III SA/Gl 1404/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Do wniesionej przez pełnomocnika skargi kasacyjnej skarżący dołączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF), w którym domagał się zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, iż od wielu lat prowadził działalność gospodarczą osobiście, jak i w ramach współpracy z innymi przedsiębiorstwami. Mimo to ma poważne problemy finansowe. Ich powodem byli nierzetelni kontrahenci oraz kryzys gospodarczy, który w ostatnim czasie odczuła każda z branż. Dlatego też stopniowo zmuszony był wycofać się z kolejnych, podejmowanych działalności, a jego sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu. Obecnie prowadzi gabinet [...], który nie przynosi większych dochodów. Dlatego też bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Tym bardziej, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu, a w każdej z nich wpis sądowy wynosić będzie od kilku do kilkudziesięciu złotych. Jednocześnie oświadczył, iż sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego miesięczne dochody z tytułu zawartej umowy o pracę wynoszą 1.317,00 zł. Natomiast wymienione w rubryce nr 7.1 formularza składniki majątku, tj. około [...]ha gruntów klasy IV, V i VI, posiada na współwłasność. Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, pismem z dnia 4 maja 2011 r. referendarz sądowy wezwał ustanowionego w sprawie pełnomocnika do ich uzupełnienia przez: - nadesłanie odpisów lub kserokopii składanych przez stronę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące, a także posiadanej w ramach tej działalności podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji środków trwałych z powyższego okresu, natomiast w przypadku, gdyby działalność ta nie była wykonywana należało przedłożyć wystawione przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego zaświadczenie potwierdzające, iż w ubiegłym roku wnioskodawca nie osiągnął z tego tytułu żadnych dochodów, a nadto, iż do chwili obecnej nie składał z prowadzonej działalności żadnych zeznań i deklaracji podatkowych; - przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością) obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takiego wyciągu (w związku z zajęciem) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku; - nadesłanie aktualnego zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ gminy potwierdzającego fakt, iż dokonany w ewidencji osób prowadzących działalność gospodarczą wpis nie uległ zmianie; - przedłożenie odpisu bądź kserokopii złożonego za 2010 r. zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości wszystkich osiągniętych przez wnioskodawcę w 2010 r. dochodów; - udokumentowanie aktualnym odpisem z księgi wieczystej lub kopią stosownego aktu notarialnego do kogo należy nieruchomość położona przy ul. [...] w C. oraz jaka jest jej powierzchnia, w tym kto pokrywa koszty jej utrzymania i w jakiej wysokości; - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów źródłowych wskazujących na stan cywilny wnioskodawcy; - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ gminy zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem ul. [...] w C.; - wyjaśnienie czy Pani A.L. jest żoną skarżącego – jak wynika z adnotacji pracownika urzędu poczty, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało przedstawić odpisy lub kserokopie dokumentów wskazujących na posiadane przez żonę składniki majątku, tj. nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe czy przedmioty o wartości powyżej 3000 euro oraz wysokość osiąganych przez żonę dochodów ze wskazaniem źródeł, z których te są uzyskiwane; - udokumentowanie aktualnym odpisem z księgi wieczystej lub kopią stosownego aktu notarialnego wielkości posiadanych przez skarżącego na współwłasność gruntów rolnych; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy potwierdzającego wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę zarobków w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano szereg dokumentów źródłowych, z których ustalono, iż w ubiegłym roku skarżący nie osiągnął żadnych przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast uzyskane przez niego ze stosunku pracy dochody wynosiły 14.469,00 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36). Wprawdzie od [...] r. pozostaje on w związku małżeńskim A.L. (vide: odpis skrócony aktu małżeństwa), nie mniej jednak pozostaje z nią w rozdzielności majątkowej (vide: kserokopia aktu notarialnego z dnia [...] r.). Ich wspólne konto bankowe od trzech miesięcy wykazuje saldo zerowe (vide: wydruki za luty, marzec i kwiecień 2011 r.). Podobnie na posiadanym przez skarżącego koncie osobistym brak jakichkolwiek środków. Jak wynika z odpisu księgi wieczystej nr [...] skarżący i jego żona figurują jako współwłaściciele posiadanych gruntów rolnych. Z kolei z wystawionego przez Prezydenta Miasta C. potwierdzenia zameldowania wynika, iż małżonkowie mieszkają pod wspólnym adresem. Razem z nimi zameldowane są jeszcze dwie osoby, tj. A.M. L (lat 27) oraz P.P.L. (lat 25). Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu należy jednak zauważyć, iż wniesiony w chwili obecnej przez stronę skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest drugim wnioskiem złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić w kontekście z art. 165 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane wcześniej w dniu 19 sierpnia 2010 r. postanowienie w przedmiocie zwolnienia skarżącego z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w części przekraczającej 100,00 zł należy zaliczyć – mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, Lex nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia dalszych kosztów postępowania. W ocenie rozpoznającego wniosek, te nie zostały w dostateczny sposób wykazane. Zauważyć wszakże należy, iż w treści formularza skarżący ograniczył się jedynie do przywołania takich samych okoliczności, które podnosił już w złożonym uprzednio wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące stanu cywilnego. Tymczasem z korespondencji sądowej ze skarżącym ustalono, iż pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania przebywa również jego żona A.L., która nie została wymieniona w rubryce nr 6 i 8 formularza. Dlatego też referendarz sądowy, pismem z dnia 4 maja 2011 r. wezwał do uzupełnienia i uaktualnienia podanych we wniosku danych wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tym zakresie nadesłać. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. pojęcie "wykazać" oznacza bowiem udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Jednakże przedłożona przy piśmie z dnia 18 maja 2011 r., jako uzupełnienie złożonego wniosku, dokumentacja źródłowa okazała się niepełna. Nie zawierała bowiem stosownych wyjaśnień odnośnie tego kto pokrywa koszty utrzymania nieruchomości wskazanej przez wnioskodawcę jako adres zamieszkania i w jakiej wysokości. Co więcej brakowało w niej również odpowiednich dokumentów obrazujących wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów z podaniem źródeł, z których te są uzyskiwane. Tymczasem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620 oraz z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656). Wobec powyższego trudno było uznać jakoby przedłożony materiał dowodowy oraz podane przez skarżącego okoliczności faktyczne były wystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku, a nadto zmiany dotychczasowego rozstrzygnięcia, które zapadło w jego sprawie w dniu 19 sierpnia 2010 r. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08, Lex nr 532271). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.