II SA/Gl 1458/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Rafał Wolnik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 września 2024 r. nr SKO.PS/41.5/797/2024/14941/ w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę. Pismem z dnia 10 października 2024 r. K. C. (dalej: Skarżąca), reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PS/41.5/797/2024/14941/ z dnia 9 września 2024 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia 12 września 2022 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T., odmówiono Skarżącej umorzenia nienależnie pobranego świadczenia ustalonego decyzją z dnia 20 sierpnia 2021 r. Nr [...]. Decyzja zawierała pouczenie o prawie do złożenia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach za pośrednictwem organu pierwszej instancji w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. Decyzja została uznana za doręczoną w trybie doręczenia zastępczego w dniu 24 października 2022 r. Na wniosek Strony przesłano kserokopię decyzji, doręczenie do rąk Skarżącej nastąpiło w dniu 16 listopada 2022 r. W dniu 16 sierpnia 2024 r. odwołanie od powyższej decyzji złożyła obecnie Skarżąca. W odwołaniu pełnomocnik Skarżącej zawarł wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia wskazując, że Skarżąca nie złożyła odwołania od decyzji pozostając w błędnym przekonaniu, że wniesione wcześniej ponaglenie potraktowane przez organ jako skarga na przewlekłość postępowania było właściwym środkiem prawnym, który pozwoli na ponowne rozpatrzenie jej wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Dalej wskazał, iż podczas spotkania w dniu 12 sierpnia 2024 r. z pełnomocnikiem wyznaczonym z urzędu w sprawie skargi na przewlekłości, Skarżąca wyjaśniła, że nie było jej zamiarem składanie skargi na przewlekłość postępowania, Skarżąca, nie miała świadomości, że podejmowane przez nią kroki prawne nie doprowadzą do merytorycznego rozpoznania zarzutów. Pełnomocnik podkreślił, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Skarżącej, jest osobą starszą, samotną, bez wykształcenia prawniczego, z orzeczonym stopniem niepełnosprawności i bardzo schorowaną, a ze względu na sytuację finansową nie posiadała środków na powierzenie sprawy pełnomocnikowi, nadto była przekonana, że nie ma potrzeby składania odwołania z uwagi na to, że w chwili wydania decyzji toczyło się już postępowanie dotyczące przewlekłości postępowania. W dalszej części odwołania pełnomocnik zaprezentował stanowisko w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 9 września 2024 r. nr SKO.PS/41.5/797/2024/14941/ organ odwoławczy, w oparciu o art. 58 § 1 i 2 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał warunki formalne złożenia wniosku o przywrócenie terminu i przesłanki, których zaistnienie umożliwia pozytywne ustosunkowanie się do tego wniosku. Wyjaśnił, że organ oceniając brak winy uwzględnia wyłącznie okoliczności, które stały się niemożliwe do przezwyciężenia w dopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności, a ciężar ich uprawdopodobnienia spoczywa wyłącznie na stronie postępowania, która występuje z prośbą i jego przywrócenie. Kolegium stwierdziło, że uchybienie terminu nie nastąpiło wskutek przeszkody, której Strona nie mogła usunąć. Zdaniem organu błąd przy wniesieniu odwołania nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu ustawowego. Nadto organ zwrócił uwagę, że postanowieniem WSA w Gliwicach z dnia 16 października 2023 r., sygn. akt II SAB/Gl 105/23, odrzucono skargę strony na przewlekłe prowadzenie postępowania Prezydenta Miasta T. w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego, następnie WSA w Gliwicach postanowieniem z dnia 19 lipca 2024 r, sygn. akt II SAB/Gl 105/23 odrzucił zażalenie strony. Organ podkreślił, że Strona została prawidłowo pouczona o służącym jej prawie wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Nie wykazała natomiast by w okresie przewidzianym do złożenia odwołania zaistniały okoliczności niezależne od jej winy uniemożliwiające dopełnienie czynności procesowej w terminie. Postanowienie doręczono w dniu 11 września 2024 r. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik akcentował, że w wyniku wydania zaskarżonego postanowienia zostało naruszone prawo Skarżącej do złożenia środka zaskarżenia od decyzji z dnia 12 września 2022 r. w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Zdaniem strony skarżącej niedotrzymanie terminu do wniesienia odwołania było spowodowane przyczynami o charakterze obiektywnym, których Strona pomimo dołożenia należytej staranności nie mogła usunąć. W dalszej części skargi pełnomocnik ponowił argumentację zawartą w treści złożonego wniosku o przywrócenie terminu. Zaznaczył ponownie, że wiedzę o konsekwencjach złożenia skargi na przewlekłość postępowania Skarżąca powzięła podczas spotkania z pełnomocnikiem w dniu 12 sierpnia 2024 r., kiedy to ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stało się postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności, sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej wykazała, że jest ono zgodne z prawem. Brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Podstawę prawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 58 k.p.a., w myśl którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). W przywołanym przepisie zamieszczono przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, żeby wniosek mógł zostać uwzględniony. Osoba zainteresowana przywróceniem terminu powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 331). Zgodnie z przedłożonymi aktami administracyjnymi decyzja organu pierwszej instancji z dnia 12 września 2022 r. nr [...] o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, zawierała stosowne pouczenie o prawie do złożenia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach za pośrednictwem organu pierwszej instancji w terminie 14 dni od daty jej doręczenia (karta nr 11 akt administracyjnych). Skarżąca nie kwestionowała doręczenia decyzji w trybie doręczenia zastępczego, dokonanego stosownie do treści art. 44 § 4 k.p.a. (korespondencja oraz zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania został złożony w dniu 16 sierpnia 2024 r., zatem po upływie 21 miesięcy od doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Przechodząc zatem do oceny spełnienia przesłanek z art. 58 k.p.a., którymi są: wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniesienie tego wniosku z ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, jednoczesne z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności, dla której określony był termin oraz uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, organ odwoławczy stwierdził, że Skarżąca nie spełniła warunku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, stanowisko to jest prawidłowe. Z wniosku o przywrócenie terminu wynika, że Skarżąca jako okoliczność mającą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu powołała "błędne przekonanie, że wniesione wcześniej ponaglenie, potraktowane przez organ jako skarga na przewlekłość postępowania, było właściwym środkiem prawnym, który pozwoli na ponowne rozpatrzenie jej wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia". Należy przypomnieć, że instytucją przywrócenia terminu jest stosowana w wyjątkowych sytuacjach. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu należy zaliczyć np. przerwę w komunikacji, powódź, pożar czy nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 1096/11; z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1459/09; z dnia 10 września 2010 r. sygn. akt II OZ 849/10, z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II OSK 1397/05). Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 91/15). W skardze jednak nie wykazano, aby tego rodzaju okoliczności wystąpiły. Jednocześnie odnotowania wymaga, iż przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, także m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GZ 599/17, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt II OZ 10/14). Tymczasem Skarżąca pomimo prawidłowego pouczenia o prawie, trybie i terminie złożenia odwołania od doręczonej decyzji - jak wskazał pełnomocnik w treści wniosku o przywrócenie terminu - przyjęła, że ponaglenie w związku z czynnościami organu było właściwym środkiem prawnym. Nie można jednak pominąć, że wniesione ponaglenie, jak wskazuje sama Strona, zostało złożone jeszcze przed rozpoczęciem biegu terminu na wniesienie odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej, mocą której odmówiono Stronie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Składając wymieniony środek prawny Strona zmierzała niejako do "zmobilizowania" organu do zakończenia postępowania w sprawie i wydania decyzji, nie zaś zakwestionowania decyzji, która w istocie jeszcze nie zapadła. Nie sposób zatem przyjąć, że usprawiedliwione było przekonanie Skarżącej, aby wniesione jeszcze przed zakończeniem sprawy przez organ pierwszej instancji, ponaglenie stanowiło "właściwy środek prawny". Dopiero bowiem po zapoznaniu się z decyzją merytoryczną, doręczoną Skarżącej wraz z prawidłowym pouczeniem, Skarżąca miała prawo do skorzystania z przysługującego jej środka zaskarżenia. W kwestii natomiast wniesionej skargi na przewlekłość, jak zauważył organ odwoławczy, tut. Sąd postanowieniem z dnia 16 października 2023 r. sygn. akt II SAB/Gl 105/23 odrzucił skargę wobec jej wniesienia po zakończenia postępowania administracyjnego w sprawie (decyzją z dnia 12 września 2022 r.). Prawidłowe jest więc stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że wskazane przez Stronę okoliczności dotyczące braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania nie były spowodowane zdarzeniami obiektywnymi niezależnymi od jej woli. Okoliczności te, nie stanowią w ocenie Sądu, wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu. Skarżąca nie wykazała bowiem, że dochowała należytej staranności, a dopełnienie czynności wniesienia odwołania w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od strony i istniejącej przez cały czas, aż do wniesienia wniosku. Sąd nie dopatrzył się w sprawie zaistnienia obiektywnych przeszkód w uchybieniu terminu. W konsekwencji zasadnie organ przyjął, że nie zachodzi w omawianym przypadku sytuacja braku winy. Niezasadne wobec powyższego pozostaje stanowisko i argumentacja skargi. Reasumując Sąd uznał, że organ w sposób prawidłowy odmówił przywrócenia terminu. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.