II SA/Gl 759/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 września 2025 r. sprawy ze skargi J.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr SKO.G/41.10/185/2025/2772/WS w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku w sprawie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego oddala skargę. Pismem z dnia 12 maja 2025 r. J. R. (dalej: Skarżąca), reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.G/41.10/185/2025/2772/WS z dnia 11 kwietnia 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym. Prezydent B. pismem z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...], w oparciu o art. 77 ust. 1, ust. 2a i ust. 3, art. 78 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 344 z późn. zm.) wypowiedział obowiązującą wysokość opłaty rocznej za użytkownie wieczyste nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Skarbu Państwa, obejmującej działki gruntu nr 1 i nr 2 położone w B. przy ul. [...] oraz złożył ofertę przyjęcia nowej opłaty rocznej w wysokości 45.587,89 zł, płatnej od 1 stycznia 2025 r. 979 zł, od 1 stycznia 2026 r. 23.783,55 zł, od 1 stycznia 2027 r. 46.587,89 zł. Wskazał równocześnie, że wartość nieruchomości określona została przez rzeczoznawcę majątkowego na 1.552.929,60 zł, ostatnia aktualizacja miała miejsce przed 31 grudnia 2021 r. organ poinformował o możliwości zapoznania się z operatem. Decyzja zawierała pouczenie o prawie do złożenia w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach za pośrednictwem organu pierwszej instancji, o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości. Powyższe pismo zostało doręczone Skarżącej w dniu 5 sierpnia 2024 r. Skarżąca, prowadząca działalność gospodarczą pod firmą "A" z siedzibą w T, reprezentowana przez J. R., w dniu 12 lutego 2025 r. nadała wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości, nie zgadzając się ze stwierdzeniem, że wartość nieruchomości wzrosła. Jednocześnie złożyła wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia ww. wniosku. W uzasadnieniu podała, że jako osoba starsza, nie zauważyła napisanej małym drukiem ustalonej kwoty opłaty rocznej, jak i treści pouczenia o możliwości złożenia wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Osoba pomagająca Skarżącej w sprawach formalnych z uwagi na jej stan zdrowia, kompletując dokumenty do księgowej w dniu 7 lutego 2025 r. zwróciła uwagę na ww. pismo z dnia 2 sierpnia 2024 r. Pełnomocnik podkreślił, że Skarżąca nie była świadoma wypowiedzenia stawki opłaty rocznej, jak i możliwości złożenia stosownego wniosku. Zwrócił też uwagę, że w budynku prowadzona jest działalność na potrzeby Domu Pomocy Społecznej, zaś najemca ogłosił postępowanie układowe, zatem podwyższenie opłaty rocznej użytkownikowi wieczystemu będzie łączyć się z koniecznością podwyższenia opłat za zajmowanie nieruchomości, co wpłynie na zwiększenie problemów finansowych najemcy. Przywołanym na wstępie postanowieniem nr SKO.G/41.10/185/2025/2772/WS z dnia 11 kwietnia 2025 r. organ odwoławczy, w oparciu o art. 59 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w B., składającej się z działek ewidencyjnych nr 1 oraz 2, dokonana wypowiedzeniem-ofertą Prezydenta z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...] jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości. Organ odwoławczy przywołał warunki formalne złożenia wniosku o przywrócenie terminu i przesłanki, których zaistnienie umożliwia pozytywne ustosunkowanie się do tego wniosku. Wskazał też, iż zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2018 r., sygn. akt I OPS 2/18, samorządowe kolegium odwoławcze na podstawie art. 59 § 1 k.p.a. w związku z art. 78 ust. 2 i art. 79 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest uprawnione do wydawania postanowień w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości, a na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia ww. wniosku przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie przywrócenie terminu nie jest możliwe, ponieważ nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia przez wnoszącego prośbę, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wyjaśnienie, że Skarżąca jako osoba starsza nie zapoznała się w wystarczającym stopniu z treścią pisma zawierającego wypowiedzenie, jest zdaniem organu odwoławczego niewystarczające dla przywrócenia terminu. O braku winy można bowiem mówić tylko w przypadku, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia w danych warunkach. Wyjaśnił, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody trudnej do przezwyciężenia. Każdy natomiast, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminowi wyłącza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że długotrwała niedyspozycja, czy też przewlekła choroba, fakt bycia po prostu osoba starszą, w odróżnieniu od nagłej choroby, nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu do dokonania konkretnej czynności procesowej, ponieważ nie wyklucza to możliwości np. sporządzenia oświadczenia na piśmie i skierowania go do właściwego organu, korzystając z pomocy osób trzecich. W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że w terminie otwartym do zgłoszenia wniosku, nastąpiło takie pogorszenie jej stanu zdrowia, które miało charakter nagły i jednocześnie nie mogła skorzystać z pomocy syna, czy też innych osób trzecich np. sąsiadów. Nie można uznać za uprawdopodobnienie braku winy faktu, że Wnioskodawczyni nie doczytała pisma, które przecież odebrała osobiście. W sytuacji niemożności jego odczytania mogła poprosić o pomoc osobę trzecią. W tych okolicznościach organ odwoławczy stwierdził, że termin do złożenia wniosku nie może zostać przywrócony. Postanowienie doręczono w dniu 16 kwietnia 2025 r. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze fachowy pełnomocnik Skarżącej sformułował zarzut naruszenia: art. 58 § 1 k.p.a. poprzez stwierdzenie braku spełnienia przesłanki uprawdopodobnienia przez Skarżącą, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przywrócenie terminu do wniesienia wniosku i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a w uzasadnieniu skargi ponowił argumentację zawartą w treści złożonego wniosku o przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stało się postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej jest nieuzasadniona lub uzasadniona w innej wysokości. Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności, sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej wykazała, że jest ono zgodne z prawem. Brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Podstawę prawną wydanego w sprawie postanowienia stanowił przepis art. 58 k.p.a., w myśl którego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). W przywołanym przepisie zamieszczono przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, żeby wniosek mógł zostać uwzględniony. Osoba zainteresowana przywróceniem terminu powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 331). Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy pismo organu z dnia 2 sierpnia 2024 r. nr [...] o wypowiedzeniu obowiązującej wysokości opłaty rocznej za użytkownie wieczyste nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Skarbu Państwa, obejmującej działki gruntu nr 1 i nr 2 oraz złożeniu oferty przyjęcia nowej opłaty rocznej w wysokości 45.587,89 zł, zostało wraz z pouczeniem doręczone Skarżącej w dniu 5 sierpnia 2024 r. Okoliczność ta została potwierdzona na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma (karta nr 5 akt administracyjnych), i nie jest przez stronę skarżącą kwestionowana. Z kolei wniosek do Samorządowego Kolegium Odwoławczego został nadany przez pełnomocnika Skarżącej w dniu 12 lutego 2025 r., czyli z uchybieniem (trzydziestodniowego) terminu przewidzianego do wniesienia wniosku w tego rodzaju sprawie (art. 78 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stosownie do którego, użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Wniosek składa się za pośrednictwem właściwego organu). Niewątpliwie w sprawie doszło do złożenia wniosku z uchybieniem terminu. Przechodząc zatem do oceny spełnienia przesłanek z art. 58 k.p.a., którymi są: wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniesienie tego wniosku w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, jednoczesne z wniesieniem wniosku dopełnienie czynności, dla której określony był termin oraz uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną, że uchybienie nastąpiło bez jej winy, organ odwoławczy stwierdził, że Skarżąca nie spełniła warunku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu, w okolicznościach sprawy, stanowisko to jest prawidłowe. Z wniosku o przywrócenie terminu wynika, że Skarżąca jako okoliczność mającą uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu wskazała, że "jako osoba starsza, nie zauważyła napisanej małym drukiem ustalonej kwoty opłaty rocznej, jak i treści pouczenia o możliwości złożenia wniosku do Kolegium", dopiero osoba pomagająca Skarżącej w sprawach formalnych kompletując dokumenty do księgowej 7 lutego 2025 r. zwróciła uwagę na ww. pismo z dnia 2 sierpnia 2024 r. (str. 2 uzasadnienia wniosku o przywrócenie terminu). Należy przypomnieć, że instytucja przywrócenia terminu jest stosowana w wyjątkowych sytuacjach. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy ocenie, czy uchybienie terminu było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu należy zaliczyć np. przerwę w komunikacji, powódź, pożar czy nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 1096/11; z dnia 7 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1459/09; z dnia 10 września 2010 r. sygn. akt II OZ 849/10, z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II OSK 1397/05). Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 91/15). W skardze jednak nie wykazano, aby tego rodzaju okoliczności wystąpiły. Jednocześnie odnotowania wymaga, iż przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, także m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II GZ 599/17, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2014 r. sygn. akt II OZ 10/14). Tymczasem Skarżąca pomimo prawidłowego pouczenia o prawie, trybie i terminie złożenia wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości, jak wskazał pełnomocnik w treści wniosku o przywrócenie terminu - nie była świadoma wypowiedzenia stawki opłaty rocznej, jak i możliwości złożenia stosownego wniosku, jak wyjaśniał: nie zauważyła bowiem napisanej małym drukiem ustalonej kwoty opłaty rocznej, jak i treści pouczenia o możliwości złożenia wniosku do Kolegium. Powyższe nie uzasadnia niezwrócenia się przez Skarżącą do osoby trzeciej o pomoc, chociażby do przywołanej w treści wniosku - osoby pomagającej Skarżącej w sprawach formalnych. Nic nie stało więc na przeszkodzie, aby wniosek Skarżąca wniosła w zakreślonym 30-dniowym terminie. Nie sposób przy tym nie odnotować, że stan ten trwał przez 6 miesięcy. Zauważenia jedynie na marginesie wymaga, że wysokość nowej opłaty rocznej pojawia się w piśmie z dnia 2 sierpnia 2024 r. trzykrotnie, w każdym przypadku jest to tekst z użyciem czcionki wytłuszczonej. Zarówno do tekstu wypowiedzenia, wysokości nowej opłaty, jak i tekstu pouczenia o prawie do złożenia w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach za pośrednictwem organu pierwszej instancji, o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo uzasadniona w innej wysokości, użyto tej samej wielkości czcionki. Nie sposób zatem przyjąć, że usprawiedliwione było, po otrzymaniu korespondencji przez Skarżącą, prowadzącą działalność gospodarczą, i stwierdzeniu trudności z jej odczytaniem, zaniechanie zwrócenia się o pomoc w odczytaniu pisma, oraz pomoc w przygotowaniu wniosku do Kolegium, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości. Okoliczności te, nie stanowią w ocenie Sądu, wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu. Niezasadne wobec powyższego pozostaje stanowisko i argumentacja skargi (zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a.). Skarżąca nie wykazała, że dochowała należytej staranności, a dopełnienie czynności wniesienia wniosku w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od strony. Sąd nie dopatrzył się w sprawie zaistnienia obiektywnych przeszkód w uchybieniu terminu. W konsekwencji zasadnie organ odwoławczy przyjął, że nie zachodzi w omawianym przypadku sytuacja braku winy. Skarżąca nie przywołała przy tym żadnej innej argumentacji mogącej podlegać ocenie pod kątem przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. Toczące się postępowanie układowe, oraz ewentualny wpływ zmiany opłat za zajmowanie nieruchomości dla obecnych najemców pozostają bez wpływu, na ocenę przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Reasumując Sąd uznał, że organ w sposób prawidłowy odmówił przywrócenia terminu. W sprawie nie doszło do naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.