I SPP/Go 68/21

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2020 rok p o s t a n a w i a: odmówić zmiany postanowienia z dnia 20 maja 2021 r. sygn. akt SPP/Go 18/21. L. sp. z o.o. wniosła skargę na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W skardze Spółka zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że złożyła wnioski o zwrot podatku od towarów i usług w łącznej wysokości 1.710.284 zł plus odsetki. Jest to kwota wyjęta z obrotu spółki co skutkuje utratą płynności finansowej. Względem Spółki są prowadzone liczne egzekucje komornicze, ma zajęte konto bankowe (dokonuje jedynie częściowych wypłat na poczet wynagrodzeń dla pracowników). Nieruchomości spółki obciążone są hipoteką, a wierzytelności kontrahentów zajęte. Spółka nie jest w stanie normalnie funkcjonować i zaplanować jakichkolwiek wydatków. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 410.000,00 zł, wartości środków trwałych 7.021.735,00 zł. Spółka wykazała "zerowe" saldo rachunku bankowego w [...]. Oświadczyła ponadto, że jej miesięczny dochód wynosi około 18.000-25.000 zł, w zależności ilu jest klientów na piasek, a miesięczne koszty jej działalności to około 24.000,00 zł (wynagrodzenia dla pracowników, ZUS, PIT-4, koszt najmu lokalu, podatek od nieruchomości, koszt najmu sprzętu) i około 3.000-4.000 zł na paliwo do urządzeń. Ze względu na zajęcia komornicze część klientów Spółki zrezygnowała ze współpracy, a inni przekazują zapłaty za towary bezpośrednio do urzędu skarbowego. Na konto Spółki wpływają małe kwoty, które nie wystarczają na wypłatę całego wynagrodzenia dla pracowników, dlatego Spółka jest zmuszona zaciągać pożyczki od udziałowca, ale i jego oszczędności i możliwości finansowe już się skończyły. Ze złożonego bilansu sporządzonego na dzień [...] grudnia 2020 r. wynika, że Spółka posiada aktywa w wysokości 12.612.363,18 zł, na które składają się przede wszystkim grunty o wartości 7.021.735,00 zł oraz należności krótkoterminowe od pozostałych jednostek w wysokości 5.574.515,36 zł. W ewidencji środków trwałych (wydruk na dzień [...] maja 2021r.) wykazano nieruchomości, dokumentację geologiczną oraz koparkę i ciągnik. Zgodnie z zeznaniami podatkowymi CIT-8, w 2019 r. skarżąca Spółka osiągnęła przychód w wysokości 557.569,56 zł przy kosztach jego uzyskania w wysokości 329.238,47 zł, a w 2020 r. przychód w wysokości 307.443,60 zł przy kosztach w wysokości 366.396,08 zł. Z deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w IV kwartale 2020 r. Spółka dokonała dostaw towarów na kwotę 35.797 zł przy nabyciu towarów na kwotę 12.716 zł, a w I kwartale 2021 r. na kwotę 239.029 zł przy nabyciu towarów na kwotę 19.210 zł. Z kolei z przedłożonych raportów kasowych za okres od lutego do kwietnia 2021 r. wynika, że R.S. jako udziałowiec udzielił Spółce pięciu pożyczek: w dniu 9 lutego 2021 r. w kwocie 11.000 zł, 9 marca 2021 r. - 12.500 zł, 1 kwietnia 2021 r. - 15.000 zł, 8 kwietnia 2021 r. - 15.000 zł i 28 kwietnia 2021 r. - 3.000 zł, zaś w dniu 31 marca 2021 r. dokonano zwrotu pożyczki dla R.S. w kwocie 9.900 zł. Postanowieniem z dnia 20 maja 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 18/21 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że mimo zajętych kont bankowych, obciążeń hipotecznych, Spółka w dalszym ciągu prowadzi dochodową działalność gospodarczą, nadto posiada majątek znacznej wartości oraz otrzymuje wsparcie finansowe w formie pożyczek od wspólników. W wyniku rozpoznania sprzeciwu, postanowieniem z dnia 29 czerwca 2021 r. tut. Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Następnie, zarządzeniem z dnia 14 lipca 2021 r. skarżąca Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.368 zł. W odpowiedzi, pismem z [...] lipca 2021 r. Spółka ponownie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, tak jak i w poprzednim, oświadczyła, że z uwagi na zablokowanie zwrotu podatku od towarów i usług w łącznej wysokości 1.710.284 zł plus odsetki, utraciła płynność finansową. W chwili obecnej jej możliwości finansowe są zerowe. W toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia konta bankowego, nieruchomości i wierzytelności. Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 410.000,00 zł, wartości środków trwałych 7.021.735,00 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy 90.867,91 zł. Saldo rachunku bankowego w [...] wynosi 0,00 zł. Oświadczyła ponadto, że jej miesięczny dochód wynosi około 10.000-15.000 zł, w zależności od liczby klientów, a miesięczne koszty jej działalności to około 28.000,00 zł. Z uwagi na brak wystarczających środków, Spółka jest zmuszona zaciągać pożyczki od udziałowca, ale i jego oszczędności i możliwości finansowe już się skończyły. W związku ze złożeniem kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 25 sierpnia 2021 r., wezwano Spółkę do wskazania nowych okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej, które powodowałyby istotną zmianę jej sytuacji w stosunku do stanu ustalonego w prawomocnym postanowieniu o sygn. akt I SPP/Go 18/21 oraz do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła kopię ewidencji środków trwałych na dzień [...] września 2021 r., w której wykazano nieruchomości w [...], [...], dokumentację geologiczną oraz ciągnik, wyciąg z rachunku bankowego w [...] za okres czerwiec-sierpień 2021 r. z saldem końcowym 0,00 zł. W nadesłanej deklaracji dla podatku od towarów i usług za II kwartał 2021r. Spółka wykazała dostawę towarów na kwotę 502.748 zł przy nabyciu towarów na kwotę 47.583 zł. Przedłożone raporty kasowe za okres czerwiec-sierpień 2021 r. potwierdziły zaś udzielenie Spółce przez udziałowca – R.S. pożyczek: w dniu 1 czerwca 2021 r. w kwocie 15.000 zł, 8 czerwca 2021 r. - 10.000 zł, 19 czerwca 2021 r. - 5.500 zł, 1 lipca 2021 r. - 15.000 zł, 9 lipca 2021 r. - 15.000 zł, 19 lipca 2021 r. w kwocie 15.000 zł, 2 sierpnia 2021 r. - 15.000 zł, 10 sierpnia 2021 r. - 15.000 zł, 12 sierpnia 2021 r. - 15.000 zł i 24 sierpnia 2021 r. - 4.000 zł, a także zwrot pożyczki R.S. w kwocie 9.000 zł w dniu 30 lipca 2021 r. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. To ona winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jej wniosku, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2016 r. sygn. akt I GZ 134/16 - orzeczenia przywołane w niniejszym postanowieniu dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014 r. sygn. akt I GZ 390/14; postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przystępując do rozpoznania wniosku skarżącej Spółki należy w pierwszej kolejności wskazać, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] skarżąca ubiegała się już o prawo pomocy w tym samym, co obecnie zakresie, tj. w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak już wskazano wyżej, postanowieniem z 20 maja 2021 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy, a tut. Sąd postanowieniem z dnia 29 czerwca 2021 r. utrzymał ww. postanowienie w mocy. W takiej sytuacji, kolejny wniosek strony w takim samym zakresie należy traktować jak wniosek o zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, w trybie art. 165 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 3 lutego 2009r. sygn. akt I OZ 53/09984, z dnia 28 lipca 2009r. sygn. akt I FZ 252/09, z dnia 7 lutego 2011r. sygn. akt II FSK 2274/10). Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęte jest, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu ww. przepisu należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Podkreśla się także, że wniosek o zmianę postanowienia musi wprowadzać element nowości do sprawy, tj. wskazywać na nowe okoliczności faktyczne i prawne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Co więcej, nie chodzi przy tym o jakiekolwiek zmiany w sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy, ale o wskazanie okoliczności o istotnym znaczeniu dla rozpatrywanej kwestii (por. postanowienia NSA: z 20 stycznia 2017r. sygn. akt I GZ 595/16, z 4 sierpnia 2017r. sygn. akt I OZ 1180/17, z 9 listopada 2017r. sygn. akt II OZ 1348/17, z 20 listopada 2018r. sygn. akt II OZ 1127/18). Zmiana wcześniejszego rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa pomocy jest więc dopuszczalna tylko w przypadku zmiany polegającej na znaczącym pogorszeniu się sytuacji materialnej strony, co wnioskodawca musi wykazać zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Dokonując oceny zasadności ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że Strona nie wykazała, by w jej sytuacji finansowej, majątkowej nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych lub prawnych, która uzasadniałaby zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 maja 2021 r. sygn. akt I SPP/Go 18/21. Przede wszystkim zauważyć należy, że dane wskazane w formularzu PPPr z [...] sierpnia 2021 r. oraz argumentacja kolejnego wniosku o prawo pomocy są niemalże całkowicie tożsame z danymi zawartymi w pierwszym formularzu PPPr oraz argumentacją pierwotnego wniosku. W obu przypadkach Spółka podniosła, że wobec niej prowadzone są liczne egzekucje komornicze. Ma zajęte konta bankowe, wierzytelności i nieruchomości. Nie dysponuje środkami w kasie oraz na rachunkach bankowych co powoduje, że nie jest w stanie normalnie funkcjonować. Na pokrycie niezbędnych wydatków Spółka zaciąga pożyczki od udziałowca, ale i jego oszczędności i możliwości finansowe już się skończyły. Nie kwestionując powyższego podnieść jednak należy, że pomimo trudności na jakie się powołuje, Spółka w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, co więcej - z zyskiem. We wnioskach o przyznanie prawa pomocy sama wskazywała dochód kształtujący się w granicach kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie, w zależności od liczby klientów w danym miesiącu. Również z przedłożonych deklaracji VAT-7 wynika, że Spółka dysponuje zasobami finansowymi, które pozwalają na kontynuowanie działalności. Jeżeli więc przedsiębiorca - mimo kłopotów finansowych - prowadzi działalność gospodarczą, to należy przyjąć, że mu się ona opłaca. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Skarżąca nie wskazała tymczasem, by w związku z trudną sytuacją finansową zostało zainicjowane jakiekolwiek postępowanie upadłościowe, układowe lub restrukturyzacyjne. Powyższych ustaleń zmienić nie może okoliczność powoływana we wnioskach, że na koniec 2020 roku Spółka odnotowała stratę. Wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi bowiem automatycznie o braku środków finansowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. np. postanowienia NSA: z 21 lipca 2014r. sygn. akt I FZ 239/14, z 15 października 2014r. sygn. akt II FZ 1509/14, z 15 października 2014r. sygn. akt II GZ 655/14). Nadto zauważyć należy, że Spółka wciąż posiada środki trwałe o znacznej wartości (ponad 7 mln zł), na które składają się głównie nieruchomości. Dysponowanie tak znacznym majątkiem w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2004 r. sygn. akt FZ 131/04). Co więcej, zarówno w aktualnie rozpatrywanym wniosku, tak jak w poprzednim, wykazała otrzymywanie systematycznego wsparcia finansowego ze strony udziałowca R.S. Jak wynika z raportów kasowych, R.S. jako udziałowiec, w okresie luty - kwiecień 2021 r. udzielił Spółce pięciu pożyczek na łączną kwotę 56.500 zł, zaś w okresie czerwiec-sierpień 2021 r. - dziesięciu na łączną kwotę 124.500 zł, przy czym niektóre z nich zostały już zwrócone. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Jeżeli natomiast - jak twierdzi Spółka w obu wnioskach - oszczędności udziałowca się skończyły, to winna wykazać te okoliczności stosowną dokumentacją; tego jednak skarżąca nadal nie uczyniła. W konsekwencji, aktualna pozostaje ocena referendarza dokonana w postanowieniu z dnia 20 maja 2021 r. Tym samym, na podstawie art. 165 i art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.