I SAB/Gl 2/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w G. na przewlekłe prowadzenie postępowania i bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. 1) umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach do wydania decyzji w prowadzonym postępowaniu odwoławczym, 2) stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach dopuściło się przewlekłego prowadzenia postępowania, 3) stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4) oddala skargę w pozostałym zakresie, 5) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Pismem z 2 października 2023 r. A. sp. z o.o. w G. wniosła skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania odwoławczego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach. Skarga została nadana w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. 3 października 2023 r. a do Kolegium wpłynęła 5 października 2023 r. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 139 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, ze zm. – dalej: o.p.) poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania oraz poprzez pozostawanie w bezczynności w toku trwającego postępowania odwoławczego, oraz art. 140 o.p. poprzez niezawiadomienie podatnika o niezałatwieniu sprawy w terminie. Wniosła o: 1) zobowiązanie organu do niezwłocznego wydania decyzji w prowadzonym postępowaniu odwoławczym; 2) stwierdzenie, że bezczynność i przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) zobowiązanie Kolegium do ustalenia osób winnych bezczynności i przewlekłości oraz do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie; 4) przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm. – dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 156 § 6 p.p.s.a.; 5) zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. 2. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wskazało, że decyzją z 31 marca 2023 r., nr [...], Prezydent Miasta R. określił spółce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2018, w kwocie 55.267 zł. W odwołaniu podatniczka zarzuciła naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy wnosząc o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Pismem z 17 maja 2023 r. (wpływ do Kolegium 22 maja 2023 r.) Prezydent Miasta przesłał odwołanie wraz z aktami sprawy do Kolegium wnosząc o utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy. Postanowieniem z 24 lipca 2023 r. Kolegium, działając na podstawie art. 140 § 2 o.p., wyznaczyło nowy termin załatwienia sprawy do 24 września 2023 r. Decyzją z 3 października 2023 r., nr SKO.FP/41.4/253/2023/12239 Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. 5 października 2023 r. wpłynęła do Kolegium skarga - nadana listem poleconym 3 października 2023 r. - na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ odwoławczy. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 7 marca 2024 r., I SAB/Gl 20/23: 1) stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach dopuściło się przewlekłości, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2) zasądził od Kolegium na rzecz strony skarżącej kwotę 1.500 zł tytułem sumy pieniężnej; 3) w pozostałym zakresie skargę oddalił; 4) zasądził od Kolegium na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że decyzją z 3 października 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jednakże w dacie wniesienia skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania decyzja ta nie została jeszcze doręczona, a zatem nie weszła do obiegu prawnego, a więc dopuszczalne było orzekanie w niniejszej sprawie. Zdaniem WSA, wydanie przez Kolegium wskazanej decyzji spowodowało, że organ odwoławczy nie pozostawał w bezczynności, bowiem postępowanie odwoławcze zostało zakończone. Z tego względu, w ocenie WSA, skarga w tym zakresie podlegała oddaleniu, zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do zgłoszonego przez spółkę żądania stwierdzenia przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ odwoławczy, WSA wskazał, że odwołanie spółki od decyzji organu pierwszej instancji wpłynęło do Kolegium 22 maja 2023 r. Organ odwoławczy wydał swoją decyzję 3 października 2023 r., a zatem po upływie okresu wskazanego w art. 139 § 3 o.p. Pomiędzy wpływem odwołania a wydaniem decyzji upłynęły ponad 4 miesiące. Zdaniem WSA, przekroczenie terminu w niniejszej sprawie nie znajduje uzasadnienia. Postępowanie prowadzone było przez ponad cztery miesiące, w trakcie których organ odwoławczy nie podejmował żadnych czynności. Czynności te nie zostały także podjęte na skutek wniesionego ponaglenia. Oznacza to, że w jego toku organ odwoławczy ignorował przepisy regulujące kwestie terminów rozpoznania spraw i dlatego też WSA stwierdził, że w sprawie doszło do przewlekłego rozpoznania sprawy, a także, że przewlekłość w niniejszej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przyznając spółce od organu sumę pieniężną w wysokości 1.500 zł, WSA wskazał, że uwzględnił czas trwania postępowania, jego charakter i skutki jakie wywołuje w sferze praw skarżącej. 4.1. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Kolegium, wyrokiem z 19 listopada 2024 r., III FSK 1005/24, uchylił w całości ww. wyrok WSA i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Orzekł także o kosztach postępowania kasacyjnego. Wskazał jednak, że nie wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są trafne. 4.2. W odniesieniu do dopuszczalności merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd kasacyjny nawiązał do argumentacji uchwał NSA z 7 marca 2022 r., II OPS 1/21 oraz z 22 czerwca 2022 r., II OPS 5/19. Podał, że choć decyzja Kolegium z 3 października 2023 r. została tego samego dnia nadana w systemie elektronicznym (ePUAP) do pełnomocnika spółki, to jednak jej doręczenie nastąpiło dopiero 13 października 2023 r., a więc już po wniesieniu przez spółkę skargi do WSA na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania. Dlatego nie zachodziła w tej sprawie przesłanka do odrzucenia skargi, o której mowa w art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. W momencie wniesienia skargi istniał jej przedmiot, a zatem była ona dopuszczalna. Z tego względu niezasadny okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. 4.3. Dalej NSA zauważył, że w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych, w zależności od stanu faktycznego istniejącego w chwili wydawania orzeczenia (czy po wniesieniu skargi organ załatwił sprawę, czy też nadal nie wydał decyzji lub innego aktu) sąd administracyjny decyduje albo o zobowiązaniu do załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), albo o zaistnieniu stanu przewlekłości lub bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) Ten pierwszy przypadek sam w sobie przesądza także o zaistnieniu okoliczności z punktu 3, tj. że wystąpiła bezczynność lub przewlekłość w prowadzonym postępowaniu. Z kolei rozstrzygnięcie przewidziane w punkcie 3, po wyjaśnieniu zagadnienia prawnego będącego przedmiotem uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19, zagwarantowane jest obecnie wyłącznie dla przypadku, gdy organ załatwił sprawę w toku postępowania sądowoadministracyjnego, czyli po wniesieniu skargi, a przed wydaniem wyroku. W obecnym stanie prawnym, załatwienie sprawy przez organ po wniesieniu skargi na bezczynność lub przewlekłość nie skutkuje już umorzeniem całego postępowania sądowoadministracyjnego, lecz co najwyżej umorzeniem postępowania jedynie w odniesieniu do żądania skargi zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określonym terminie. Przepis art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie sądowi rozstrzyganie w sprawach skarg na bezczynność (przewlekłość) w przypadku zakończenia postępowania w toku sprawy sądowoadministracyjnej i z tego powodu nie ma potrzeby zobowiązania do wydania aktu lub podjęcia czynności. W świetle powyższego, biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne tej sprawy, NSA zauważył, że Sąd pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie sądowe w części dotyczącej zobowiązania organu do załatwienia sprawy w określonym terminie. W tym kontekście częściowo zasadny okazał się zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. 4.4. NSA nie podzielił natomiast zarzutu skargi kasacyjnej Kolegium podważającego stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w sprawie miało miejsce "przewlekłe prowadzenie postępowania". W ocenie Sądu kasacyjnego WSA prawidłowo zdefiniował to pojęcie na tle art. 3 § 2 pkt 8 oraz art. 149 § 1 p.p.s.a. wskazując, że obejmuje ono zarówno opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. NSA zauważył, że w tej sprawie nie budzi wątpliwości fakt przekroczenia przez organ odwoławczy dwumiesięcznego terminu do załatwienia sprawy (art. 139 § 3 o.p.). Nie budzi też wątpliwości, że organ odwoławczy nie dotrzymał kolejnego terminu, który wyznaczył w trybie art. 140 § 1 o.p. Co przy tym istotne, poza wyznaczeniem nowego terminu do załatwienia sprawy, organ odwoławczy nie podejmował w tym czasie żadnych czynności. W tej mierze NSA skonstatował, że powyższe w pełni uzasadnia ocenę Sądu pierwszej instancji, co do przewlekłego prowadzenia postępowania w tej sprawie. 4.5. Zdaniem NSA nieuzasadniona była jednak ocena Sądu pierwszej instancji, że stwierdzona przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jest to bowiem naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i drastycznej sprzeczności z obowiązującym prawem, wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne, które są nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa. NSA stwierdził, że w tej sprawie WSA nie przedstawił przekonujących argumentów, które przemawiałyby za stwierdzeniem, iż Kolegium dopuściło się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z "rażącym naruszeniem prawa". Z tego względu, Sąd kasacyjny za zasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a. 4.6. W konsekwencji, NSA za zasadny uznał również zarzut dotyczący naruszenia przez WSA art. 149 § 2 p.p.s.a., poprzez przyznanie spółce sumy pieniężnej w wysokości 1.500 zł. Sąd kasacyjny zaznaczył, że jakkolwiek dla przyznania sumy pieniężnej wystarczający jest fakt uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, to jednak przy miarkowaniu jej wysokości należy uwzględnić, czy stwierdzona bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., stanowi swego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę, przyznawaną stronie przez sąd administracyjny za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Przyznanie tej sumy powinno być uzależnione od czasu trwania postępowania, rodzaju sprawy i jej znaczenia dla skarżącego oraz ewentualnego zachowania skarżącego, jeżeli przyczynił się on do wydłużenia postępowania. Orzeczenie o przyznaniu sumy pieniężnej nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz jest oparte na instytucji "uznania sędziowskiego", na co wskazuje użyty w art. 149 § 2 p.p.s.a. zwrot sąd "może" przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną. Wydając takie rozstrzygnięcie sąd powinien zatem należycie uargumentować zarówno sam fakt przyznania skarżącemu sumy pieniężnej jak i jej wysokość, w kontekście okoliczności faktycznych danej sprawy. Inaczej naraża się na zarzut dowolności i nadużycia dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej. 4.7. Jako zasadny, choć niemający wpływu na wynik tej sprawy, NSA potraktował zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 w związku z art. 52 § 1 p.p.s.a., poprzez uznanie, że warunkiem wniesienia skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kolegium było uprzednie wniesienia ponaglenia. NSA przyjął, że w tej sprawie wniesienie skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Kolegium nie wymagało uprzedniego złożenia przez spółkę ponaglenia. Błędna w tym zakresie ocena Sądu pierwszej instancji pozostała jednak bez wpływu na jej wynik, bowiem skarga spółki została dopuszczona do rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje. 5. Skarga jest częściowo zasadna. Doprowadziła bowiem do stwierdzenia, że Kolegium dopuściło się przewlekłego prowadzenia postępowania odwoławczego. Natomiast w zakresie żądania zobowiązania organu do załatwienia sprawy, skarga okazała się wtórnie bezprzedmiotowa. W tej mierze postępowanie sądowe zostało umorzone. W pozostałym zakresie skarga została oddalona. Dotyczy to: 1) żądania stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, 2) stwierdzenia, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) żądania przyznania sumy pieniężnej, 4) zobowiązania organu do ustalenia osób winnych bezczynności i przewlekłości oraz ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie. 6. W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do problemu proceduralnego, który w obecnym stanie sprawy wyprzedza pozostałe występujące w niej kwestie i ma charakter ogólny, bo aktualizuje się w odniesieniu do wielu rozpatrywanych kwestii szczegółowych. Jest nim określenie granic sprawy, w jakich obecnie może i powinien "poruszać się" sąd administracyjny pierwszej instancji, któremu na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. została przekazana sprawa do ponownego rozpoznania. Aktualnie WSA orzeka bowiem w sytuacji związania na podstawie art. 190 p.p.s.a. wyrokiem NSA z 19 listopada 2024 r. Zgodnie ze wskazaną regulacją sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Ratio legis art. 190 p.p.s.a. sprowadza się do przyspieszenia postępowania sądowoadministracyjnego poprzez uznanie, że pomimo uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania pewne kwestie sporne zostały już ostatecznie przesądzone. W konsekwencji powoduje to zawężenie granic ponownego rozpoznania sprawy (wyrok NSA z 17 maja 2018 r., I FSK 300/18). Granice sprawy, o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają więc zawężeniu do granic, w jakich NSA rozpoznał skargę kasacyjną (wyrok NSA z 6 grudnia 2017 r., II FSK 3052/15). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, sąd administracyjny pierwszej instancji nie może więc stosować art. 134 § 1 p.p.s.a., bez uwzględnienia konsekwencji wynikających z unormowań zawartych w art. 183 § 1 oraz art. 190 p.p.s.a. (wyrok NSA z 25 stycznia 2017 r., II GSK 2867/15). Analogiczne stanowisko jest prezentowane także w literaturze przedmiotu oraz wielu innych orzeczeniach NSA (zob. J. Jagielski, M. Jagielska, R. Stankiewicz (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 509; wyroki NSA z: 4 lipca 2024 r., III FSK 1039/24; 15 listopada 2023 r., II FSK 1181/23; 24 lipca 2012 r., I FSK 1235/11; 15 września 2020 r., II GSK 244/20; 12 kwietnia 2023 r., II OSK 18/23; 29 sierpnia 2023 r., I FSK 1191/22). 7. Przechodząc na grunt tej sprawy należy zatem zauważyć, że nie zachodzą podstawy do odrzucenia skargi, w szczególności z powodu jej pierwotnej bezprzedmiotowości, gdyż w tym samym dniu (3 października 2023 r.) została nadana w urzędzie pocztowym skarga oraz nadana w systemie elektronicznym (ePUAP) decyzja finalizująca postępowanie, którego skarga dotyczy. WSA jest związany w tej materii wykładnią prawa dokonaną przez NSA, który stwierdził, że kluczowa w tej mierze nie jest data wydania decyzji, lecz data doręczenia decyzji, co nastąpiło dopiero 13 października 2023 r. (por. pkt 4.2. uzasadnienia). W momencie wniesienia skargi istniał jej przedmiot, a więc skarga była dopuszczalna. 8. Jednak konsekwencją załatwienia sprawy (doręczenia decyzji drugoinstancyjnej) po wniesieniu skargi, ale przed dniem wyrokowania, jest częściowa wtórna bezprzedmiotowość skargi - w zakresie zobowiązania organu (na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) do wydania decyzji. Również w tej materii sprawa została przesądzona przez NSA w wyroku z 19 listopada 2024 r. (por. 4.3. uzasadnienia). Rozstrzygnięcie tej kwestii zostało zawarte w punkcie 1) motywowanego wyroku, a znajduje oparcie w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. 9. Sąd stwierdza, że Kolegium prowadząc postępowanie odwoławcze na skutek odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta Miasta z 31 marca 2023 r., procedowało w sposób przewlekły (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W tym zakresie skarga została zatem uwzględniona. Jednocześnie, wbrew twierdzeniom skargi, przewlekłość ta nie miała charakteru rażącego (art. 149 § 1a p.p.s.a.), co uzasadniało oddalenie skargi w tym wątku. Również w tych dwóch materiach WSA pozostaje związany konkluzjami Sądu kasacyjnego, zawartymi w wyroku z 19 listopada 2024 r. (por. punkty 4.4. - 4.5. uzasadnienia). W tym zakresie rozstrzygnięcia zostały zawarte w punktach 2) i 3) motywowanego wyroku. 10. W pozostałym zakresie skarga zasługiwała na oddalenie, o czym na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono w punkcie 4) motywowanego wyroku. 10.1. Dotyczy to zawartego w skardze żądania stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności. Jak bowiem wyżej wskazano w punkcie 6. uzasadnienia, obecnie WSA orzeka w postępowaniu ponownym, po uchyleniu przez NSA pierwszego wyroku WSA i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. W uchylonym wyroku z 7 marca 2024 r. WSA stwierdził, że Kolegium nie pozostawało w bezczynności, co spowodowało, że w tym względzie skarga została wówczas oddalona. Od tego wyroku spółka nie wniosła skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną wniósł tylko organ i - co oczywiste – takiego rozstrzygnięcia nie podważał. NSA po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu, w granicach przez nią wyznaczonych, uchylił na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. wyrok Sądu pierwszej instancji z powodu naruszenia przez WSA wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących innych przepisów prawa niż wadliwa ocena co do braku zaistnienia stanu bezczynności. W zaistniałej sytuacji prawnej, poza granicami w jakich NSA rozpoznawał skargę kasacyjną sprawa została "proceduralnie zamknięta". Poza tymi granicami sprawa nie może być już analizowana, ani na zarzut, ani z urzędu. Dotyczy to m.in. stwierdzenia braku stanu bezczynności Kolegium w postępowaniu odwoławczym. Komplementarnie Sąd zauważa, że oddalenie skargi w zakresie bezczynności organu nie wyklucza umorzenia postępowania sądowego w zakresie zobowiązania organu do wydania decyzji w następstwie stwierdzenia przewlekłości postępowania, o czym orzeczono w punkcie 1) wyroku. Pomimo tego, że objęcie jedną skargą stanu bezczynności i przewlekłości postępowania inicjuje jedną sprawę sądowoadministracyjną, to sąd ocenia odrębnie wystąpienie stanu bezczynności i odrębnie stanu przewlekłości postępowania oraz odrębnie orzeka (choć w jednym wyroku) co do ziszczenia się przesłanek bezczynności i przewlekłości (por. wyroki NSA z: 13 grudnia 2023 r., I OSK 495/23; 13 marca 2024 r., II OSK 2024/23). Pojęcia te nie są przecież tożsame, co oczywiste, mając na uwadze ich definicje legalne zawarte w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, ze zm.), których treść powinna znaleźć zastosowanie także w sprawach podatkowych prowadzonych w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej (por. uzasadnienie uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/16; oraz wyroki NSA z: 9 lutego 2022 r., III FSK 5013/21; 15 lutego 2022 r., III FSK 5015/21; 12 kwietnia 2022 r., III FSK 196/22; 12 kwietnia 2022 r., III FSK 244/22). Brak stwierdzenia stanu bezczynności oznacza, że w tym wątku skarga jest bezzasadna i zasługuje na oddalenie. Z kolei umorzenie postępowania sądowego oznacza, że w chwili wniesienia skarga była zasadna, bo postępowanie było wówczas prowadzone przewlekle, jednak na skutek wydania i doręczenia decyzji przed dniem wyrokowania, zobowiązanie organu do zakończenia postępowania stało się bezprzedmiotowe. 10.2. Jak wyżej wskazano, w ramach orzeczenia o oddaleniu skargi mieści się także nieuwzględnienie żądania skargi, iż stwierdzona przewlekłość postępowania miała charakter rażący (por. pkt 9 uzasadnienia). 10.3. Skargę oddalono także w zakresie żądania zobowiązania Kolegium do ustalenia osób winnych bezczynności i przewlekłości oraz do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie. Tego rodzaju reakcje na stwierdzoną opieszałość organu ustawodawca przewidział w art. 141 § 2 o.p. oraz art. 142 o.p., w ramach kompetencji organu podatkowego wyższego stopnia rozpoznającego ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę na przewlekłość postępowania podatkowego, takich kompetencji nie ma (argument z art. 149 p.p.s.a.). 10.4. Wreszcie orzeczenie o oddaleniu skargi zawiera stanowisko Sądu co do bezzasadności żądania przez skarżącą przyznania jej sumy pieniężnej. 10.4.1. Skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz kwoty 20.000 zł, a WSA w pierwszym wyroku przyznał jej 1.500 zł z tytułu wystąpienia przewlekłości w postępowaniu. W skardze kasacyjnej Kolegium zarzuciło naruszenie w tej mierze art. 149 § 2 p.p.s.a., ponieważ zdaniem organu nie było podstaw do takiego rozstrzygnięcia, jako że przekroczenie terminu załatwienia sprawy było nieznaczne, ewentualna przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a strona nie doznała krzywdy lub straty. NSA oceniając to stanowisko organu wskazał, że przedmiotowy zarzut jest zasadny a Sąd wydając oceniane rozstrzygnięcie powinien należycie uargumentować zarówno sam fakt przyznania sumy pieniężnej, jak i jej wysokość, w kontekście okoliczności faktycznych danej sprawy. Sąd kasacyjny zaznaczył też, że orzeczenie o przyznaniu sumy pieniężnej nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz jest oparte na instytucji "uznania sędziowskiego", na co wskazuje użyty w art. 149 § 2 p.p.s.a. zwrot sąd "może" przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną. Także i w tym wątku WSA jest związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA (art. 190 p.p.s.a.). 10.4.2. Sąd stwierdza, że lapidarnie, ale trafnie argumentuje skarżąca (str. 5 skargi), iż wprowadzenie z dniem 11 kwietnia 2011 r. do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. skargi na przewlekłość postępowania administracyjnego było rezultatem orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (por. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Sejm VI kadencji, druk sejmowy nr 2987] oraz W. Chróścielewski, Zmiany w zakresie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które weszły w życie w 2011 r., ZNSA 2011, nr 4, s. 13; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 44; P. Kornacki, Skarga na przewlekłość postępowania administracyjnego, Warszawa 2014, passim). W orzecznictwie ETPCz stwierdzano bowiem, że - co wymaga zaakcentowania - również w sprawach administracyjnych Polska naruszała art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. - dalej: Konwencja) – por. m.in. wyroki z: 24 października 2006 r., Orzechowski, skarga nr 77795/01, § 28, Lex nr 195866; wyrok z 6 listopada 2007 r., Sernawit i inni, skarga nr 61967/00, Lex nr 318603; wyrok z 18 grudnia 2007 r., Olszewska, skarga nr 13024/05, Lex nr 327177; wyrok z 4 marca 2008 r., Wesołowska, skarga nr 17949/03, Lex nr 358625; wyrok z 22 kwietnia 2008 r., Bennich-Zalewski, skarga nr 59857/00, Lex nr 370397; wyrok z 1 lipca 2008 r., Berent-Derda, skarga nr 23484/02, Lex nr 411307; wyrok z 1 lipca 2008 r., Borysiewicz, skarga nr 71146/01, Lex nr 411327, z glosą D. Sześciło w: Samorząd Terytorialny z 2008, Nr 9, s. 68-72; wyrok z 16 grudnia 2008 r., Chmielecka, skarga nr 19171/03, Lex nr 468409; wyrok z 14 kwietnia 2009 r., Paliga i Adamkowicz, skarga nr 23856/05, Lex nr 565043; wyrok z 21 lipca 2009 r., Kania, skarga nr 12605/03, Lex nr 511104. Także wprowadzenie z dniem 15 sierpnia 2015 r. do art. 149 § 2 p.p.s.a. kompetencji sądu do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej było rezultatem orzecznictwa ETPCz (por. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Sejm VII kadencji, druk sejmowy nr 1633], bowiem prawodawca wzorował się w tej materii na rozwiązaniu przyjętym w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki [Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.]; M. A. Król, J. P. Tarno, Przyznanie sumy pieniężnej jako środek dyscyplinowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ZNSA 2019, nr 1, s. 9-26.). ETPCz wymaga bowiem od organów krajowych, oprócz urzędowego przyznania, że doszło do przewlekłości i podjęcia działań przyspieszających postępowanie, ponadto zapewnienia skarżącemu słusznej i adekwatnej do okoliczności danej sprawy rekompensaty za szkodę niemajątkową z tytułu naruszenia prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (por. np. decyzja z 1 marca 2005 r., Charzyński, skarga nr 15212/03, Lex nr 148857; decyzja z 28 maja 2002 r., Urbańczyk, skarga nr 33777/96, Lex nr 55263; wyrok z 8 kwietnia 2008 r., Krawczak, skarga nr 40387/06, Lex nr 370295). W tym miejscu Sąd sygnalizuje, że skarżąca jest spółką prawa handlowego, ale regulacje Konwencji, stosownie do jej art. 34, stosuje się także to tego rodzaju podmiotów (por. wyrok ETPCz z 6 kwietnia 2000 r., Comingersoll S.A., skarga nr 35382/97, [w:] M.A. Nowicki, Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze, 2005, s. 719; L. Garlicki (red.), Komentarz do art. 34 Konwencji, Legalis). Na takie stanowisko ETPCz zwraca się uwagę także w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z: 9 lutego 2022 r., I OSK 1542/21; 15 grudnia 2021 r., I OSK 684/20; 6 lipca 2021 r., I OSK 406/19; 20 kwietnia 2021 r., III OSK 651/21; 30 września 2020 r., II OSK 1442/20; wyrok WSA w Gliwicach z 9 stycznia 2023 r., I SAB/Gl 19/22). 10.4.3. Trybunał wywodzi ponadto, że istnieje domniemanie, iż nadmierna długość postępowania powoduje szkodę niemajątkową (por. np. wyrok z 29 marca 2006 r., Scordino, skarga nr 36813/97, Lex nr 174551). Jednakże jest to domniemanie możliwe do obalenia i w niektórych przypadkach stwierdzona przewlekłość postępowania może skutkować jedynie minimalną szkodą niematerialną lub całkowitym jej brakiem. ETPCz zaznacza, że przyznanie odszkodowania w przypadku stwierdzenia przekroczenia rozsądnego terminu nie jest automatyczne. W drodze wyjątku od zasady szczególne okoliczności danej sprawy mogą uzasadniać obalenie domniemania wystąpienia szkody niemajątkowej i odmowę przyznania takiego odszkodowania (według terminologii p.p.s.a.: sumy pieniężnej). W takiej sytuacji organy lub sądy krajowe powinny zbadać tę kwestię i przedstawić powody, które doprowadziły je do odmowy przyznania odszkodowania (por. wyrok z 13 listopada 2007 r., Zwoźniak, skarga nr 25728/05, pkt 53, LEX nr 593296). 10.4.4. Wykładnia art. 3 § 2 pkt 8 i art. 149 p.p.s.a. powinna uwzględniać standardy wypracowane w orzecznictwie ETPCz nie tylko z uwagi na to, że Konwencja, jako umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową (art. 91 ust. 2 Konstytucji RP), ale również zważywszy na wskazaną wyżej proweniencję skargi na przewlekłość postępowania administracyjnego, w tym przysługujących sądowi środków reakcji (np. przyznania sumy pieniężnej). Co prawda z Konwencji nie wynika formalny obowiązek jej inkorporacji do prawa krajowego, ale jednak ETPCz uważa się za zobowiązany do sprawdzenia, czy prawo krajowe jest interpretowane, następnie czy jest stosowane oraz czy skutki, które wywołuje, są zgodne z zasadami Konwencji, tak jak są interpretowane w orzecznictwie Trybunału (por. np. wyrok z 29 marca 2006 r., Scordino, skarga nr 36813/97, Lex nr 174551). Oznacza to de facto obowiązek harmonizacji krajowych porządków prawnych z prawem Konwencji (E. H. Morawska, K. Gałka, Standardy ochrony praw człowieka w prawie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Analiza wiodących spraw polskich, Warszawa 2011, s. 17-18). 10.4.5. Nawiązując już bezpośrednio do realiów tej sprawy Sąd zauważa, że postępowanie podatkowe wobec skarżącej zostało wszczęte przez Prezydenta Miasta (organ pierwszej instancji) postanowieniem z 13 stycznia 2022 r., po tym jak w toku czynności sprawdzających organ ten ustalił, iż skarżąca znacznie zaniżyła wysokość zadeklarowanego zobowiązania. Prezydent Miasta, w miejsce wykazanego w deklaracji podatku od nieruchomości za 2018 r. w wysokości 14.242 zł, decyzją z 31 marca 2023 r. określił wysokość tego zobowiązania na 55.267 zł. To na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania od tejże decyzji zainicjowane zostało kontrolowane postępowanie odwoławcze przed Kolegium, zakończone wydaniem 3 października 2023 r. decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Postępowanie odwoławcze, w którym wystąpiła przewlekłość, trwało 4 miesiące i 11 dni (wpływ akt do Kolegium w dniu 22 maja 2023 r. a wydanie decyzji w dniu 3 października 2023 r.). Zatem opóźnienie rozpoznania odwołania nie było znaczne, bo dwumiesięczne (ustawowy termin czasu postępowania odwoławczego wynosi dwa miesiące - art. 139 § 3 o.p.). Nie można także tracić z pola widzenia specyfiki, czy charakteru przedmiotowego postępowania oraz znaczenia dla skarżącej tego rodzaju sprawy. Postępowanie, które dotknięte zostało przewlekłością, nie zmierzało do przyznania spółce uprawnienia. Jego istotą było nałożenie na skarżącą obowiązku w postaci zapłaty podatku w wyższej o ponad 41.000 zł wysokości, w następstwie nieprawidłowego – wg organu – zadeklarowania wysokości podatku. Zwłoka w rozpoznaniu sprawy nie przekładała się więc na opóźnienie w przyznaniu prawa czy świadczenia, jak miałoby to miejsce np. w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nadpłaty. Sąd z urzędu nie dostrzega, aby dwumiesięczne opóźnienie w rozpoznaniu odwołania zagroziło płynności finansowej skarżącej czy jakimkolwiek innym jej interesom. Z akt sprawy nie wynika, aby kontrolowane postępowanie podatkowe miało szczególne znaczenie dla spółki. Stwierdzona przewlekłość postępowania nie miała charakteru rażącego, w żadnym razie nie można uznać, aby zachowanie Kolegium nosiło cechy drastycznej sprzeczności z prawem lub Kolegium celowo opóźniało rozpoznanie odwołania. Naprowadzone realia sprawy nie przemawiają zatem za oczywistym, czy niewymagającym jakiejkolwiek aktywności argumentacyjnej spółki, wystąpieniem po jej stronie krzywdy (szkody niematerialnej) na skutek zbyt długiego rozpoznawania odwołania. Zdaniem Sądu wskazują, że możemy mieć do czynienia co najwyżej jedynie z minimalną szkodą niematerialną, którą odniosła skarżąca na skutek opóźnienia albo nawet z całkowitym jej brakiem. Jak już podniesiono, przyznanie rekompensaty pieniężnej w przypadku stwierdzenia przekroczenia rozsądnego terminu nie jest automatyczne. W drodze wyjątku od zasady, okoliczności danej sprawy mogą uzasadniać obalenie domniemania wystąpienia z tego tytułu szkody niemajątkowej i odmowę przyznania takiego świadczenia. Sąd z urzędu nie dostrzega okoliczności, które wskazywałyby na zasadność przyznania skarżącej sumy pieniężnej z tytułu opóźnienia w załatwieniu jej odwołania. 10.4.6. Przekonujących powodów, nawiązujących do konkretnych realiów niniejszej sprawy, nie przedstawiła także skarżąca. W tym aspekcie spółka podniosła wyłącznie to, że zwłoka w wydaniu rozstrzygnięcia przez organ wywołała dla niej (jako podatnika) negatywne skutki z uwagi na narastającą wysokość odsetek (str. 5 skargi). Sąd zauważa więc, że po pierwsze, suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. ma stanowić rekompensatę za poniesioną przez stronę krzywdę, czyli szkodę niemajątkową wynikłą ze zbyt długiego trwania postępowania. Natomiast szkoda majątkowa może być dochodzona przez spółkę na podstawie odrębnych regulacji ogólnych. Stwierdzenie w punkcie 2) wyroku, iż postępowanie było prowadzone przewlekle stanowi prejudykat, o którym mowa w art. 4171 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061, ze zm.). Jeśli skarżąca poniosła szkodę majątkową na skutek zachowania organu odwoławczego, to wykazując pozostałe przesłanki odpowiedzialności (w tym wysokość tejże szkody) może dochodzić jej naprawienia w sprawie cywilnej. Po drugie, nawiązując bezpośrednio do kwestii odsetek za zwłokę Sąd sygnalizuje, że zgodnie z art. 54 § 1 pkt 3 o.p. odsetki nie należą się od podatnika jeśli organ rozpoznał sprawę z przekroczeniem dwumiesięcznego terminu z art. 139 § 3 o.p. Tak było przecież w tej sprawie. W dodatku, na brak podstaw do zastosowania przewidzianego w art. 54 § 2 o.p. wyłączenia regulacji z art. 54 § 1 pkt 3 o.p. fundamentalny wpływ ma stwierdzenie (zawarte w wyroku), że organ prowadził postępowanie odwoławcze w sposób przewlekły. Zatem podniesiony przez skarżącą jedyny argument, który miałby uzasadniać należną jej rekompensatę pieniężną z tytułu przedłużającego się postępowania znajduje prawną doniosłość na gruncie instytucji prawnej wyłączającej podstawę do naliczania przez organ odsetek z tytułu zwłoki podatnika od zaległości podatkowej. Jeśli natomiast okaże się, że decyzja organu jest błędna a w deklaracji podatkowej wykazano prawidłową wysokość zobowiązania podatkowego (wyrok WSA w Gliwicach z 25 marca 2024 r., I SA/Gl 1666/23, oddalający skargę na decyzję Kolegium z 3 października 2023 r. nie jest jeszcze prawomocny), to skarżąca w ogóle (za każdy okres trwania postępowania) nie będzie zobowiązana do uiszczania odsetek za zwłokę, bo nie wystąpi zaległość podatkowa (argument z art. 53 § 1 o.p.). 10.4.7. Sumując tę partię rozważań: w odniesieniu do niniejszej sprawy Sąd uważa, że nie istnieją okoliczności wskazujące na konieczność zrekompensowania skarżącej szkody niemajątkowej z powodu nadmiernego, bo opóźnionego o dwa miesiące postępowania odwoławczego. Dlatego skarga została oddalona w zakresie żądania przyznania na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej. 11. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 i § 4 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę 597 zł złożył się wpis (100 zł), opłata stwierdzająca udzielenie pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego doradcą podatkowym (480 zł), ustalone na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 1687).