II SA/Gl 904/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Pochopin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2023 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr SOVI.621.6.2023 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 19 kwietnia 2023 r. znak: SOVI.621.6.2023 Wojewoda Śląski (dalej "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Burmistrza K. (dalej "Burmistrz" lub "organ pierwszej instancji") z 22 lutego 2023 r. znak: [...] w przedmiocie wymeldowania. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy. Burmistrz orzekł o wymeldowaniu A. H. (dalej "skarżący") z miejsca pobytu stałego pod adresem Z. ul. [...]. Podstawę prawną pierwszoinstancyjnej decyzji stanowiły przepisy art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity przywołany w podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 z późn. zm.; dalej "u.e.l.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity przywołany podstawie prawnej decyzji: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że spełnione zostały przesłanki z art. 35 u.e.l. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu pod wskazanym wyżej adresem i nie dopełnił obowiązku wymeldowania z niego. Ustaleń tych Burmistrz dokonał na podstawie wyjaśnień matki skarżącego K. H. (dalej "uczestniczka postępowania"), zeznań świadków, pisma Urzędu Miasta w K. z 15 lipca 2022 r. oraz pisma Komisariatu Policji w K. z 1 lipca 2022 r. W związku z niemożnością ustalenia miejsca aktualnego pobytu skarżącego postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z [...] r. o sygn. akt [...] został ustanowiony kurator dla ochrony praw osoby nieobecnej, tj. skarżącego w celu reprezentowania go w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie. Kurator po zapoznaniu się z aktami sprawy nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych. Zebrany materiał dowodowy pozwolił organowi pierwszej instancji stwierdzić, że skarżący dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu pod adresem Z. ul. [...] w lutym 2021 r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez kuratora, zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie art. 35 u.e.l. poprzez przyjęcie, że skarżący nie przebywa w miejscu pobytu pod wskazanym wyżej adresem, w sytuacji gdy zgromadzony materiał dowodowy powinien prowadzić do wniosku przeciwnego. Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy, a tym samym dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, poprzez zaniechanie wnikliwej oceny okoliczności sprawy oraz niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji, które doprowadziły w szczególności do błędnych i sprzecznych ustaleń, iż w sprawie istnieją podstawy do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Zdaniem kuratora zgromadzony materiał dowodowy nie daje stuprocentowej pewności, że skarżący, pomimo, że obecnie nie przebywa pod wskazanym wyżej adresem, to opuścił go jako miejsce swego pobytu stałego. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia jedynie z opuszczeniem miejsca pobytu, a zatem z utratą rzeczywistego miejsca pobytu. Niemniej zamiar stałego pobytu nadal pozostaje po stronie skarżącego. Decyzją z 19 kwietnia 2023 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając ją za prawidłową. W ocenie Wojewody w okolicznościach faktycznych sprawy przyjąć należało, że wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 35 u.e.l. Wojewoda podkreślił, że ustawodawca nie sprecyzował w ww. przepisie jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony. Niemniej należy przyjąć, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może bowiem nastąpić w sposób wyraźny poprzez złożenie oświadczenia woli, ale może także nastąpić w sposób domniemany przez zachowanie, które nie wyraża zamiaru stałego przebywania w miejscu, w którym koncentrowały się życiowe sprawy danej osoby. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem Z., ul. [...]. Organ odwoławczy nie znalazł dowodów potwierdzających, że opuszczenie lokalu miało charakter niedobrowolny i przejściowy. Ponadto przeprowadzone postępowanie dowodowe i ustalone okoliczności sprawy nie wskazują, aby skarżący podjął po opuszczeniu spornego lokalu jakiekolwiek działania umożliwiające mu powrót do miejsca zameldowania na pobyt stały. Organ odwoławczy nie dopatrzył się zatem aby skarżący swoim postępowaniem i zachowaniem dążył do kumulacji aktywności życiowej w spornym lokalu. Żadne związki faktyczne ani prawne nie łączą skarżącego ze wskazanym wyżej adresem miejsca pobytu. Skarżący, reprezentowany przez kuratora, w skardze na decyzję Wojewody zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i bezzasadne przyjęcie, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki do podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżącego podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca, oparta na zasadach logicznego rozumowania, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosku przeciwnego. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organu, co przejawiało się w prowadzeniu postępowania w sposób, który świadczy o prowadzeniu go w celu z góry obranej tezy, iż skarżący trwale i dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi kurator podkreślił, że nie można wykluczyć, że skarżący wyprowadził się z lokalu z powodu konfliktu z uczestniczką postępowania, a zatem opuszczenie mieszkania nie było jego świadomą i przemyślaną decyzją. Na fakt rzekomej dobrowolności wskazuje jedynie uczestniczka postępowania. Pozostali świadkowie nie wskazywali, że zmiana miejsca pobytu skarżącego miała dobrowolny charakter. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Zaakcentował, że w dokumentacji zgromadzonej w sprawie oraz w odwołaniu od decyzji brak jest informacji, aby skarżący podjął jakiekolwiek kroki umożliwiające mu powrót do miejsca zameldowania na pobyt stały. Nawet jeżeli lokal został opuszczony przez skarżącego - jak twierdzi kurator - ze względu na konflikt rodzinny to skarżący nie podjął żadnych skutecznych działań umożliwiających powrót do lokalu. Uczestniczka postępowania w piśmie z 26 września 2023 r. wyjaśniła, że skarżący opuścił dobrowolnie stałe miejsce pobytu i nie mieszka w nim od 3 lat. Wymeldowanie skarżącego uznała w tych okolicznościach za zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest spełnienie przesłanki wymeldowania skarżącego ze spornego lokalu tj. opuszczenia lokalu jako miejsca stałego pobytu. Organy obu instancji uznały, że skarżący nie zamieszkuje w miejscu stałego pobytu, a w sprawie brak jest dowodów, iż opuszczenie go miało charakter niedobrowolny i przejściowy. Zdaniem skarżącego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez niego miejsca pobytu stałego. Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 35 u.e.l. właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek określonych podmiotów, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, stosownie do art. 25 ust. 1 u.e.l., jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy jak: fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Zatem miejscem pobytu stałego osoby, jest miejsce (lokal), w którym znajduje się jej centrum życiowe. Jeśli chodzi o pierwszą przesłankę wymeldowania, tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego, to zachodzi ona w sytuacji, gdy osoba fizyczna nie przebywa w miejscu (lokalu), w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie jest wynikiem woli tej osoby. Nie każde opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stanowi podstawę do wydania decyzji administracyjnej o wymeldowaniu. Dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l. konieczne jest ustalenie, że opuszczenie to miało charakter dobrowolny i trwały oraz, że w sprawie doszło do przeniesienia centrum spraw życiowych strony w inne miejsce. W orzecznictwie utrwalony został pogląd, że trwałe opuszczenie miejsca pobytu związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Jednakże o dobrowolnym opuszczeniu lokalu można mówić także wówczas, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (por. wyroki NSA: z 9 maja 2012 r., II OSK 299/11; z 16 października 2013 r., II OSK 1163/12; z 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14; z 11 stycznia 2018 r., II OSK 1177/17; z 8 czerwca 2019 r., II OSK 2025/17; z 18 grudnia 2019 r., II OSK 3427/18; z 19 grudnia 2019 r., II OSK 3268/18 - opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Podkreśla się, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Nie jest zatem tak, że fakt wymuszenia opuszczenia mieszkania czyni bezpodstawnym na przyszłość wszelkie próby orzeczenia wymeldowania w trybie administracyjnym (por. wyrok NSA z 29 października 2013 r., II OSK 1220/12, opubl. w CBOSA). Rezygnacja z przebywania w określonym miejscu (lokalu) może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Z tego też względu ustalając zamiar opuszczenia miejsca pobytu nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Podstawą przyjęcia, iż dana osoba nie opuściła stałego miejsca zameldowania nie może być samo oświadczenie zainteresowanej osoby, w którym stwierdza ona, że dane miejsce stanowi nadal jej centrum życiowe. Winno ono być potwierdzone obiektywnymi okolicznościami faktycznymi związanymi z daną sprawą (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 26 sierpnia 2021 r., II SA/Go 520/21, opubl. w CBOSA). Organ prowadzący postępowanie zobligowany jest wszechstronnie zbadać i ocenić to czy osoba faktycznie opuściła bez wymeldowania się dane miejsce (fizycznie w nim nie przebywa) i czy opuszczenie to, jako będące wynikiem woli tej osoby, ma charakter dobrowolny i trwały. Zdaniem Sądu wydane w sprawie decyzje odpowiadają prawu. Organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Organ pierwszej instancji prawidłowo wszczął postępowanie na wniosek uprawnionego podmiotu, tj. uczestniczki postępowania będącej właścicielką budynku, w którym skarżący był zameldowany na pobyt stały. Okoliczność nieprzebywania skarżącego w lokalu znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, tj. zeznaniach uczestniczki postępowania, zeznaniach świadków (sąsiadów) oraz sołtysa miejscowości Z., wyjaśnieniach Komendanta Komisariatu Policji w K. zawartych w piśmie z 1 lipca 2022 r. oraz informacji Urzędu Miasta w K. zawartej w piśmie z 15 lipca 2022 r. Zresztą ustalenie, że skarżący nie zamieszkuje w spornym lokalu nie było kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Zdaniem Sądu organy słusznie uznały, że opuszczenie lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny i trwały. Skarżący zerwał wszelkie związki ze spornym lokalem i nie traktował go jako swojego centrum życiowego. W kontekście dobrowolności opuszczenia lokalu należy wskazać, że nawet gdyby przyjąć - jak twierdzi kurator skarżącego - że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego w związku z nieporozumieniami rodzinnymi, to niepodejmowanie jakichkolwiek czynności w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w spornym lokalu świadczy o opuszczeniu przez skarżącego miejsca stałego zameldowania. Całokształt okoliczności sprawy wskazuje bowiem, że skarżący nie podejmował żadnych działań ani faktycznych (tj. prób wejścia do lokalu przy pomocy policji) ani prawnych (zainicjowanie postępowania cywilnego o odzyskanie posiadania oraz postępowań karnych) w celu przywrócenia utraconego posiadania do lokalu. Zaniechania te należy uznać za przejaw woli dobrowolnego opuszczenia lokalu przez skarżącego. Skarżący nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania spornego lokalu, dał wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu. Jednocześnie należy podkreślić, że warunek dobrowolności nie ogranicza się do kwestii mentalnych, przekonania zainteresowanego, ale ma także wymiar zobiektywizowany, związany z całokształtem okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 kwietnia 2014 r., II SA/Rz 95/14, opubl. w CBOSA). Sama zaś deklaracja zamiaru powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania w bliżej nieokreślonej przyszłości, nie jest przeszkodą do wymeldowania i nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 23 czerwca 2015 r., II SA/Wr 37/15, opubl. w CBOSA). Zdaniem Sądu w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 35 u.e.l. Organy ustaliły wszystkie istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy i prawidłowo oceniły materiał dowodowy, wyjaśniając w motywach podjętych rozstrzygnięć z jakich powodów faktycznych i prawnych uznały zasadność wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu. W rozpoznawanej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem postępowania administracyjnego. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania administracyjnego. Wobec powyższego skarga nie mogła wywrzeć zmierzonego skutku. Dodatkowo wskazać należy, że wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, tak jak i zameldowanie mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Zameldowanie jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony do lokalu, w tym możliwość korzystania z lokalu lub stosunki własnościowe. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności ewidencji ze stanem faktycznym, a nie rozstrzyganie, czy strona ma prawo do zamieszkiwania w danym lokalu. Wobec tego orzeczenie o wymeldowaniu skarżącego w okolicznościach takich, jak w niniejszej sprawie, nie stanowi jakiegokolwiek zagrożenia dla interesu prawnego skarżącego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.