II SA/Go 858/16

5 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B.D. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 1 marca 2017 r. w sprawie ze skargi B.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego. W dniu 6 października 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęła skarga B.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 20916 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 października 2016 r. B.D. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w wysokości 200 zł, pod rygorem jej odrzucenia. Pismem z dnia [...] listopada 2016 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 30 listopada 2016 r. odrzucił skargę B.D. z uwagi na nieuiszczenie wpisu i nieusunięcie braku formalnego skargi w terminie, wskazując, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony został przez skarżącego po upływie terminu do uiszczenia wpisu.. Dnia 27 grudnia 2016 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi. B.D. podał, że przeciwko niemu toczy się administracyjne postępowanie egzekucyjne. Nadto skarżący oświadczył, że spłaca trzy kredyty hipoteczne, a łączna miesięczna rata wynosi 19.000 zł. Skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 2644,82 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. postanowieniem z dnia 3 stycznia 2017 r. po rozpoznaniu wniosku B.D. odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2017 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. przedłożenie dokumentów potwierdzających uzyskiwany dochód przez skarżącego i jego żonę (decyzja/zaświadczenie ZUS), 2. przedłożenie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, 3. zestawienie wartości przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisy deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością, 4. przedłożenie rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu) i spłata kredytów, 5. przedłożenie rachunków dotyczących ewentualnych kosztów zakupu leków (leczenia). Skarżący nie odpowiedział na wezwanie, które zostało mu doręczone 19 stycznia 2017 r. Postanowieniem z dnia 1 marca 2017 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem i że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zwrócono uwagę, iż B.D. nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie zostały dostarczone między innymi wyciągi z rachunków bankowych, dokumenty potwierdzające uzyskiwany dochód oraz określające wysokość miesięcznych rat kredytów, co spowodowało, iż nie bylo możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a samo twierdzenie skarżącego, że przeciwko niemu toczy się postępowanie egzekucyjne nie mogło być uznane za wystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 16 marca 2017 r. do tutejszego Sądu wpłynął sprzeciw B.D. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 1 marca 2017 r. Zdaniem strony w postanowieniu dowolnie przyjęto, iż nie jest możliwe dokonanie wszechstronnej analizy jego sytuacji majątkowej. Skarżący załączył w związku z powyższym do sprzeciwu dokument o prowadzeniu przeciwko niemu egzekucji. Zdaniem skarżącego prowadzone egzekucje uniemożliwiają dokonywanie oszczędności. Dodatkowo skarżący podał, iż nie ma stałego dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 20016 r. poz. 718 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015r., w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2015 r. poz. 658, (w przedmiotowej sprawie skarga wniesiona została we wrześniu 2016 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od wpisu od skargi, tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Innymi słowy, prawo pomocy może zostać przyznane tylko takiej stronie, dla której opłacenie kosztów związanych z postępowaniem sądowym poskutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Należy się zgodzić z poglądem przedstawionym w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, iż ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści przytoczonego art. 246 § 1 ppsa. To strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie tego prawa. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń (Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2013 r., s. 887 oraz powołane tam orzecznictwo, m.in. postanowienia NSA z 31 grudnia 2004 r., GZ 146/04; z 18 lutego 2005 r., OZ 1510/04; z 3 marca 2008 r., I FZ 74/08; z 23 marca 2012 r., I OZ 184/12), z zastrzeżeniem jednakże regulacji zawartej w art. 255. W myśl tego przepisu, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przytoczonego przepisu wynika zatem, iż w sytuacji, gdy oświadczenie na temat sytuacji majątkowej strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczające do oceny zasadności wniosku, weryfikacja wiarygodności danych zawartych w tym oświadczeniu następuje na podstawie dokumentów źródłowych (takich jak rachunki obrazujące ponoszone wydatki, zaświadczenia o wysokości dochodów, wydruki z rachunków bankowych itp.). W rozpatrywanej sprawie wystąpiła właśnie opisana wyżej sytuacja, polegająca na niemożności wszechstronnej oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Skarżący w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, iż przeciwko niemu toczy się administracyjne postępowanie egzekucyjne, ponadto spłaca trzy kredyty hipoteczne, a łączna miesięczna rata wynosi 19.000 zł. Skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem i córką. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 2644,82 zł. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dokumentów: potwierdzających uzyskiwany dochód przez skarżącego i jego żonę (decyzja/zaświadczenie ZUS), wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, zestawienia wartości przychodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące jak również odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością, rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu) i spłata kredytów, rachunków dotyczących ewentualnych kosztów zakupu leków (leczenia), nie udzielił żadnej odpowiedzi. Powyższa dokumentacja nie została także załączona do sprzeciwu. Wraz ze sprzeciwem skarżący nadesłał jedynie dokumenty dotyczące prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji uznać należało, iż rozpatrywanie wniosku na podstawie samego tylko oświadczenia strony o jej dochodach i majątku należałoby uznać za dalece niewystarczające. Skarżący nie podał żadnych obiektywnych przeszkód uniemożlwiających złożenie przez niego wymaganych dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową jego i jego rodziny. W sytuacji gdy skarżący w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy nie przedłożył dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, wysokość wydatków, a w szczególności uzyskiwane dochody, posiadane zasoby pieniężne lub ich brak (wydruki z rachunku bankowego) oraz wysokości zobowiązań, samo zawarte we wniosku oświadczenie w tym zakresie należy uznać za zdecydowanie nie wystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Bez opisanych dokumentów źródłowych sąd nie ma bowiem żadnej możliwości zweryfikowania wiarygodności takiego oświadczenia. Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego we wniosku, a następnie w sprzeciwie faktu spłaty licznych zobowiązań i faktu prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, Sąd stwierdził, iż okoliczność ta nie może sama w sobie przesądzać o przyznaniu stronie prawa pomocy. Trzeba bowiem zaakcentować, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, zobowiązania cywilnoprawne, jak np. spłaty pożyczek czy kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). W rezultacie, sam fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z ponoszeniem kosztów postępowania i udziałem w sprawie adwokata na Skarb Państwa. Tym bardziej, że z oświadczenia strony nie wynika, aby spłacane zobowiązania związane były z nadzwyczajną sytuacją życiową. Zdaniem Sądu wskazane powyżej okoliczności świadczą o prawidłowości i trafności zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, wobec czego brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. Dlatego Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.