I SA/Kr 275/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 7 grudnia 2017 r. nr: [...] w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 i 2012 r. p o s t a n a w i a wniosek oddalić P. Z. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na trudną sytuację rodzinną i brak wolnych środków finansowych. Z oświadczenia zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, J. Z., oraz córkami: P. Z. ur. 2000 r., K. Z. ur. 2004 r., B. Z. 2006 r. i A. Z. ur. 2015 r. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę, przynosząca miesięczny dochód netto w wysokości 4.000 zł oraz wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 3.000 zł. Zobowiązania i stałe wydatki strony przedstawiają się następująco: kredyt 850 CHF miesięcznie, utrzymanie domu 600 zł, utrzymanie rodziny 2.500 zł, opłaty za szkołę 400 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom jednorodzinny w R. o powierzchni 160 m˛ i wartości 650.000 zł. Nie posiada on zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Odnosząc się do wezwania o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy w piśmie z dnia 10 maja 2018 r. skarżący wyjaśnił, że nie jest nigdzie zatrudniony, prowadzi działalność gospodarczą. W roku 2017 uzyskał z tego źródła dochód w wysokości 31.478 zł przy przychodzie w wysokości 187.000 zł (na podstawie PIT-36L). Wnioskodawca podał, że posiada udziały w następujących spółkach handlowych: T. Sp. z o.o. 50% udziałów, członek zarządu (spółka od 2013 r nie prowadzi działalności), P. Sp. z o.o. 45% udziałów, prezes zarządu (spółka od 2008 r. nie prowadzi działalności), T. Sp. z o.o. 25% udziałów (spółka od 2009 r. nie prowadzi działalności), Z. Sp. z o.o., prezes zarządu, E. Sp. z o.o., prezes zarządu, P. Sp. z o.o., prezes zarządu, T. Sp. z o.o., prezes zarządu (spółka nie prowadzi działalności). Skarżący oświadczył, że z żoną posiada rozdzielność majątkową i na tę okoliczność przedłożył kopię umowy z dnia 11 maja 2009 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej i ich małżeństwie. Dodał, że nie pobiera żadnych świadczeń na dzieci i nie posiada żadnego samochodu. Do pisma załączył również deklaracje VAT-7 za luty i marzec 2018 r., opinię bankową z dnia 4 kwietnia 2018 r. dotyczącą zaciągniętego kredytu w CHF oraz wyciągi z rachunku bankowego w PKO Banku Polskim za okres od 3 lutego do 2 maja 2018 r. (brak operacji, saldo końcowe 4,71 zł). Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżący, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm. dalej: p.p.s.a.) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zaś słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11). Aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W ocenie referendarza sądowego skarżący nie spełnia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zacząć należy od tego, że mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący nie przedłożył wszystkich oświadczeń i dokumentów kluczowych z punktu widzenia oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Przede wszystkim nie wykazał on stanu majątkowego swojej żony, J. Z., zasłaniając się zawartą między małżonkami umową wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Orzekający pragnie zaakcentować, iż okoliczność, że skarżący zawarł umowę wyłączającą wspólność majątkową w jego małżeństwie nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza, gdy - jak w rozpatrywanym przypadku - faktycznie prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Zatem informacje stanie majątkowym żony, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które pozostały niewyjaśnione, miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, wbrew wezwaniu skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w miesiącu wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny (m. in. dotyczących opłat za prąd, gaz, wodę, gospodarowanie odpadami, itp.), nie załączył też spisu wydatków ponoszonych na wyżywienie, środki czystości, ubezpieczenie, ewentualne leczenie, edukacja dzieci, itp. We wniosku podał jedynie ogólną wysokość kosztów związanych z utrzymaniem domu w wysokości 600 zł miesięcznie i utrzymaniem rodziny 2.500 zł miesięcznie, jednakże informacje te nie zostały potwierdzone stosownymi dokumentami (faktury, rachunki). Brak szczegółowych danych oraz dokumentów je potwierdzających uniemożliwia ustalenie faktycznej wysokości ponoszonych w miesiącu kosztów, a także terminowości i formy dokonywanych płatności. Podkreślić jednak należy, że przedłożone dokumenty źródłowe w postaci zeznania podatkowego PIT-36L za 2017 rok, deklaracji VAT-7 za dwa miesiące oraz umowy kredytowej nie charakteryzują P. Z. jako osoby ubogiej. Skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest bowiem właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 160 m˛. W roku 2017 skarżący osiągnął dochód w wysokości 31.478 zł przy przychodzie w wysokości 187.000 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o skali tej działalności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Przychód skarżącego za ubiegły rok nie był niski. Istotnym jest, że wnioskodawca nadal jest aktywnym przedsiębiorcą. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatnie dwa miesiące 2018 r. wynika, że P. Z. podejmował czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług, jak i ich nabycia. I tak w lutym 2018 r. podstawa opodatkowania podatkiem od towarów i usług wyniosła 34.400 zł, a w marcu 2018 r. 53.500 zł. Kwoty obrazujące nabycie towarów i usług przedstawiają się następująco: 1.516 zł za luty 2018 r. i 1.192 zł za marzec 2018 r. Nie można zatem uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych kosztów w prowadzonym przez niego postępowaniu sądowym. Dodatkowo należy zaakcentować, że skarżący posiada udziały w siedmiu spółkach prawa handlowego, czego nota bene nie ujawnił w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W pięciu z tych spółek pełni on funkcję prezesa zarządu. Nie udzielił jednak odpowiedzi na pytanie jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, ani nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących wynik finansowy firm, w których posiada udziały, pomimo wyraźnego wezwania w tym przedmiocie. Odnośnie podnoszonego przez wnioskodawcę faktu spłacania kredytu bankowego należy podkreślić, że korzystanie przez stronę z zobowiązania kredytowego potwierdza, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Nie jest zatem osobą ubogą, która może zaspokoić tylko konieczne koszty utrzymania. Brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 31 maja 2016 r., sygn. I OZ 464/16). Zwłaszcza, że wysokość zaciągniętego w 2006 roku kredytu hipotecznego wynosi 222.064,50 CHF, a aktualnie spłacana miesięczna rata kredytowa – wynosi 725,05 CHF. Kwota ta wielokrotnie przewyższa wartość wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie, który zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 500 zł. Podsumowując należy zaakcentować, że w sytuacji, kiedy wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niejasne lub niepełne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że orzekający nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków przez niego oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W przedmiotowej sprawie oświadczenia skarżącego oraz przedłożone przez niego dokumenty źródłowe nie pozwalają na wolną od wątpliwości oceną jego sytuacji finansowej, zatem nie pozwalają na uwzględnienie złożonego wniosku. Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p p s.a.