I SO/Ke 10/18

Dnia 11 października 2018 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach Agnieszka Karyś-Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata złożonego przed wniesieniem skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości lub w części kary pieniężnej p o s t a n a w i a oddalić wniosek. J. W. złożyła 28 sierpnia 2018 r. (data nadania) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach przed wszczęciem postępowania sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w osobie S. P.. W złożonym wniosku oświadczyła, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem, jako posiadany majątek wykazała nieruchomości wielkości 0,2896 ha wartości ok. 400 tys. zł (hipoteka) oraz 1,06 ha wartości ok. 160 tys. zł – zajęta przez Urząd Skarbowy Jako uzyskiwane dochody skarżąca wykazała wynagrodzenie za pracę w kwocie 1530 zł netto miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki wykazała 742 CHF – kredyt dom, 1.000 zł – spłata zaległości z działalności gospodarczej, ok. 4.500 zł – opał sezon, ok. 300 zł woda miesięcznie, 350 – energia, ok. 400 zł ubezpieczenie domu rocznie, 300 zł – miesięcznie spłata długu. Oświadczyła, że z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej od 21 września 2012 r. Stosownie do art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) dalej: ustawa p.p.s.a., zarządzeniem z 14 września 2018 r. starszy referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma sądowego do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez: przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej męża wnioskodawczyni zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF; przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego wnioskodawczyni oraz jej męża za rok 2017 – w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2017 r. przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych za 2017 r.; w przypadku prowadzenia przez męża wnioskodawczyni działalności gospodarczej przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty za 2017 r. oraz za miesiące od 1 stycznia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r., przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez wnioskodawczynię oraz jej męża rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy, w przypadku otrzymywania wynagrodzenia za pracę do rąk własnych – udokumentowanie powyższego przez pracodawcę; przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez wnioskodawczynię oraz jej męża za okres ostatnich 3 miesięcy, przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez wnioskodawczynię oraz jej męża samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; przedłożenie dokumentów potwierdzających datę zaciągnięcia wskazanego kredytu, cel kredytu, kwotę kredytu oraz wysokość rat spłacanego kredytu; udokumentowanie ponoszenia przez wnioskodawczynię wydatków na opłaty, ubezpieczenie, spłatę zaległości, spłatę długu w wykazanej we wniosku wysokości. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła część wymaganych dokumentów i oświadczając, że z mężem ma zawartą umowę o rozdzielności majątkowej wskazała, że mąż przebywa od kilku tygodni za granicą, nie ma dostępu do jego danych finansowych. Zdaniem orzekającego, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z regulacji prawnych dotyczących prawa pomocy wynika, że zasadą jest, że to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ustawy p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja prawa pomocy stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będąca formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 ustawy p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Należy podkreślić, że – jak wynika z brzmienia art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a.- to na osobie fizycznej, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów, że zrealizowane są przesłanki przyznania prawa pomocy. Orzekający, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W przypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby orzekającego o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak NSA w postanowieniu z 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro wnioskodawca uchylił się od przedstawienia wskazanej przez sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a., powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689), a niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez wnioskodawcę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak NSA w postanowieniach z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z 16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). Wnioskodawczyni nie uwiarygodniła w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wezwanie, w którym wskazano konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., wnioskodawczyni wykonała jedynie w ograniczonym zakresie. Przy czym podkreślić należy, że kwestia przedstawienia sytuacji majątkowej oraz finansowej męża wnioskodawczyni ma istotne znaczenie przy ocenie przesłanek prawa pomocy. Przy czym nie ma znaczenia w tym zakresie okoliczność zawarcia przez małżonków umowy o majątkowej małżeńskiej, czy nawet nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 – wszystkie publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielenia sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też, nie wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienie NSA z 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieujawnienie sytuacji majątkowej oraz finansowej męża wnioskodawczyni nie pozwala zatem na całościową ocenę jej sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, który nie przedstawia żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jego bierności (por. orzeczenie NSA z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedostarczenie wszystkich żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (por. S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007r., s. 244). Nie zasługuje bowiem na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualne możliwości płatnicze. Nie można zatem uznać, aby wnioskodawczyni udokumentowała czy uprawdopodobniła w sposób wyczerpujący i jednoznaczny sytuację majątkową swojej rodziny. Ponadto wnioskodawczyni wezwana do przedstawienia oświadczeń i dokumentów pozwalających na pozbawioną wątpliwości ocenę, obowiązek ten wykonała jedynie częściowo i w taki sposób, który nie ujawnia rzeczywistej kondycji majątkowej jej rodziny. Takie działanie uniemożliwia orzekającemu ocenę, czy istotnie - w świetle przedstawionych dokumentów i oświadczeń - wnioskodawczyni jest osobą, nie mogącą ponieść kosztów postępowania. Co za tym idzie, okoliczność tę należy uznać za niewykazaną przez wnioskującą, a wniosek oddalić. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.