I SPP/Go 54/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 6 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2013 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W.C. złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od ww. skargi w kwocie 2.000 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W nadesłanym formularzu PPF sprecyzował zakres żądania, wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie posiada źródła dochodu ani majątku ruchomego lub nieruchomego, który mógłby spieniężyć w celu zapłaty kwoty wpisu. Nie posiada też żadnych oszczędności, które mógłby przeznaczyć na ten cel. Nie posiada również zdolności kredytowej, która pozwoliłaby mu na zaciągnięcie pożyczki. Aktualnie pozostaje na utrzymaniu żony, lecz jej dochody nie pozwalają na udzielenie mu większego wsparcia finansowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że zamieszkuje z żoną i trójką dzieci (11, 9 i 3 lata). Pomiędzy małżonkami obowiązuje rozdzielność majątkowa. Skarżący jest właścicielem udziału w wysokości 5% we własności nieruchomości gruntowej zabudowanej domem mieszkalnym o pow. 200 m² oraz nieruchomości gruntowych (pastwiska trwałe) o pow. 0,3344 ha i 0,1132 ha, wszystkie zajęte na poczet zobowiązań podatkowych. Ponadto posiada 35 udziałów w wartości nominalnej 3.500 zł w P. sp. z o.o. Nie posiada oszczędności ani innych przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Z kolei jego małżonka I.C. posiada dwa samochody [...] rok prod. 2008 i [...] rok. prod. 2004. Jest zatrudniona na umowę o pracę, z tym że obecnie przebywa na urlopie wychowawczym. Nadto, od maja 2021 r. prowadzi działalność gospodarczą (bez dochodów). Rodzina utrzymuje się z zasiłku rodzinnego i świadczenia 500plus w łącznej kwocie 2.338 zł netto miesięcznie. Do zobowiązań skarżący zaliczył: alimenty 500 zł, koszty utrzymania domu (internet, telefon, ubezpieczenia, prąd, woda, wywóz odpadów) 1.500 zł oraz zobowiązanie w podatku od towarów i usług będące przedmiotem zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego w wysokości 193.468 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji skarżący nadesłał: zestawienie przychodów i rozchodów działalności gospodarczej I.C. wraz z deklaracjami VAT-7 za miesiące maj i czerwiec 2021r., zestawienie posiadanych w [...] przez małżonków C. rachunków bankowych, wydruk operacji bankowych skarżącego zrealizowanych na karcie kredytowej w [...] w okresie od [...].06.2021r. do [...].08.2021r, historie rachunków bankowych I.C. prowadzonych w [...] o nr [...] (dwa ostatnie to rachunki walutowe w EURO), nr [...] (rachunek związany z działalnością gospodarczą I. - rachunek Biznes Partner) za okres od [...].05.2021r. do [...].08.2021r., kopie rozliczeń opłat za telewizję, prąd, wodę, a także obliczeń zadłużenia dla sprawy [...] w kwocie 4.996,20 zł według stanu na dzień [...].08.2021r. Jednocześnie skarżący oświadczył, że ze sprzedaży sprzętu z majątku prywatnego uzyskuje dochody około 800-900 zł miesięcznie. Dodał, że nie ponosi kosztów utrzymania, ponieważ koszty ponosi żona oraz rodzice. Aktualnie jego koszty wynoszą ok. 700 zł: telefon ok 30 zł (nieopłacone rachunki), jedzenie ok. 450 zł, ubrania ok. 170 zł, kosmetyki ok. 50 zł, alimenty 500 zł (zaległości w alimentach na dzień [...].08.2021 r. - 4.996,20 zł), resztę kosztów pokrywa żona i rodzice. Z kolei I.C. w piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r. oświadczyła, że koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 4.400 zł, w tym: prąd 1.250 zł (zaległości za maj-lipiec), woda 50 zł (niezapłacony rachunek), śmieci ok. 90 zł, telefon, internet, TV ok. 200 zł (zaległość za lipiec), ubezpieczenie nieruchomości ok. 100 zł oraz jedzenie ok. 1.000 zł (w tym jedzenie dzieci ok. 600 zł), ubrania ok. 600 zł (w tym ubrania dzieci ok. 400 zł), kosmetyki ok. 150 zł, leki ok. 200 zł(w tym leki dzieci ok. 150 zł), szkoła dzieci ok. 750 zł. Dodała, że podatek od nieruchomości płacą teściowie - właściciele nieruchomości. Zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2021 r. Referendarz sądowy tut. Sądu przedłużył do 16 sierpnia 2021 r., stosownie do wniosku skarżącego, termin do przedłożenia zaświadczeń o wysokości osiągniętego dochodu za 2020 rok. Ww. przesyłka uznana została za doręczoną skarżącemu z dniem 27 sierpnia 2021 r. Do dnia dzisiejszego brakujące dokumenty nie zostały jednak nadesłane. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wskazywano, że ochrona prawa do sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2015 r. sygn. akt II FZ 292/15 - wszystkie cytowane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). To strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna zatem należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi/referendarzowi sądowemu w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). W ocenie referendarza sądowego okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uprawniają do uznania, że skarżący nie jest w stanie sfinansować pełnych kosztów niniejszego postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazał, że nie posiada zatrudnienia, oszczędności, nieruchomości i rzeczy ruchomych. Aktualnie jego koszty utrzymania to głównie wydatki osobiste, które pokrywa ze sprzedaży sprzętu z majątku prywatnego. Resztę kosztów pokrywa żona i rodzice, u których wraz z rodziną mieszka. Pomiędzy małżonkami obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W tym miejscu, przede wszystkim podnieść należy, że aktualny brak środków pieniężnych czy fakt pozostawania skarżącego bez zatrudnienia nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale również samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego, a także posiadany majątek, czyli obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy (...) Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r. sygn. akt I GZ 189/10). Przypomnieć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zdaniem orzekającego, skarżący posiada realne możliwości zarobkowe. Jest młody, nie wykazał żadnych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia jakiegokolwiek stałego zatrudnienia. Ponadto, zgodnie z informacjami ujawnionymi w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, skarżący posiada 35 udziałów o łącznej wartości 3.500 zł w P. sp. z o.o. (KRS nr: [...]). Wartość ta znacznie przewyższa wysokość wpisu w niniejszej sprawie, który wynosi 2.000 zł, i co więcej, jest jedyną opłatą na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Sprzeczności budzi również oświadczenie skarżącego w zakresie stanu oszczędności. Zarówno we wniosku, jak i formularzu o przyznanie prawa pomocy skarżący podkreślał brak zgromadzonych oszczędności, tymczasem, jak wynika z analizy historii rachunku bankowego I.C. prowadzonego w [...] (nr [...]), w dniu 20 maja 2021 r. czyli już w trakcie zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący dokonał gotówkowej wpłaty w kasie na konto żony kwoty w wysokości 20.000 zł, co sugeruje posiadanie przez skarżącego nieujawnionego źródła dochodu bądź oszczędności, poza systemem bankowym. Skarżący dokonywał również spłaty należności na swojej karcie kredytowej [...] (nr karty ...[...]), przy czym limit na ww. karcie wynosi 2.000 zł. Co więcej, sytuacja finansowa skarżącego nie może być oceniana w oderwaniu od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych jego małżonki. Wynika to bowiem z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczynienia się do zaspokojenia stworzonej przez nich rodziny znajdującego umocowanie w art. 13 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020r. poz. 1359). Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, nie stanowi okoliczności, w której to małżonek nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania, fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nieprowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej. Dlatego też ustalając dochód wnioskodawcy, należało uwzględnić sytuację finansową i majątkową jego żony. Oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby bowiem jedynie wówczas jeśli osoba ta wykaże, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc (postanowienie NSA z 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 211/14). W rozpoznawanej sprawie skarżący podniósł, że jego małżonka przebywa na urlopie wychowawczym, pobierając zasiłek rodzinny i świadczenie 500plus na trójkę dzieci w łącznej kwocie 2.338 zł miesięcznie. Ponadto od maja 2021 r. prowadzi działalność gospodarczą, według oświadczenia skarżącego - bez dochodów. Z przedłożonego bilansu I. za maj i czerwiec 2021 r. wynika przychód w kwocie 63.615,54 zł, wydatki 77.199,06 zł (w tym: zakup towarów 49.355,41 zł, pozostałe wydatki 27.843,65 zł), strata 13.582,52 zł. W tym miejscu jednak wskazać należy, że wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, w szczególności na etapie rozpoczynania prowadzenia działalności, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. np. postanowienia NSA: z 21 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 239/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1509/14, z 15 października 2014 r. sygn. akt II GZ 655/14). Powyższe znajduje zastosowanie w odniesieniu do działalności gospodarczej I.C. Jak bowiem wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 od samego początku prowadzenia działalności małżonka skarżącego regularnie dokonywała dostaw i nabycia towarów i usług, co więcej, z miesiąca na miesiąc nastąpił ich zdecydowany wzrost, w szczególności jeśli chodzi o dostawę, co świadczy bez wątpienia o rozwoju firmy. I tak, w maju 2021 r. dokonała dostawy towarów i usług na kwotę 26.076 zł i nabyła towary i usługi na kwotę 28.450 zł, zaś w czerwcu 2021 r. dokonała dostawy towarów i usług na łączną kwotę 78.591 zł oraz nabyła towary i usługi w kwocie 45.041 zł. Nabywanie towarów i usług prowadzi zaś do wniosku, że żona skarżącego posiadała środki na ten cel. Potwierdzeniem tej okoliczności jest również analiza transakcji dokonywanych przez I.C. za pośrednictwem banku. Co więcej, analiza operacji na ww. rachunkach dowodzi, że skarżący dodatkowo posiada rachunek bankowy w [...] o numerze [...] (na to bowiem konto skarżącego jego małżonka dokonała przelewu w dniu 12 lipca 2021r. środków w wysokości 2.500 zł), zaś I.C. rachunek w [...] nr [...] (na to konto dokonano z kolei przelewu środków w kwotach po 500 zł każda w dniach 29.06.2021r., 12.07.2021r. i 20.07.2021r.), które pomimo wyraźnego wezwania referendarza sądowego, nie zostały ujawnione przez małżonków w niniejszym postępowaniu. To z kolei utrudnia pełną i rzetelną ocenę możliwości płatniczych samego skarżącego, jak i jego małżonki. W odniesieniu zaś do wydatków ponoszonych przez I.C. nie sposób pominąć, że nie wszystkie wykazane wydatki należą do kosztów utrzymania koniecznego rodziny. Przede wszystkim nie stanowią wydatków niezbędnych na utrzymanie chociażby czesne za prywatną szkołę dzieci małżonków C. czy abonament za N. Ponadto zauważyć należy, znaczną część dochodów małżonki skarżącego pochłania spłata kredytu hipotecznego. O ile jednak obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych ma wpływ na sytuację majątkową strony, to okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu czy pożyczki nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. wyrok NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt II FZ 281/13, wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13). W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że pomimo wsparcia żony, nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.