II SA/Gl 1266/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. Z. (Z.) na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 12 lipca 2024 r. nr SOIa.621.37.2024 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 12 lipca 2024 r., nr SOIa.621.37.2024 Wojewoda Śląski (dalej "Wojewoda" lub "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 9 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. Prezydent orzekł o wymeldowaniu D. Z. (dalej "Skarżący") z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w R. Podstawę prawną pierwszoinstancyjnej decyzji stanowiły przepisy art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 z późn. zm.; dalej "u.e.l.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.".). W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji szczegółowo opisał przebieg postępowania administracyjnego, w tym przeprowadzone czynności dowodowe. Wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że spełnione zostały przesłanki z art. 35 u.e.l. Postępowanie wyjaśniające wykazało, że Skarżący opuścił lokal położony w R. przy ul. [...] ponad 30 lat temu, a swoje życie zawodowe i osobiste skoncentrował zagranicą. W lokalu tym, do października 2019 r. zamieszkiwała matka Skarżącego, którą okazjonalnie odwiedzał. Następnie lokal ten został przez Skarżącego przekazany do zamieszkania D. M. (dalej "Uczestnik postępowania"). Od tego czasu Skarżący był w lokalu dwa razy – jeden raz w odwiedzinach wraz ze swoją rodziną, a drugi raz podczas oględzin tego lokalu przeprowadzonych w ramach toczącego się postępowania o wymeldowanie. Z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że Skarżący nie mieszka w spornym lokalu, nie nocuje w nim, nie stołuje się i nie prowadzi w nim gospodarstwa domowego. Wokół tego miejsca nie koncentrują się jego sprawy życiowe. Organ I instancji podkreślił, że przepisy meldunkowe nie rozstrzygają spraw rodzinnych, nie mogą być też wykorzystywane do rozwiązywania sporów majątkowych. Wymeldowanie z lokalu nie jest równoznaczne z utratą stosownych uprawnień do niego. Działania podejmowane przez Skarżącego, tj. negocjacje z Uczestnikiem postępowania i złożenie w sądzie wniosku o zniesienie współwłasności lokalu dotyczą sfery cywilnoprawnej, co nie ma żadnego związku z czysto ewidencyjnym charakterem zameldowania. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, podniósł, że sporny lokal nie został opuszczony przez niego dobrowolnie. Uczestnik postępowania od dłuższego czasu pozbawia Skarżącego możliwości korzystania z lokalu. Ponadto Skarżący w dalszym ciągu jest związany z lokalem, w szczególności z uwagi na jego emocjonalny związek z mieszkaniem. Skarżący uważa ten lokal za centrum swojego życia rodzinnego, dokonując również bieżących opłat eksploatacyjnych. Zaskarżoną obecnie decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji uznając ją za prawidłową. W ocenie Wojewody w okolicznościach faktycznych sprawy przyjąć należało, że wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 35 u.e.l. Wojewoda podkreślił, że z wnioskiem o wymeldowanie wystąpiła osoba uprawniona, tj. współwłaściciel nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżący nie zamieszkuje w spornym lokalu. Okoliczność ta znajduje swoje potwierdzenie w zgromadzonych w sprawie dowodach, w szczególności w wyjaśnieniach Uczestnika postępowania oraz oględzinach lokalu. Fakt niezamieszkiwania Skarżącego w lokalu potwierdzili również przesłuchani w sprawie świadkowie. Sam Skarżący nie zaprzecza faktowi, że nie zamieszkuje w lokalu co najmniej od 2019 r. (przy czym część świadków podaje, że w istocie Skarżący nie zamieszkuje w lokalu od wielu lat, a bezpośrednio przed Uczestnikiem postępowania zamieszkiwała w nim U.S.). Skarżący nie posiada kluczy do lokalu, a zamki w lokalu nie zostały wymienione przez Uczestnika postępowania. Od momentu udostępnienia Uczestnikowi postępowania spornego lokalu do stałego w nim zamieszkiwania upłynęło prawie 5 lat, w czasie których Skarżący był w nim tylko jeden raz celem odwiedzin. Skarżący przez ten czas nie uiszczał żadnych opłat za lokal – zaczął ponosić częściowo koszty utrzymania lokalu dopiero w trakcie postępowania o wymeldowanie. Pomimo deklaracji, że Skarżący od 2022 r. podejmował próby powrotu do lokalu w celu zamieszkania w nim (udaremniane przez Uczestnika postępowania) to nie podjął żadnych skutecznych kroków prawnych mających na celu przywrócenie posiadania spornego lokalu. Zainicjowane postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności nie jest postępowaniem skutkującym wprost wprowadzeniem Skarżącego w posiadanie lokalu. Fakt uiszczania przez Skarżącego opłat czynszowych nie może prowadzić do odmiennej oceny stanu faktycznego, gdyż utrzymanie nieruchomości należy do obowiązków współwłaścicieli. Także ewentualne pozostawienie w spornym lokalu rzeczy osobistych i majątkowych należących do Skarżącego nie ma wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu, gdyż fizycznej nieobecności w lokalu na użytek obowiązku meldunkowego nie może zastępować pozostawienie w nim jakichkolwiek rzeczy. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, w skardze na decyzję Wojewody wniósł o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie jakie okoliczności wpłynęły na uznanie, że Skarżący dobrowolnie i trwale opuścił nieruchomość i nie pozostawił w niej żadnych rzeczy osobistych; 2) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący oczywiste wątpliwości co do rzetelności i bezstronności postępowania organu, a także prowadzenie postępowania w sposób sugerujący chęć wykazania z góry założonej tezy; 3) art. 9 i art. 11 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o wymeldowaniu; 4) art. 11 k.p.a. poprzez pobieżne i niedokładne wyjaśnienie przez organ orzekający przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia, w szczególności dlaczego uznał, że zeznania Uczestnika postępowania mają większy walor dowodowy aniżeli zeznania Skarżącego (jak np. uznanie, że Skarżący: do Polski przyjeżdża sporadycznie, zaś meble kuchenne nie są jego własnością; przedmiotowy lokal opuścił dobrowolnie i trwale; zaczął opłacać rachunki za mieszkanie dopiero po zainicjowaniu sprawy, co jest niezgodne z faktycznym przebiegiem zdarzeń); 5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta w sytuacji, gdy prawidłowe było jej uchylenie; 6) art. 35 w związku z art. 28 ust 1 i ust. 2 u.e.l. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania Skarżącego. W uzasadnieniu skargi Skarżący przytoczył argumenty na poparcie swoich zarzutów z odwołaniem do orzecznictwa sądowego. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."). Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji Organu I instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnić również należy, że skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. z uwagi na fakt, że Organ odwoławczy złożył wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, zaś Skarżący ani Uczestnik postępowania w ustawowym terminie nie zażądali przeprowadzenia rozprawy. Istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy zostały spełnione wynikające z art. 35 u.e.l. przesłanki wymeldowania Skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w R. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 35 u.e.l. właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek określonych podmiotów, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu jest zatem opuszczenie miejsca pobytu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, stosownie do art. 25 ust. 1 u.e.l., jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy jak: fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). W orzecznictwie utrwalony został pogląd, że opuszczenie miejsca pobytu stałego ma miejsce wówczas, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w miejscu, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby koncentracji spraw życiowych w innym miejscu. Opuszczenie miejsca stałego pobytu w sposób, który uzasadnia wymeldowanie z pobytu stałego, musi charakteryzować się trwałością i dobrowolnością. Musi zatem wystąpić stan, w którym będzie można stwierdzić, że osoba zameldowana w lokalu na pobyt stały nie przebywa w nim, a brak tego pobytu nie jest przejściowy, lecz trwały, potwierdzony określonymi okolicznościami faktycznymi. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Jednakże o dobrowolnym opuszczeniu lokalu można mówić także wówczas, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 9 maja 2012 r., II OSK 299/11; 16 października 2013 r., II OSK 1163/12; 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14; 11 stycznia 2018 r., II OSK 1177/17; 8 czerwca 2019 r., II OSK 2025/17; 18 grudnia 2019 r., II OSK 3427/18; 19 grudnia 2019 r., II OSK 3268/18 - opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Podkreśla się, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Nie jest zatem tak, że fakt wymuszenia opuszczenia mieszkania czyni bezpodstawnym na przyszłość wszelkie próby orzeczenia wymeldowania w trybie administracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 października 2013 r., II OSK 1220/12, opubl. w CBOSA). Rezygnacja z przebywania w określonym miejscu (lokalu) może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Z tego też względu ustalając zamiar opuszczenia miejsca pobytu nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Podstawą przyjęcia, iż dana osoba nie opuściła stałego miejsca zameldowania nie może być samo oświadczenie zainteresowanej osoby, w którym stwierdza ona, że dane miejsce stanowi nadal jej centrum życiowe. Winno ono być potwierdzone obiektywnymi okolicznościami faktycznymi związanymi z daną sprawą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 26 sierpnia 2021 r., II SA/Go 520/21, opubl. w CBOSA). Organ prowadzący postępowanie zobligowany jest wszechstronnie zbadać i ocenić to czy osoba faktycznie opuściła bez wymeldowania się dane miejsce (fizycznie w nim nie przebywa) i czy opuszczenie to, jako będące wynikiem woli tej osoby, ma charakter dobrowolny i trwały. Zdaniem Sądu wydane w sprawie decyzje odpowiadają prawu. Organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wymeldowania Skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w R. Organ I instancji prawidłowo wszczął postępowanie na wniosek uprawnionego podmiotu, tj. Uczestnika postępowania będącego współwłaścicielem lokalu mieszkalnego nr [...], stanowiącego odrębną nieruchomość, znajdującego się w budynku przy ul. [...] w R. Okoliczność, że Skarżący nie zamieszkuje w ww. lokalu jest zasadniczo bezsporna. Skarżący nie kwestionuje faktu, że w październiku 2019 r. opuścił ww. lokal i w nim od tego czasu nie zamieszkuje. Lokal ten co najmniej od 2019 r. nie stanowi jego centrum życiowego. Z wyjaśnień Skarżącego złożonych w postępowaniu administracyjnym wynika, że doszło do przeniesienia jego centrum spraw życiowych w inne miejsce (ul.[...] , R.). Okoliczność nieprzebywania Skarżącego w lokalu znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, tj. wyjaśnieniach Uczestnika postępowania, ustaleniach z oględzin spornego lokalu i zeznaniach świadków. Skarżący podkreśla, że opuszczenie przez niego spornego lokalu nie było dobrowolne. Po pierwsze udostępnienie lokalu Uczestnikowi postępowania w październiku 2019 r. było tylko tymczasowe. Po drugie Skarżący w dalszym ciągu związany jest z lokalem, w szczególności z uwagi na jego emocjonalny związek z mieszkaniem. Po trzecie zaś Uczestnik postępowania od dłuższego czasu pozbawił go możliwości korzystania z lokalu, a on nieustannie podejmuje próby przywrócenia swojego zamieszkania w tymże lokalu. W szczególności do sądu powszechnego złożył wniosek o zniesienie współwłasności lokalu, w którym podniósł kwestię braku możliwości korzystania z lokalu. Zdaniem Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały, że opuszczenie lokalu przez Skarżącego miało charakter dobrowolny i trwały. Skarżący co najmniej od października 2019 r. nie traktował spornego lokalu jako swojego centrum życiowego. Nie posiada do niego kluczy, a zamki w drzwiach nie były wymieniane. Całokształt okoliczności faktycznych sprawy pozwala na przyjęcie, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały, a nie przejściowy. Pozostawienie rzeczy osobistych (mebli, segregatora z dokumentami, umywalki) w spornym lokalu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii wymeldowania w sytuacji, gdy ustalone okoliczności faktyczne wskazują na opuszczenie przez Skarżącego lokalu i brak możliwości realizacji woli przebywania w nim. Ponadto opuszczenie lokalu nie musi być połączone z jego opróżnieniem ze wszystkich ruchomości należących do opuszczającego lokal (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 19 stycznia 2012 r., III SA/Łd 1138/11; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 15 stycznia 2009 r., III SA/Gd 360/08 – opubl. w CBOSA). W końcu należy zauważyć, że przedmioty wskazane przez Skarżącego nie są przedmiotami użytku codziennego, a skoro Skarżący od 2019 r. funkcjonował bez rzeczy pozostawionych w spornym lokalu to znaczy, że nie były to przedmioty, które należałoby wiązać z jego centrum życiowym. W kontekście dobrowolności opuszczenia lokalu należy wskazać, że nawet gdyby przyjąć, że opuszczenie lokalu przez Skarżącego nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu w związku z nieporozumieniami rodzinnymi, to Skarżący nie podjął żadnych skutecznych działań w celu likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą. Skarżący nie podejmował bowiem ani działań faktycznych (np. zgłoszenie ograniczenia mu dostępu do lokalu na Policję,) ani prawnych (zainicjowanie postępowania cywilnego o odzyskanie posiadania oraz postępowań karnych) w celu przywrócenia utraconego posiadania do lokalu. Zaniechania te należy uznać za przejaw woli dobrowolnego opuszczenia lokalu przez Skarżącego. Skarżący nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania spornego lokalu, dał wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu. Jednocześnie należy podkreślić, że warunek dobrowolności nie ogranicza się do kwestii mentalnych, przekonania zainteresowanego, ale ma także wymiar zobiektywizowany, związany z całokształtem okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 3 kwietnia 2014 r., II SA/Rz 95/14, opubl. w CBOSA). Sama zaś deklaracja zamiaru powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania w bliżej nieokreślonej przyszłości, nie jest przeszkodą do wymeldowania i nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 23 czerwca 2015 r., II SA/Wr 37/15, opubl. w CBOSA). Za działanie umożliwiające powrót do spornego lokalu nie może być uznane złożenie wniosku o zniesienie jego współwłasności skoro sprawa ta dotyczy ustalenia prawa własności do spornego lokalu, a nie prawa do jego posiadania. W tym miejscu podkreślić należy, że postępowanie o wymeldowanie ma na celu doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu ani też takich praw, jeśli strona jest w ich posiadaniu, nie pozbawia. Jeśli Skarżący, na skutek wszczętego postępowania o zniesienie współwłasności, uzyska wyłączny tytuł prawny do przedmiotowego lokalu i ponownie w nim zamieszka, to nie będzie żadnych przeszkód, aby ponownie się w nim zameldował. Wskazać należy, że decyzja w przedmiocie wymeldowania, skoro odnosi się do sfery faktycznej, nie tworzy stanu res iudicata. Orzeka o przesłankach wymeldowania wedle stanu na dzień wydania decyzji i każda zmiana stanu faktycznego pozwala na ponowienie wniosku i w konsekwencji ewentualne odmienne rozstrzygnięcie sprawy, już z uwzględnieniem innych okoliczności faktycznych i prawnych (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 31 stycznia 2013 r., II SA/Gl 1025/12, opubl. w CBOSA). Zdaniem Sądu w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 35 u.e.l. Organy ustaliły wszystkie istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy i prawidłowo oceniły materiał dowodowy, wyjaśniając w motywach podjętych rozstrzygnięć z jakich powodów faktycznych i prawnych uznały zasadność wydania decyzji o wymeldowaniu Skarżącego z miejsca stałego pobytu. W rozpoznawanej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem postępowania administracyjnego. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania administracyjnego. Wobec powyższego skarga nie mogła wywrzeć zmierzonego skutku. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.