II SA/Go 964/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku M sp. z o.o. o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Na postawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 listopada 2016 r. wezwano pełnomocnika M sp. z o.o. - adwokata K.A. do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w kwocie 720 zł, pod rygorem jej odrzucenia. Dnia 2 stycznia 2017 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPPr w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, gdyż od lipca 2016 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Posiadane automaty do gier zostały zatrzymane przez urzędy celne. Nadto w uzasadnieniu wniosku podano, że prowadzone są wobec spółki postępowania egzekucyjne na łączną kwotę 156.000 zł, zaś łącznie kary pieniężne wynikające z ostatecznych decyzji wynoszą 1.000.000 zł. W 2015 r. spółka odnotowała stratę w wysokości 150.638,02 zł. Spółka posiada środki pieniężne w kasie spółki w wysokości 174,20 zł. Spółka przedłożyła zestawienie tytułów wykonawczych. Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2017 r. wezwano pełnomocnika skarżącej spółki do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: - aktualnych wyciągów obrazujących saldo ma wszystkich rachunkach bankowych strony skarżącej za ostatnie trzy miesiące, - zbiorczego zestawienia wartości przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące, - składanych przez spółkę odpisów deklaracji miesięcznych w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym za ostatnie trzy miesiące. Pełnomocnik spółki nie odpowiedziała na wezwanie, które zostało jej doręczone 6 lutego 2017 r. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. Nr z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Wymaga podkreślenia, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą generalnie wymaga się podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji wykonywanej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. W tym kontekście należy również podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2 wyd., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Należy wskazać, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd (referendarza sądowego) ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zważyć trzeba, że skarżąca spółka nie uzupełniła złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Spółka nie przedstawiła zestawienia wartości przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące, odpisów deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące składanych w związku z tą działalnością oraz wyciągów z rachunków bankowych. Nie ulega wątpliwości, że w takiej sytuacji nie jest możliwe wszechstronne zbadanie sytuacji majątkowej spółki. Wymaga podkreślenia, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Należy również wskazać, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przedsiębiorstwo prowadząc działalność gospodarczą powinno uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). O możliwościach płatniczych skarżącej spółki świadczy fakt, że nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego i w dalszym ciągu prowadzi dzielność gospodarczą (zob. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16 wydane w sprawie skarżącej spółki). Przytoczona w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność, że spółka boryka się z licznymi postępowaniami egzekucyjnymi nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uwagi na przedmiot działalności gospodarczej spółka powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji oraz niekorzystnymi dla siebie decyzjami i w tym celu powinna zabezpieczyć środki na pokrycie ewentualnych kosztów postępowań sądowych. W orzecznictwie wskazuje się, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu (postanowienie NSA z dnia 21 września 2015 r., I FZ 287/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy dodać, że fakt odnotowania straty przez spółkę nie uzasadnia odmiennego wniosku. Zważyć bowiem trzeba, że ponoszenie straty nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W judykaturze stwierdzono, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, LEX nr 479125, postanowienie NSA z dnia 8 maja 2014 r., II GZ 191/14, LEX nr 1467686). Jak już wskazano, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). W rozpoznawanej sprawie spółka nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Z tych względów uznano, że M sp. z o.o. nie wykazała, że zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.