stanowi nieruchomość położona w B. (obciążona hipoteką) i dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wskazał na posiadane nieruchomości gruntowe, położone w K. (nieobciążone hipotecznie), załączając odpisy z ksiąg wieczystych. Zwrócić również należy w powyższym kontekście uwagę na funkcjonujący w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym w przypadku posiadania majątku nieruchomego istotne jest, iż majątek ten może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 533/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, zdaniem Sądu istniejące w rozpatrywanej sprawie niejasności i mankamenty dowodowe nie pozwalają na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego. Uprawnia to zatem do stwierdzenia, iż skarżący nie wykazał, że spełniona została w jego przypadku przesłanka warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, które sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 3.667,00 zł. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.