I SA/Kr 1035/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 22 maja 2017 r. oddalające wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M. S. – dalej skarżący, o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 12 lipca 2016r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną I. J. ur. w [...] r. Małżonkowie mają na utrzymaniu trzy córki: N. S. ur. w [...] r., A. S. ur. w [...] r. oraz M. S. ur. w [...] r. Wnioskodawca z tytułu umowy o dzieło otrzymuje 6 931 zł miesięcznie, netto. W 2016 r. uzyskał on dochód w wysokości 42 000 zł., przy przychodzie w kwocie 84 000 zł. Saldo jego konta prowadzonego przez [...], na dzień 10 kwietnia 2017r. wynosiło 4 273,88 zł. I. J. z tytułu umowy o prace otrzymuje natomiast ok. 4000 zł, miesięcznie, netto. Skarżący uzyskuje też dochód z wynajmu mieszkania w wysokości 900 zł, miesięcznie, netto. Miesięczne wydatki rodziny obejmują : czynsz – ok. 520 - 620 zł, koszty żywności – 1300 zł, koszty wyżywienia poza domem (obiady, przekąski) – 500 zł, koszty środków czystości , ubrań – 800 zł, koszty transportu , paliwa – 500 zł, koszty szkoły, przedszkola, żłobka – 1200 zł., koszty zajęć pozalekcyjnych dzieci (sportowe, plastyczne, basen , logopeda) – 700 zł. Wnioskodawca spłaca kredyt hipoteczny, którego rata wynosi 3700 zł, miesięcznie oraz raty podatku w wysokości 3000 zł, miesięcznie. Żona spłaca natomiast kredyt, którego rata wynosi 1 800 zł, miesięcznie. Skarżący jest właścicielem: mieszkania o pow. 51,07 m2, o wartości ok. 350 000 zł, znajdującego się w K., obciążonego hipoteką; działki budowlanej w gminie S., o pow. 900 m2, obciążonej hipoteką, sprzętu komputerowego o wartości ok. 5000 zł. Posiada też oszczędności w kwocie ok. 1000 zł. I. J. jest właścicielką mieszkania o pow. 40 m2 , znajdującego się w W., obciążonego hipoteką oraz samochodu osobowego marki O. A. Rodzina korzysta z programu "500+" na drugie i trzecie dziecko. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2017r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, a to: spisu miesięcznych wydatków rodziny, związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami; wyciągów z kont bankowych skarżącego (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan; wyciągów z kont bankowych I. J. (zarówno osobistych jak i firmowych), obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i obecny stan; wyciągów z lokat bankowych; zeznań podatkowych skarżącego za 2016 r. lub odpowiedniego zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskanych przychodach i dochodach w 2016r.; zeznań podatkowych I. J. za 2016r. lub odpowiednio zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskanych przez nią przychodach i dochodach w 2016r.; zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością skarżącego, współwłasnością (obejmującego ich markę i rok produkcji), lub o ich braku; odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii, bądź też numerów ksiąg wieczystych), obejmujących nieruchomości będące własnością skarżącego lub współwłasnością; kserokopii umowy wynajmu mieszkania; zaświadczenia z zakładu pracy I. J. o uzyskiwanych przez nią zarobków; kserokopii umowy o dzieło skarżącego; dowodów przelewów, przekazów, rat kredytowych za ostatni miesiąc; oświadczenia określającego w jakim zakresie rodzina korzysta ze świadczenia wychowawczego w ramach programu "500+" wraz z przekazami, przelewami z tego tytułu za ostatni miesiąc. Powyższego zarządzenia skarżący nie wykonał, poprzestając jedynie na przedłożeniu wydruku elektronicznego zestawienie operacji za okres od 1 stycznia 2016r. do 28 kwietnia 2017r., zeznania PIT-37 o wysokości osiągniętego przez siebie dochodu w 2016r. oraz oświadczenia żony odmawiającego przekazania mu wnioskowanych przez Sąd informacji. Nadto skarżący wyjaśnił, że nie jest w stanie poprzeć odpowiednimi rachunkami przedstawionego we wniosku spisu miesięcznych wydatków rodziny, nie posiada lokat bankowych, nie posiada żadnego samochodu, nie wynajmuje mieszkania oraz, że korzysta z programu 500 + na 2 i 3 dziecko. Postanowieniem z dnia 22 maja 2016r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie doradcy podatkowego, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia treść art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W jego ocenie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 23 czerwca 2017r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że błędnie został obarczony skutkiem braku zgody jego żony na przedstawienie informacji, o które wzywał Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369) dalej p.p.s.a., stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). W niniejszej sprawie oświadczenie skarżącego zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, dlatego też niezbędne okazało się wezwanie go do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Pomimo wezwania skarżący nie przesłał jednak dokumentów istotnych, z punktu widzenia oceny jego sytuacji finansowej, takich jak: wyciągi z kont bankowych I. J. (zarówno osobiste jak i firmowe), obejmujące operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, wyciągi z lokat bankowych, zeznania podatkowe I. J., za 2016r. lub odpowiednie zaświadczenia z urzędu skarbowego o uzyskanych przez nią przychodach i dochodach w 2016r., zaświadczenie z zakładu pracy I. J., o wysokości uzyskiwanych przez nią zarobków. Wskazać w tym miejscu należy, że aby można było rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony, Sąd musi dysponować szczegółowymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Dane te są niezwykle istotne przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy, gdyż w przypadku prowadzenia wspólnie gospodarstwa domowego, tak jak w niniejszej sprawie wraz z żoną, nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, ale należy uwzględnić również dochody i składniki posiadanego majątku wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014r., sygn. akt II FZ 900/14). Trudno bowiem oczekiwać, aby Skarb Państwa wspierał osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Podkreślić należy, że przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014r., poz.1182) nie zwalniają wnioskodawcy z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe. Przepis art. 23 ust 1 pkt. 2 przedmiotowej ustawy pozwala bowiem na gromadzenie i przetwarzanie przez Sąd tego rodzaju danych, bowiem "jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa". W tym przypadku obowiązkiem takim jest wykazanie sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, a podstawą prawną takiego obowiązku art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W judykaturze podnosi się, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 10 marca 2011r., sygn. akt II FZ 67/11 i z dnia 29 listopada 2012r., sygn. akt II GZ 442/12). Z kolei, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. (Dz.U. z 2017r., poz. 682) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2008r., sygn. akt I FZ 460/08 ). Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012r., sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2008r., sygn. akt I FZ 463/08 ). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, że w rozpatrywanym przypadku faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Jak słusznie wskazał referendarz w treści zaskarżonego postanowienia, wydatki rodziny (520 - 620 zł + 1300 zł + 500 zł + 800 zł + 500 zł + 1200 zł + 700 zł + 3700 zł + 3000 zł + 1 800 zł = 14 020 – 14 120 zł) przewyższają o ponad dwa tysiące złotych jej dochody, uwzględniając nawet środki z programu "500 +" (6 931 zł + 4000 zł + 900 zł + 500 zł + 500 zł= 12 831 zł). Wobec powyższych rozważań, nie można zgodzić się z zarzutami sprzeciwu, że błędnie skarżący został obarczony skutkiem braku zgody żony na przedstawienie żądanych informacji, bowiem obowiązku przesłania przez stronę żądanych dokumentów, nie wyłącza oświadczenie żony o odmowie przekazania stosownej dokumentacji w związku z rozdzielnością majątkową. Z uwagi na powyższe zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Jeszcze raz podkreślić należy, że skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów, niezbędnych do oceny jego sytuacji finansowej. Niedostarczenie bowiem żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011r., sygn.. akt II OZ 1361/10, lex nr 743829). Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy, bowiem nie zostały wykazane przesłanki do jej przyznania. Wobec tego, zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 maja 2017 r. oddalające wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego, należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.