I SA/Ke 526/17

Dnia 5 grudnia 2017 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. W sprawie ze skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. T. D. złożył wniosek. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym wniosku oświadczył, że pozostaje sam w gospodarstwie domowym, jako posiadany majątek wykazał ½ część udziału w nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o pow. 110m² - wartość udziału 40 tys. zł (w trakcie licytacji skarbowej), ½ część udziału w mieszkaniu o pow. 42,5 m² - wartość udziału 52 tys. zł (w trakcie licytacji skarbowej). Skarżący nie wykazał dochodów, oświadczył, że korzysta z pomocy ojca głównie w formie rzeczowej. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazał zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego – ponad 600 tys. zł – oświadczył, że zobowiązania związane z domem i mieszkaniem ponoszone są przez pozostałych współwłaścicieli. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w S., że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od 14 września 2015 r. Stosownie do art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) dalej: ustawa p.p.s.a., zarządzeniem z 20 października 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego za rok 2016, w przypadku nie złożenia ww. zeznania przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego potwierdzające powyższą okoliczność; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; udokumentowanie stanu cywilnego skarżącego – poprzez złożenie aktualnego skróconego odpisu aktu stanu cywilnego; udokumentowanie zajęcia mienia skarżącego oraz prowadzenia wobec skarżącego licytacji z jego majątku; oświadczenie, czy skarżący korzysta z pomocy społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie. W zakreślonym terminie braki wniosku zostały uzupełnione. Z uwagi na przedłożenie przez skarżącego odpisu skróconego aktu małżeństwa, z którego wynika, że skarżący pozostaje od 9 września 2000 r. w związku małżeńskim zarządzeniem z 9 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony skarżącego J. D.-D. zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF (formularz PPF w załączeniu); przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego żony skarżącego za rok 2016 – w przypadku nie złożenia ww. zeznania przedłożyć stosowne zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego potwierdzające powyższą okoliczność oraz przedłożyć stosowne dokumenty potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych przez żonę skarżącego za 2016 r.; w przypadku prowadzenia przez żonę skarżącego działalności gospodarczej przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty od 1 stycznia 2017 r. do 31 października 2017 r. z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej; w przypadku zatrudnienia - przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez żonę skarżącego za okres ostatnich 3 miesięcy, jeżeli żona skarżącego jest osobą bezrobotną przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego przez właściwy urząd pracy; przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez żonę skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez żonę skarżącego samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko żony skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył kopię umowy zawartej w formie aktu notarialnego o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz oświadczył, że żona nie wyraziła woli udostępnienia skarżącemu żądanych dokumentów. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z regulacji prawnych dotyczących prawa pomocy wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja prawa pomocy stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będąca formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ustawy p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podkreślić, że – jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.- to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, że zrealizowane są przesłanki przyznania prawa pomocy. Orzekający, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W przypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby orzekającego o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wezwania, w którym wskazano konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., skarżący nie wykonał. Przy czym podkreślić należy, że kwestia przedstawienia sytuacji majątkowej oraz finansowej żony skarżącego ma istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o majątkowej małżeńskiej, czy również nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 – wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieujawnienie sytuacji majątkowej oraz finansowej żony skarżącego nie pozwala zatem na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z 5.06.2008r., sygn. akt I FZ 236/08 publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007r., s. 244). Nie zasługuje bowiem na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualne możliwości płatnicze. Nie można zatem uznać, aby skarżący udokumentował czy uprawdopodobnił w sposób wyczerpujący i jednoznaczny sytuację majątkową swojej rodziny. Ponadto skarżący wezwany do przedstawienia oświadczeń i dokumentów pozwalających na pozbawioną wątpliwości ocenę, obowiązku tego nie wykonał, tym samym nie ujawnił rzeczywistej kondycji majątkowej swojej rodziny. Takie działanie uniemożliwia orzekającemu ocenę, czy istotnie - w świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń - skarżący jest osobą, nie mogącą ponieść kosztów postępowania. Co za tym idzie, okoliczność tę należy uznać za niewykazaną przez skarżącego, a wniosek oddalić. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.