I SPP/Go 4/23

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowo-akcyjnej w restrukturyzacji o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowo-akcyjnej w restrukturyzacji na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowo-akcyjna w restrukturyzacji wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Go 457/22). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.222 zł. (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), ww. Spółka złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPPr podniosła, że jej aktualna sytuacja ekonomiczno-finansowa jest bardzo trudna i nie pozwala na uregulowanie opłaty sądowej w niniejszej sprawie. W stosunku do Spółki jest prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 60.000 zł, a wartość środków trwałych 4.769,80 zł. Za ostatni rok obrotowy Spółka wykazała stratę 4.978.256,66. Aktualny stan rachunku bankowego w [...] wynosi 22.515,97 zł. Spółka nie prowadzi kasy. Miesięczne przychody z tytułu zawartych umów najmu wynoszą ok. 170.000 zł, ale są prawie w całości wydatkowane na bieżące koszty, tj. wynagrodzenia wraz z pochodnymi (ok. 100.000 zł), pozostałe koszty w postaci czynszów i pozostałych usług materialnych m.in. ochrona, monitoring p.poż, przeglądy budowlane, zakup mediów i spłata wierzycieli. Tożsamy wniosek Spółka złożyła w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 5/23. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, pismem z dnia [...] stycznia 2023 r. Spółka wyjaśniła, że w toku postępowania restrukturyzacyjnego, w dniu [...] października 2022 r. Sąd odmówił zatwierdzenia układu. Przedmiotowe postanowienie zostało zaskarżone, jednak zażalenie nie zostało jeszcze rozpoznane. Z uwagi na powyższe, Skarżąca nie dokonała spłaty należności objętych układem. Skarżąca nie dysponuje sprawozdaniami z czynności nadzorcy sądowego za ostatnie trzy miesiące. Jednocześnie Spółka nadesłała zeznanie CIT-8 za 2021 r., sprawozdanie finansowe za rok 2021 z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz dodatkowymi informacjami i objaśnieniami, deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za październik, listopad i grudzień 2022 r. oraz wyciąg rachunku Spółki (salda historyczne) w [...] nr [...] za okres od [...] listopada 2022 r. do [...] stycznia 2023r. Jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w podatku dochodowym od osób prawnych CIT-8 za rok 2021 r., Spółka zadeklarowała przychód w wysokości 2.480.577,51 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 2.320.550,11 zł. Z kolei w rachunku zysków i strat sporządzonym za okres [...].01.2021-[...].12.2021 Spółka wykazała stratę w kwocie 4.978.256,66 zł. Z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w poszczególnych miesiącach dokonano dostaw towarów na kwoty: 168.627 zł (październik 2022r.), 166.800 zł (listopad 2022r.), 201.890 zł (grudzień 2022r.), przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 34.407 zł (październik), 30.924 zł (listopad) i 55.876 zł (grudzień). Według bilansu sporządzonego na dzień [...] grudnia 2021 r. Spółka posiada aktywa trwałe w kwocie 22.011.255,38 zł oraz aktywa obrotowe na kwotę 6.401.578,27. Stosownie do wykazu majątku trwałego (środki trwałe), jego wartość na dzień [...] grudnia 2021 r. wynosiła 194.278,13 zł. Z kolei saldo końcowe na rachunku bankowym w [...] na dzień [...] stycznia 2023r. wynosi 15,60 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 329 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jaki wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 30 marca 2016r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w wysokości 2.222 zł, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że wobec niej prowadzone jest postępowanie restrukturyzacyjne. Za 2021 rok odnotowała stratę z działalności. Aktualnie osiągane przychody w całości wydatkowane są na bieżące koszty. Spółka nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunku bankowym. Oceniając sytuację wnioskodawcy przede wszystkim podkreślić należy, że fakt prowadzenia postępowania restrukturyzacyjnego w stosunku do skarżącej Spółki w żadnym wypadku nie powoduje konieczności przyznania jej prawa pomocy, chociażby z tego powodu, iż w takiej sytuacji istnieje majątek, który umożliwia prowadzenie postępowania restrukturyzacyjnego, ponoszenie kosztów z tym związanych oraz spłatę zobowiązań. Niestety, pomimo wezwania, Skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów potwierdzających na jakim etapie jest postępowanie restrukturyzacyjne, jaka jest suma zgłoszonych wierzytelności; nie przedłożyła też sprawozdań z czynności nadzorcy sądowego. Oświadczyła jedynie, że postanowieniem z [...] października 2022 r. Sąd odmówił zatwierdzenia układu. Przedmiotowego postanowienia Spółka również nie przedłożyła. Ponadto zauważyć należy, że jak wynika z przedłożonych dokumentów, Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje miesięczne przychody. Zgodnie zaś utrwaloną linią orzeczniczą, przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 lipca 2016r. sygn. akt I FZ 160/16 i z 1 kwietnia 2008r. sygn. akt I OZ 208/08). Co więcej, dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Okoliczność bilansowania się przychodów i wydatków nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że brak lub niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej powstający wskutek wysokich kosztów uzyskania przychodu, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z 27 listopada 2014r. sygn. akt II FZ 1843/14). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". W tym miejscu trzeba zatem zauważyć, że skarżąca Spółka w okresie od [...] stycznia 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. osiągnęła przychód w kwocie prawie 2,5 mln zł. Według przedłożonych dokumentów, o wykazaniu straty decydowały zaś m.in. koszty działalności operacyjnej (wynagrodzenia, usługi obce), co świadczy, że Spółka miała środki na ten cel, a także stanowiące koszty finansowe (aktualizacja wartości aktywów finansowych), co z kolei nie wiąże się z faktycznym wydatkowaniem jakichkolwiek środków. Niestety, Spółka nie złożyła dokumentów wskazujących na wysokość przychodu osiągniętego w 2022 r. i ponoszonych kosztów (bilans za I półrocze 2022r.), pozbawiając tym samym sąd możliwości analizy i oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. Jak jednak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 za okres od października do grudnia 2022 r., Spółka w ramach prowadzonej działalności dokonała dostaw towarów i usług w kwocie: październik 2022r. 168.627 zł, listopad 2022r. 166.800 zł, grudzień 2022r. 201.890 zł, przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 34.407 zł, 30.924 zł i 55.876 zł. Ponadto, jak sama oświadczyła w formularzu PPPr, finansuje bieżące koszty działalności m.in. wynagrodzenia, ochrona, monitoring, zakup mediów, spłata wierzycieli. Spółka reguluje zatem zobowiązania powstałe po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego. Przyjąć wobec tego należy, że nadal dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności. Co więcej, nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym, także wobec spółki będącej w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym. Koszty sądowe wchodzą bowiem w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej i nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Zwolnienie z kosztów sądowych - będących dochodem budżetu państwa stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. Uwagę zwraca również znaczna wartość majątku trwałego Spółki; jego stan na dzień [...] grudnia 2021 r. wynosił 194.278,13 zł. Wartość ta wielokrotnie przewyższa kwotę wpisu sądowego, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że wnioskodawca jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych jednocześnie w dwóch sprawach zainicjowanych przed tutejszym Sądem, łącznie w kwocie 4.984,00 zł. Niestety, pomimo wyraźnej treści wezwania, Strona nie przedłożyła aktualnej ewidencji. Skarżąca nie dopełniła zatem ciążącego na niej obowiązku wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Nadesłane dokumenty w zdecydowanej większości dotyczą roku 2021, natomiast aby ocenić aktualną sytuację majątkową Spółki, Strona powinna przedstawić dokumenty dotyczące jej bieżącej sytuacji. Deklaracje VAT-7 za trzy miesiące 2022r. oraz stan rachunku bankowego na dzień [...] stycznia 2023 r. nie pozwalając na pełną i wyczerpującą ocenę bieżącej sytuacji finansowej i majątkowej Spółki i jej możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 27 lipca 2011r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2010r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 8 stycznia 2014r. sygn. akt II GZ 774/13). Na zakończenie zauważyć nadto należy, że spółka komandytowo-akcyjna może pozyskać nowy kapitał w drodze dopłat. Co prawda ustawa - Kodeks spółek handlowych zawiera regulację prawną instytucji dopłat jedynie w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 177 § 1 k.s.h.), jednak w doktrynie przyjmuje się, że dopłaty mogą występować również w pozostałych spółkach handlowych, w tym także w spółce komandytowo-akcyjnej, ze względu na obowiązującą zasadę swobody umów (art. 353¹ k.c.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012r. sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015r. sygn. akt II FZ 84/15). Jak wynika z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, wspólnikiem - komplementariuszem skarżącej Spółki jest S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Zatem skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do ww. spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.