III SA/Gl 124/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 87.064,00 zł, skarżąca domagała się zwolnienia z jego ponoszenia. Żądanie to rozszerzyła na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres wniosku podała zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego z urzędu. W jego uzasadnieniu podała, że jest osobą niepełnosprawną pozostającą na utrzymaniu rodziny. Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, a ponoszone w związku z leczeniem wydatki nie pozwalają na czynienie jakichkolwiek oszczędności. Dlatego też poza nieruchomością stanowiącą drogę dojazdową o pow. ok. 50 m2 (współwłasność w ½ części), której wartość oszacowała na ok. 7.000,00 zł, innych składników majątku nie wymieniła, albowiem takowych nie posiada. Tym bardziej, że wobec jej osoby prowadzona jest egzekucja komornicza. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: - zaświadczenie o zameldowaniu, z którego ustalono, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z córką P.; - wydruk z CEIDG potwierdzający fakt wykreślenia skarżącej z ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą wraz z zakazem jej prowadzenia przez okres 10 lat; - elektroniczne wydruki z księgi wieczystej: nieruchomości o pow. 0,0543 ha, na której położony jest budynek mieszkalny o pow. 69,84 m2 należący do syna K. M., na podstawie umowy darowizny z dnia [...] r. oraz nieruchomości o pow. 0,0699 ha, na której posadowiony jest budynek mieszkalny o pow. 180 m2 należący w 1/6 do męża skarżącej, na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku; - oświadczenie męża w przedmiocie pokrywania kosztów leczenia żony w kwocie ok. 350,00 zł wraz z oświadczeniem córki w przedmiocie udzielania pomocy w sposób okazjonalny; - zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; - wezwanie do zapłaty kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 1.800,00 zł; - zaświadczenie z PUP w przedmiocie niefigurowania skarżącej w rejestrze osób poszukujących pracy wraz z oświadczeniem o niekorzystaniu z rachunku bankowego i niepobieraniu świadczeń z ośrodka pomocy społecznej. Ponieważ w piśmie z dnia 11 kwietnia 2018 r. skarżąca zasygnalizowała, iż pozostałe dokumenty źródłowe nadeśle w terminie późniejszym, zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy przedłużył o siedem dni termin do uzupełnienia zawartych we wniosku danych. Do dnia dzisiejszego dokumenty te nie zostały jednak nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczyła się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące stanu majątkowego swojego męża, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511, z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Dlatego też pismem z 21 marca 2018 r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. do uzupełnienia zawartych w treści formularza (druk PPF) danych. Z uwagi jednak na to, że W. M. uchyliła się od podania, choćby w sposób przybliżony, informacji o dochodach męża i posiadanych przez niego składnikach majątku oraz ponoszonych wydatkach, jej wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, bo skoro skarżąca nie pracuje, a córka udziela jej pomocy w sposób okazjonalny. Z kolei mąż pokrywa tylko częściowo koszty związane z jej utrzymaniem i leczeniem rzędu ok. 350,00 zł (vide: oświadczenie złożone w tym przedmiocie), zatem jego sytuację finansową jak również pozostałych członków rodziny, na utrzymaniu których pozostaje należało przedstawić w treści złożonego formularza w rubrykach od 6 do 11. Tym bardziej, że z dokumentów źródłowych, które przedłożono przy piśmie z dnia 11 kwietnia 2018 r. ustalono, że skarżąca zameldowana jest wspólnie z córką (vide: zaświadczenie wystawione w tym przedmiocie) w budynku o pow. 69,84 m2 należącym, na podstawie zawartej umowy darowizny, do syna K. M. (vide: wydruk z księgi wieczystej). W tej sytuacji kwestia prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z córką bądź z synem wymagała zweryfikowania, bo choć ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) nie definiują pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego", to w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (tak Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). To oznacza, że "wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego" należy rozumieć szeroko – jako wspólne zamieszkiwanie jak i ponoszenie wspólnych wydatków. Przez wspólne zamieszkiwanie rozumie się mieszkanie w tym samym lokalu mieszkalnym bądź w tym samym budynku, natomiast przez wspólne gospodarowanie rozumie się ponoszenie wspólnych wydatków na zaspokajanie potrzeb osób zamieszkujących w tym samym lokalu lub budynku. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 (OSNP 1996 r., nr 16, poz. 240) wynika bowiem, że "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna, ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują". A skoro w rozpoznawanej sprawie skarżąca twierdzi, że jest osobą niepełnosprawną i pozostaje na częściowym utrzymaniu swojego męża, do którego należy (vide: wydruk z księgi wieczystej) w 1/6 budynek mieszkalny o pow. 180 m2 przy ul. [...] (wskazany jako jej adres do korespondencji) to zarówno jego dochody i wydatki oraz posiadany majątek, podobnie jak osób, z którymi wspólnie zamieszkuje, a które ponoszą opłaty za tzw. media ma istotne znaczenie w sprawie. Kształtuje bowiem sytuację finansową wnioskodawcy W. M., która jak wynika z dokumentów źródłowych nie korzysta ze świadczeń z ośrodka pomocy społecznej, nie jest też zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Wprawdzie twierdzi, że jest osobą niepełnosprawną, jednakże żadnych dokumentów źródłowych na potwierdzenie podanych w tym zakresie danych nie przedkłada. Dotyczy to również zlikwidowanego rachunku bankowego prowadzonego w "A", do którego 11 stycznia 2017 r. skierowana została egzekucja komornicza (vide: zawiadomienie o zajęciu). W tej sytuacji przyjąć należało, że przedłożony przy piśmie z dnia 11 kwietnia 2018 r. materiał dowodowy jako niekompletny nie zasługuje na uwzględnienie. Nie pozwala bowiem na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Wprawdzie skarżąca w treści powyższego pisma wystąpiła o przedłużenie terminu do nadesłania pozostałych dokumentów źródłowych, który to wniosek zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2018 r. uwzględniono, niemniej jednak dokumenty te do dnia dzisiejszego nie zostały przedłożone. Okoliczność ta musi mieć wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę, albowiem nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej stan majątkowy i możliwości płatnicze członków rodziny na utrzymaniu których pozostaje. Z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Natomiast gdy ta uchyla się od przedstawienia wszystkich informacji na temat sytuacji rodzinnej bądź finansowej, w której się znajduje lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.