II SA/Go 704/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Marek Szumilas (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata W.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z należną stawką podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 roku nr [...] odmawiające J.R. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] marca 2012 roku nr [...]. Decyzją z dnia [...] marca 2012 roku nr [...] działający z upoważnienia Starosty - Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie przyznał J.R. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej A.R., przebywającej u skarżącej J.R. jako rodzinie zastępczej spokrewnionej, począwszy od [...] stycznia.2012 roku do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, w kwocie 660,00 zł miesięcznie. Od powyższej decyzji odwołała się J.R. pismem z dnia [...] czerwca 2012. W tym samym piśmie J.R. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wyżej wskazanej decyzji z dnia [...] marca 2012 roku nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 roku nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło J.R. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że J.R. otrzymała powyższą decyzję w dniu 28 marca 2012 roku. W decyzji strona została prawidłowo pouczona przez organ I instancji, że przysługuje jej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Zgodnie z przepisem art 58 ust. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071, ze zmianami.) nazywaną dalej jako k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 k.p.a.). W ocenie organu z powyższego jednoznacznie wynika, że termin można przywrócić jedynie wówczas, gdy jego uchybienie nastąpiło bez winy strony, a prośba została złożona wraz z odwołaniem w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Okoliczność tę strona musi uprawdopodobnić. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Strona zainteresowania ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna ona uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie można przywrócić terminu z uwagi na fakt, że wnioskodawczym J.R. nie tylko nie wskazała przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, ale też nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Następnie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, albowiem zaskarżona decyzja została doręczona stronie 28 marca 2012 roku, natomiast strona wniosła odwołanie pismem z dnia [...] czerwca 2012 roku zatem po upływie 14- dniowego terminu do wniesienia odwołania. Od postanowienia z dnia [...] lipca 2012 r. J.R. wniosła skargę, w której domagała się uchylenia postanowienia. Skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie jest dla niej krzywdzące, gdyż nie uwzględnia trudnej sytuacji w jakiej się znalazła. Niezrozumienie pisma jakie otrzymała z Centrum Pomocy Rodzinie i cały szereg problemów jakie wyniknęły potem nie mogą skutkować pogorszeniem sytuacji dzieci. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 roku, nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem ( § 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 się 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz. 270), nazywana dalej jako p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Jest zatem uprawniony do oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Przeprowadzając kontrolę zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, iż organ naruszył przepisy postępowania, które to istotne naruszenie, obligowało do uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.. Przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 roku o odmowie przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia odwołania. Stosownie do art. 58 k.p.a. uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki: - strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; - uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy; - wniosek o przywrócenie złoży w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu; - jednocześnie z wnioskiem dopełni czynności, której uchybiła tj. czynności, dla której zakreślony był termin. W przedmiotowej sprawie bezsporny jest fakt, iż odwołanie skarżącej zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Orzeczenie organu pierwszej instancji doręczono stronie w dniu 28 marca 2012 roku. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Tak zatem termin dla wniesienia odwołania upłynął z dniem 11 kwietnia 2012 roku. Jak wynika ze stosownego stempla, skarżąca nadała odwołanie w polskiej placówce pocztowej w dniu 5 czerwca 2012 roku. Tak zatem odwołanie zostało wniesione po upływie ustawowego terminu. W tym samym piśmie, z dnia [...] czerwca 2012 roku zawierającym odwołanie, skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Taki sposób sformułowania pisma jest dopuszczalny, ponieważ żaden przepis ustawy Kodeks postępowania administracyjnego nie zakazuje złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania bezpośrednio w treści dowołania, w jednym piśmie (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 470/07, publ. System Informacji Prawnej LEX, Lex Nr 339707). W tym miejscu należy podkreślić, iż przepis art. 58 § 1 k.p.a. wymaga jedynie uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Słuszny jest pogląd organu, iż to zainteresowany musi uprawdopodobnić istnienie okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie, mimo zachowania całej staranności. Jako kryterium oceny zawinienia w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można się domagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy opóźnienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet czyniąc największy w danych warunkach wysiłek (wyrok NSA z dnia 20 maja 1998r., sygn. akt I SA/Ka 1718/96, niepublik.; postanowienie NSA z dnia 2 października 2002r., sygn. akt V SA 793/02). Przywrócenie terminu nie jest natomiast możliwe, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa. W orzecznictwie podkreśla się, iż przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. Jednocześnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 2002 roku w spr. IISA/Ka 1977/00). Uprawdopodobnienie bowiem prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce, a zakres uprawdopodobnienia obejmuje zdarzenie, które spowodowało brak winy po stronie zainteresowanego. Zatem, aby przywrócić termin, strona powinna uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, tj. wskazać takie okoliczności, których wystąpienie było niezależne od jej woli i uniemożliwiało jej dopełnienie czynności procesowej w sprawie. W kontrolowanej sprawie organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania albowiem skarżąca nie wskazała na przeszkody usprawiedliwiające i uzasadniające przychylenie się do wniosku. Powyższe stwierdzenie faktu jest zgodne z prawdą albowiem skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu poprzestała jedynie na stwierdzeniu, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy nie wskazując żadnych przyczyn opóźnienia. W tym miejscu Sąd stwierdza, że organ administracji działając z upoważnienia ustawowego i reprezentując Państwo wobec obywatela ma nie tylko prawa wynikające z ustawy, ale równocześnie obowiązki należytego działania, do których należy także zapewnienie, aby strona nie poniosła szkody w wyniku prowadzonego postępowania administracyjnego. Wypełnieniu takiego zadania w szczególności służy wydanie postanowienia wzywającego do uzupełnienia wniosku, ale także czynności organu wynikające z określonej w art. 9 k.p.a. zasady informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, która to zasada została ustalona w interesie obywatela. W sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony są w ocenie organu ogólnikowe i lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski. Sam fakt występowania w art. 58 § 1 k.p.a. instytucji uprawdopodobnienia nie zwalnia organu, wydającego na jego podstawie stosownego postanowienia, z obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem, z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy. Przepis ten nie zwalnia organu z konieczności podjęcia wszelkich działań, których efektem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych. Wskazać trzeba, że przepis art. 7 k.p.a. zobowiązuje organ administracji publicznej do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Powtórzyć zatem należy, że sam fakt występowania w art. 58 § 1 k.p.a. instytucji uprawdopodobnienia braku winy nie zwalnia organu od podjęcia wszelkich działań, których celem z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy i potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności i okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych Z zawartej w art. 9 k.p.a. zasady obowiązku informowania stron, wynika bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Zasadę udzielania informacji stronom i uczestnikom postępowania realizuje wiele przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, np. art. 101 § 2, art. 107 § 1 zd. 2, przy czym mają one pełne zastosowanie także wówczas, gdy przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie zobowiązują organów administracji do udzielania informacji (wyjaśnień, pouczeń, wskazówek) stronom i uczestnikom postępowania w konkretnych sprawach proceduralnych. Obowiązek informowania stron ciąży na organach administracji zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi nie mając przygotowania pozwalającego na ich rozeznanie. Z zasady informowania wywiedziono wiele szczegółowych obowiązków organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie. Organ obowiązany jest zatem do udzielania całokształtu informacji związanej z załatwieniem danego rodzaju sprawy administracyjnej. Nadto organ obowiązany jest informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że organ ma obowiązek udzielania informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. Obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania, tj. od chwili jego wszczęcia, aż do jego zakończenia decyzją. Organ nie może więc ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz musi podać również niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody ( zobacz przykładowo wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2011 roku w spr II GSK 222/10, z dnia 12 października 2011 roku w spr. II OSK 1431/10, z dnia 2 sierpnia 2011 roku w spr. I OSK 885/11, z dnia 30 grudnia 2009 roku w spr. I OSK 1050/09, Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Łodzi z dnia 3 grudnia 2009 roku w spr.II SA/Łd 815/09, z dnia 10 marca 2010 roku w spr. III SA/Łd 637/09, w Olsztynie z dnia 2 marca 2010 roku w spr. II SA/Ol 48/10,we Wrocławiu z dnia 15 września 2011 roku w spr. II SA/Wr 181/11, w Poznaniu z dnia 21 lipca 2009 roku w spr IV SA/Po 456/09, w Kielcach z dnia 24 marca 2011 w spr. II SA/Ke 163/11). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że jeżeli w ocenie organu strona nie wykazała co było przyczyną uchybienia terminu i nie udokumentowała zachowania 7 dniowego terminu do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu, to na organie ciążył obowiązek wezwania strony, celem wyjaśnienia powyższych wątpliwości i zweryfikowania podstaw wniosku. Tymczasem jak się okazuje organ administracji publicznej nie poddał wszechstronnej analizie złożonego wniosku. W ocenie Sądu skarżąca powinna zostać wezwana przez organ do sprecyzowania wniosku i jednoznacznego wskazania okoliczności, które stały się przyczyną opóźnienia w złożeniu odwołania. Powyższe wezwanie oraz stosowne pouczenie pozwoliłoby stronie, która nieumiejętnie próbowała uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, złożyć stosowne wyjaśnienia we wskazanym zakresie oraz przedstawić posiadane dowody. Wskazać nadto należy, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Ocena ta musi odbywać się z uwzględnieniem całokształtu okoliczności danego przypadku. Zatem rozpatrując ponownie sprawę organ winien najpierw zobowiązać stronę do uzupełnienia wniosku we wskazanym kierunku, a następnie dopiero podjąć stosowne rozstrzygnięcie. Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, z powołaniem się na przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania sądowego pełnomocnikowi z urzędu orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).