IV SA/Gl 605/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu 11 sierpnia 2017 r. A.P. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określił, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł merytoryczne zarzuty odnoszące się do zaskarżonej decyzji. Równocześnie oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bratem, bratową oraz czworgiem ich małoletnich dzieci i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku. Wskazał jedynie, że jego brat otrzymał mieszkanie "z Urzędu Miasta", jednak z uwagi na brak mebli jeszcze w nim nie zamieszkuje. Lokal ten jest przez nich wspólnie opłacany. Nadto wnioskodawca określił, iż na dochód jego gospodarstwa domowego, w kwocie netto około 7.900 zł składa się jego wynagrodzenie za pracę, w wysokości około 1.400 zł (po potrąceniach komorniczych), wynagrodzenie jego brata, w kwocie około 2.000 zł oraz świadczenia rodzinne na dzieci, w wysokości ogółem 4.500 zł. Dodatkowo skarżący wyszczególnił koszty utrzymania swego gospodarstwa domowego wymieniając wśród nich opłaty za jego mieszkanie (259 zł) i za mieszkanie brata (537 zł), opłaty za energię elektryczną (356 zł), opłatę za Internet (100zł), gaz (50 zł) oraz alimenty (100-200 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja administracyjna dotycząca opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, a zatem obejmująca materię z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej. W konsekwencji, stwierdzić przyjdzie, że skarżący jest w tej sprawie zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a co za tym idzie, jego wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 21 sierpnia 2017 r. - karta nr 55 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku skarżącego o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika trzeba podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Godzi się podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. Należy tu zaakcentować, że rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę z jednej strony - stan majątkowy i dochody strony, zaś z drugiej - obciążające ją koszty koniecznego utrzymania. Zgodnie przy tym z utrwalonym stanowiskiem judykatury, pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" użyte w art. 252 p.p.s.a. nie jest tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W tym kontekście przyjdzie podnieść, że skarżący oświadczył wyraźnie, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim bratem i jego żoną oraz dziećmi (rubryka 6 formularza "PPF"), zaś dochód netto przypadający na to gospodarstwo domowe wynosi ogółem około 7.900 zł. Jakkolwiek zaś rodzina ta składa się aż z siedmiu osób, to jednak suma obciążających ją miesięcznych kosztów stałych zadeklarowana została w kwocie około 1400 - 1500 zł (rubryka 11 formularza "PPF"). Jak więc wynika z powyższego, po uiszczeniu wymienionych kosztów, do dyspozycji gospodarstwa domowego skarżącego pozostaje miesięcznie około 6.400 - 6.500 zł. Nawet zatem uwzględniwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z niezbędnym wyżywieniem i zakupem podstawowych środków czystości i koniecznej odzieży dla siedmiu osób, stwierdzić przyjdzie, że umożliwia ona wygenerowanie oszczędności na opłacenie fachowego pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w ich koniecznych potrzebach. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem gospodarstwa domowego wnioskodawcy i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie tej rodziny - która to relacja pozwala na dokonanie stosownych oszczędności - nie sposób uznać, aby on i jego rodzina mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia adwokata - o ile udział takiego pełnomocnika w postępowaniu skarżący uważa za potrzebny. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.