II SA/Go 409/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant Ref. Stażysta Daria Owczarska-Bzdęga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2020 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], działając na podstawie art. 64c § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.Dz.U.2019.1438 ze zm., dalej u.p.e.a.), Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 1.231,14 zł powstałymi w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec W.H. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia złożonego przez wierzyciela, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2019 r. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że z art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika, że zasadą jest, iż koszty egzekucyjne z zastrzeżeniem § 2-4 obciążają zobowiązanego. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi wierzyciela może nastąpić w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek określonych w przepisach art. 64c § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a. Organ wskazał, że wydanie zaskarżonego postanowienia w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było następstwem umorzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec W.H. postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. w oparciu o przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na bezskuteczność przedmiotowej egzekucji administracyjnej. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznaczało, że od zobowiązanego nie mogą być dochodzone niezapłacone koszty egzekucyjne, co wypełniało przesłankę wskazaną w art. 64c § 4 u.p.e.a., warunkującą obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. Organ przytoczył treść art. 64 § 1 u.p.e.a. określającego wysokość opłaty w egzekucji należności pieniężnej. Wskazał, że zgodnie z art. 64 § 2 i § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012, poz. 1529) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Na podstawie art. 64 § 6 ww. ustawy organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Wszczęcie egzekucji administracyjnej, w myśl art. 26 § 5 u.p.e.a. następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 64 § 9 i § 10 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, a opłaty manipulacyjnej z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Organ odwoławczy wskazał, że odpis tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. wpłynął do organu I instancji w dniu 21 kwietnia 2017 r. W oparciu o powyższy tytuł wykonawczy organ egzekucyjny wystawił w dniu [...] lipca 2017 r. zawiadomienia o numerach: [...], które w tym samym dniu za pośrednictwem systemu Ognivo, skierował do [...]S.A. [...], w celu zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych zobowiązanego. Odpisy ww. zawiadomień o zajęciu egzekucyjnym wraz z odpisem tytułu wykonawczego organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu w dniu 13 lipca 2017 r. W postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym z majątku zobowiązanego powstały zatem koszty egzekucyjne w związku z postępowaniem prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego, na które składają się: - opłata manipulacyjna w wysokości 201,17 zł, - opłata w wysokości 1.022,07 zł za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, - wydatki egzekucyjne w kwocie 7,90 zł, za doręczenie zobowiązanemu korespondencji. Wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej ustalona została przez organ egzekucyjny, odpowiednio jako 5% i 1% egzekwowanych należności, czyli zgodnie z wartościami wskazanymi art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Organ podkreślił, że opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Ponadto wysokość ustalonej opłaty manipulacyjnej z uwagi na jej charakter, cel jaki ma zrealizować nie może być zbyt niska, symboliczna, albowiem wtedy nie będzie realizować ustawowego celu. Zgodnie z art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wysokość opłaty manipulacyjnej ustawodawca określił na 1 % kwoty egzekwowanych należności objętych tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Mając na uwadze, że w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., ustawodawca wskazując, iż za zajęcie nieruchomości opłata wynosi 8% egzekwowanej należności, określił maksymalną wysokość tej opłaty w kwocie 34.200 zł, należałoby przyjąć, iż maksymalna oplata manipulacyjna, w wysokości stanowiącej 1% egzekwowanych należności, nie powinna być wyższa od kwoty 4.275 zł (34.200 zł : 8 = 4.275 zł). W niniejszej sprawie obliczona opłata manipulacyjna wyniosła 201,17 zł (1% od egzekwowanej należności, wynoszącej 20.117,04 zł,), a zatem kwota ta stanowi jedynie 4,71%, maksymalnej kwoty opłaty manipulacyjnej obliczonej w sposób jw. Organ odwoławczy podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie wskazał, na jakich zasadach organy powinny dokonywać kalkulacji opłat, a bez tych wskazań nie sposób przyjąć prawidłowego i jednolitego sposobu ich naliczania. Organ egzekucyjny nie może zatem dowolnie wyliczać opłat, wbrew nadal obowiązującemu porządkowi prawnemu. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby doprowadzić do różnego traktowania podmiotów przez różne organy egzekucyjne. Organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie i w granicach przepisów prawa obowiązującego, a nie będącego w trakcje procesu legislacyjnego. Odnosząc się natomiast do podniesionej w zażaleniu zasadności naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej za dokonanie czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., albowiem wskutek wystosowanych przez organ egzekucyjny zawiadomień o zajęciach nie doszło de facto do zajęcia jakiejkolwiek wierzytelności, organ odwoławczy wskazał, że orzecznictwo sądów administracyjnych w powyższej kwestii nie jest jednolite. Skargę na powyższe postanowienie wniósł wierzyciel Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zarzucając naruszenie: 1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. przez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo, iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznacza, iż organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych; 2) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. przez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...].12.2019 r. znak: [...], pomimo, iż organ winien był na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylić zaskarżone postanowienie. Zarzucając powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę, organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.Dz.U. 2019.2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U.2019.2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie obciążające wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 1.231,14 zł. Na powyższą kwotę składają się: opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości 1.022,07 zł, opłata manipulacyjna w wysokości 201,17 zł, oraz zwrot wydatków w kwocie 7,90 zł za doręczenie zobowiązanemu korespondencji. W sprawie nie była kwestionowana sama zasada obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji. Stosownie bowiem do tego przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Spór koncentrował się wokół zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za czynność zajęcia rachunku bankowego w sytuacji, gdy nie doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot od dłużnika. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny - z zastrzeżeniem § 2 tego artykułu - w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażane w aktualnym orzecznictwie oraz piśmiennictwie, wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne. W związku z tym należy podzielić zapatrywanie, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. np. wyroki NSA: z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15, z dnia 20 marca 2018 r., II FSK 778/16, z dnia 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16, z dnia 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18, z dnia 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17, z dnia 5 maja 2019 r., I GSK 312/19, z dnia 8 października 2019 r., I GSK 1377/1, z dnia 29 listopada 2018 r., I GSK 2307/18, a także P. Przybysz, U.p.e.a. Komentarz, Lex, t. 1 do art. 64). Ponieważ zatem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy doszło do zajęcia rachunków bankowych, na których nie było jakichkolwiek środków finansowych, nie doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności i w związku z tym nie było podstaw do pobierania opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Jeżeli chodzi natomiast o opłatę manipulacyjną naliczoną w kwocie 201,17 zł, to trzeba podkreślić, że opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia, jak opłata egzekucyjna za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), lecz od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Z art. 64 § 10 u.p.e.a. wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Opłata manipulacyjna stanowi swego rodzaju zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie podejmowane czynności manipulacyjne (np. doręczenie tytułu wykonawczego) dokonane w toku prowadzonej egzekucji, a obowiązek jej zapłaty, nie zależy od efektów tych czynności i całego postępowania egzekucyjnego (por. np. wyroki NSA z dnia 12 października 2007 r., II FSK 1339/06, z dnia 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2621/17, z dnia 14 listopada 2019 r., I GSK 2918/18). W rozpoznawanej sprawie, mimo że egzekucja nie była skuteczna, obciążenie skarżącego opłatą manipulacyjną było zatem zasadne i organ nie naruszył art. 64 § 6 u.p.e.a. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego przez organ i skarżącego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, że organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., II FSK 851/18 i przywołane tam orzecznictwo). W rozpoznawanej sprawie opłata manipulacyjna w wysokości 201,17 zł (1% od egzekwowanej należności wynoszącej 20.117,04 zł) jest w ocenie Sądu, adekwatna do nakładu pracy organu przy podejmowanych w toku postępowania czynnościach i nie przekracza maksymalnego rozsądnego pułapu. Z przytoczonych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną w zakresie podstaw pobierania opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w kwocie 580 zł, na co składają się: 100 zł z tytułu wpisu od skargi i 480 zł z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego.