II SA/Gl 710/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 21 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Wyrokiem z dnia 19 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę w niniejszej sprawie. W tym samym dniu J. J. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdzie określił, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wyżej wymieniony dał wyraz swojemu niezadowoleniu z zaskarżonej decyzji jak również z działań prokuratora podejmowanych w postępowaniu administracyjnym zakończonym tą decyzją. Równocześnie zadeklarował, że posiada mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 47,70 m2, ogródek działkowy oraz oszczędności, w wysokości "ponad 25 tysięcy zł", które określił jako "stałą, żelazną nienaruszalną" rezerwę zdeponowaną na wypadek "tragedii" lub jako zabezpieczenie żony w przypadku jego śmierci. Skarżący dodał, że osiąga dochód z tytułu emerytury, w kwocie 2.768,23 zł. Wywiódł przy tym, iż jego małżonka przebywa w domu pomocy społecznej i także pobiera emeryturę, jednak świadczenie to jest w całości przekazywane przez ZUS do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z.. Nadto wnioskodawca podkreślił, że jego emerytura od [...]r. podlega potrąceniu, w kwocie 1.106,11 zł, która przekazywana jest na fundusz alimentacyjny. Równocześnie zadeklarował, iż ponosi koszty z tytułu czynszu (480 zł), opłat: za wodę (50 zł), gaz (40 zł), telefon (60 zł) i telewizję (30 zł), zaś po uiszczeniu wszystkich zobowiązań pozostaje do jego dyspozycji zaledwie nieco ponad 800 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku strony należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 § 3 cytowanej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności trzeba wyjaśnić, iż brzmienie przywołanego wyżej przepisu nie pozostawia wątpliwości, że o przyznaniu prawa pomocy decyduje zasadniczo wyłącznie ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy i dlatego merytoryczne kwestie związane z zaskarżoną decyzją oraz zarzuty odnoszące się do postępowania, które poprzedziło jej wydanie, nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie w tym zakresie. Równocześnie należy podkreślić, iż prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Z oświadczeń J. J. wynika, że prowadzi on de facto jednoosobowe gospodarstwo domowe (jego żona przebywa w ośrodku pomocy społecznej) i osiąga jakkolwiek skromny, to jednak stały dochód z tytułu emerytury. Świadczenie to podlega potrąceniu z tytułu należności wobec funduszu alimentacyjnego, jednak - jak podano we wniosku - po uiszczeniu wszystkich opłat stałych, do dyspozycji skarżącego pozostaje ponad 800 zł, co jest wprawdzie kwotą niewysoką, aczkolwiek wystarczającą na zaspokojenie przynajmniej podstawowych, elementarnych potrzeb jednej osoby, takich jak wyżywienie, zakup środków czystości czy utrzymanie posiadanego 24-letniego samochodu. Zasadniczym powodem oddalenia wniosku jest przy tym okoliczność, że skarżący - jak podał wyraźnie w rubryce nr 7.2.1 formularza "PPF" - posiada oszczędności w znacznej kwocie ponad 25 tysięcy zł, która bez trudu umożliwia pokrycie pełnych kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym. Zgodnie z wywodami wnioskodawcy, wspomniana kwota oszczędności jest przezeń przechowywana jako zabezpieczenie na wypadek ewentualnej "tragedii" lub jako zabezpieczenie żony w przypadku jego śmierci. Choć trudno kwestionować słuszność dokonania oszczędności na wspomniany cel, to jednak okoliczność ta nie może przemawiać za przyznaniem stronie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego, fakt iż strona zamierza przeznaczyć posiadane oszczędności na inne cele nie może mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, bowiem oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OZ 731/12 i z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1086/11, a także postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2474/07 i w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Go 346/07 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z punktu widzenia prawa pomocy nie jest przy tym ważne na jaki cel wnioskodawca przeznacza swoje oszczędności (o ile celem tym nie jest zaspokojenie niezbędnych bieżących potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem), lecz posiadany w dniu składania wniosku majątek. Tymczasem, skoro zgromadzone oszczędności skarżący zamierza przeznaczyć na pokrycie przyszłych, bliżej nieokreślonych wydatków, to opłacenie tymi środkami kosztów niniejszego postępowania nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie budzi wątpliwości, że wnioskodawca nie poniesie tak dotkliwej szkody w wyniku opłacenia kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, zwłaszcza że na aktualnym etapie sprowadzają się one do opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku, a następnie (w przypadku gdyby zechciał ten wyrok zaskarżyć) - wpisu od skargi kasacyjnej. Wysokość obu tych należności wynosi po 100 zł, zatem ich suma to 200 zł, co jest kwotą niewspółmiernie niską w stosunku do posiadanych przezeń środków (stanowi ona mniej niż 1 % tych oszczędności). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy