I SA/Kr 1221/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu opłaty skarbowej postanawia : - odmówić zwolnienia od kosztów sądowych - W.G. wniósł o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. G. Ich miesięczny dochód wynosi 2107 zł i stanowi go świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 900 zł netto oraz świadczenie emerytalne jego żony w wysokości 1207 zł netto. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotami o wartości powyżej 3000 euro. Wnioskodawca podał, że od roku 2002 pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonką. Wskazał, że z powodu bardzo wysokich opłat sądowo-administracyjnych nie ma on możliwości aby je uiścić, gdyż odbiłoby się to w negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Skarżący podał, że urząd wprowadził do egzekucji decyzje podatkowe i nic mu prawie nie zostaje z emerytury. Miesięczne koszty utrzymania kształtują się następująco: 200-350 zł energia elektryczna, 156 zł woda i ścieki (468 : 3 miesiące), 300 zł insulina wnioskodawcy, 130 zł leki żony, 170 zł abonamenty TV i telefon, 30 zł wywóz śmieci, 50 zł kwartalnie podatek od nieruchomości, 300-400 zł to koszty żywności, ubrania i środków czystości. Dodatkowo potrzebny jest opał na zimę. Skarżący przeszedł operację serca, od maja pozostaje w ciągłym leczeniu, cierpi także na marskość wątroby. Z uwagi na brak środków i rosnące zadłużenie strona nie opłaca rachunków. W związku z tym, że dane zawarte w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, W.G.został wezwany do ich uzupełnienia w terminie 7 dni poprzez: potwierdzenie i wykazanie wysokości oraz źródeł dochodu osiąganego przez małżonkę wnioskodawcy, a także jej majątku nieruchomego i oszczędności; przedstawienie zeznań podatkowych PIT za 2013 r. skarżącego oraz osób z nim wspólnie gospodarujących; wyjaśnienie, do kogo należy lokal mieszkalny, w którym skarżący zamieszkuje; przedstawienie posiadanych przez wnioskodawcę oraz osoby z nim wspólnie gospodarujące rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy; wykazanie majątku ruchomego, nieruchomości należących do członków rodziny skarżącego, z którymi wspólnie gospodaruje; wyjaśnienie czy skarżący bądź osoby wspólnie gospodarujące posiadają samochody, maszyny rolnicze, jeśli tak to jakiej marki i roku produkcji. W odpowiedzi na wezwanie skarżący podał, że zamieszkiwał w domu córki, jednakże ze względu na konflikty aktualnie – w sezonie letnim - nie przebywa pod tym adresem. Podał, że żona egzekwuje od niego alimenty, nie zna jej źródeł dochodu poza emeryturą ani aktualnego majątku nieruchomego oraz oszczędności. Żona nie udostępnia skarżącemu takich informacji ze względu na konflikt pomiędzy nimi. Wnioskodawca podaje jednak, że nie miała oszczędności ani majątku nieruchomego. Skarżący podał, że nie ma samochodów, maszyn rolniczych ani rachunku bankowego. Z uwagi na prowadzoną egzekucję stronie pozostaje "na leki i życie" około 300 zł. Podał także, że PIT został złożony przez ZUS i w ciągu 7 dni nie ma możliwości zdobycia tego dokumentu, dlatego wnosi o prolongatę. Postanowieniem z dnia 29 września 2014 r. Referendarz sądowy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie w całości od ponoszenia kosztów sądowych (wpis, opłaty sądowe i inne), albowiem nie posiada na to środków oraz nie mógłby w żaden sposób ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 2012, poz. 270 ze zm., dalej w skrócie – "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z regulacją art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W przedmiotowej sprawie skarżący, odpowiadając na wezwanie Referendarza sądowego, nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. W szczególności skarżący nie przedstawił swojego zeznania podatkowego za 2013r., twierdząc, że jego zdobycie w ciągu siedmiu dni nie jest możliwe. Nadto nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego żony, powołując się na istniejący między nimi konflikt oraz separację. Takie twierdzenie skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego wiarygodności. Wśród ponoszonych przez siebie wydatków skarżąc wyszczególnił bowiem m.in. wydatki związane z zakupem leków nasercowych żony, co podważa prawdziwość stwierdzenia o istniejącym między małżonkami konflikcie. Skarżący wśród wydatków wskazał także, że opłaca podatek od nieruchomości, deklarując równocześnie, że żadnych nieruchomości nie posiada. W kontekście wyjaśnień W. G., że gospodaruje sam, pozostaje w separacji z żoną niewiarygodna wydaje się także wysokość zadeklarowanych przez niego wydatków związanych z utrzymaniem (200-350 zł miesięcznie energia elektryczna, 468 zł kwartalnie woda i ścieki). Podane kwoty są niewątpliwie zawyżone w przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego. Odnośnie natomiast podanej przez skarżącego informacji, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 maja 2012 roku, sygn. akt I OZ 410/12, Lex Omega nr 1239478). Obowiązku wzajemnej pomocy i alimentacji nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 24 stycznia 2014 r. sygn. akt II OZ 35/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pozostawanie w faktycznej separacji nie uzasadnia także odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (zob. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2011r., sygn. akt II FZ 441/11, Lex Omega nr 896371). A zatem bez względu na fakt istnienia separacji faktycznej między małżonkami i nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., II OZ 1266/11). Sąd stwierdza także, że skarżący w żaden sposób nie poparł stosownymi dokumentami twierdzeń o prowadzonej wobec niego egzekucji ze świadczenia emerytalnego czy o uiszczaniu alimentów na rzecz żony. Sąd podkreśla, że stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej, natomiast ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy do Sądu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 60/04 i z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Skoro skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentacji, o której przedłożenie był wezwany, w szczególności obrazujących sytuację finansową jego żony, powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności (tak Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2010r. sygn. akt II FZ 253/2010). Podkreślić w tym miejscu należy, że przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. W orzecznictwie sądowym powszechny jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i powinno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, minimum staranności jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz okoliczności przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.