I SA/Kr 379/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 26 stycznia 2016r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia 2012r. postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 czerwca 2016r. - Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek A.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia 26 stycznia 2016r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do kwietnia 2012r. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów A.G. ur. w 1960r. pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym z córką O.G.ur. w 1991r. Obie mieszkały w domu wynajmowanym od J.S.. Wnioskodawczyni zarejestrowana była w Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna i z tego tytułu otrzymywała zasiłek w wysokości 678,71 zł, miesięcznie, netto. Czasami dorabiała sobie, pilnując dzieci w rodzinie, u której mieszka. W 2015r. uzyskała ona 9003,80 zł. dochodu. O.G. studiowała na V roku Uniwersytetu Medycznego w Z. i otrzymywała stypendium socjalne w wysokości 750 zł, miesięcznie, netto. Stałe wydatki wnioskodawczyni i jej córki obejmowały: czynsz – 150 zł, opłatę za wodę – ok. 50 zł (100 zł co drugi miesiąc), opłatę za gaz – ok. 110 zł, opłatę za energię elektryczną – ok. 180 zł W utrzymaniu rodziny pomagały finansowo dorosłe dzieci A.G., które od paru lat są samodzielne. Strona skarżąca nie posiadała żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości pow. 5000 zł. Posiada natomiast wierzytelności w wysokości 4 000 000 zł. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2016r. Starszy Referendarz Sądowy tut. Sądu oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, uznając że mimo stosownego wezwania z 31 maja 2016r. (doręczonego pełnomocnikowi skarżącej w dniu 6 czerwca 2016r.), w przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie wyjaśniła, jaki jest charakter posiadanych wierzytelności w wysokości 4 000 000 zł. Nie określiła ich dłużników, czy etapów ewentualnych postępowań zmierzających do zaspokojenia przedmiotowych wierzytelności. Ze względu natomiast na ich wartość kwestia szczegółowych informacji z nimi związanych jest niezwykle istotna przy analizie przesłanek przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy odnosząc się nadto do pisma pełnomocnika wnioskodawczyni, z dnia 13 czerwca 2016r. (data wpływu 16 czerwca 2016r.), stanowiącego odpowiedź strony na drugie - ostateczne wezwanie do uzupełnienia wniosku, stwierdził, że podnoszony przez nią argument, nie ma znaczenia w chwili obecnej dla sprawy. Wnioskodawczyni podniosła bowiem, że w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 68/15 została zwolniona od kosztów sądowych a jej sytuacja nie uległa zmianie. Istotnie z dołączonego do przedmiotowego pisma z dnia 13 czerwca 2016r. postanowienia Referendarza WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2015r. wynikało, iż stronie zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Orzekającemu nie była jednak znana wówczas okoliczność podana przez wnioskodawczynię, a dotycząca posiadania ww. wierzytelności. Fakt ten zmienił zupełnie w ocenie Referendarza sądowego sposób oceny jej zdolności płatniczych w kontekście przesłanek prawa pomocy i podważył stanowisko strony o niezmienności jej sytuacji. Stąd też uznał on, iż przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie wyjaśnienie tej okoliczności było konieczne, czego wnioskodawczyni nie uczyniła, mimo dwukrotnego wzywania ją o uzupełnienie wniosku, na podstawie art. 255 p.p.s.a. W konsekwencji Referendarz uznał, że przedstawiony przez stronę skarżącą materiał jest niekompletny, a więc niewystarczający do wydania pozytywnego dla niej rozstrzygnięcia. Postawa strony, która tak jak w tym wypadku, nie wyjaśniła zagadnień związanych z posiadaniem wierzytelności w wysokości 4 000 000 zł., uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Postanowienie Referendarza o oddaleniu wniosku w zakresie prawa pomocy zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 27 czerwca 2016r. Pismem z dnia 24 czerwca 2016r. złożonym osobiście do tut. Sądu Dyrektor Izby Skarbowej przekazał pismo z dnia 17 czerwca 2016r. wraz z załącznikami wniesione mylnie przez skarżącą do Izby Skarbowej w Krakowie, wymieniając jako adresata pisma również WSA w Krakowie. Pismo z załącznikami nadane zostało w Urzędzie Pocztowym w dniu 18 czerwca 2016r. i zawierało zapewnienie, że skarżąca nie posiada rachunku bankowego ani lokat terminowych, wierzytelności są z tytułu niezapłaconych faktur za towar i "są nie ściągalne z uwagi na to, iż kontrahenci jak F., E sp. z o.o. nie prowadzą działalności i nie mają majątku. Zatem dochodzenie ich przed sądem było bezskuteczne, a wysokość opłat sądowych i konieczność uiszczenia za zlecenie poprowadzenia spraw przed sądem spowodowało iż nie dochodziłam ich i obecnie są przedawnione." Odnośnie kosztów ponoszonych opłat za dom przedłożyła rachunki: za gaz z terminem płatności do 2 maja 2016r. w wysokości 202,01 zł, za energię elektryczną za luty 2016r. w wysokości 22,32 zł, za marzec, kwiecień, maj, czerwiec 2016r. – 194,50 zł za każdy miesiąc, a także fakturę od Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w B. z terminem zapłaty do 16 maja 2016r. kwoty w wysokości 129,03 zł (z adnotacją skarżącej podobnych wpłat co drugi miesiąc). Pismem z dnia 4 lipca 2016r. (z tą samą datą nadania) został wniesiony do tut. Sądu sprzeciw na postanowienie Referendarza, w którym wyjaśniono, że ubiegając się o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedłożyła na formularzu oświadczenie majątkowe, a nadto udzieliła dodatkowej informacji odnośnie swojej sytuacji majątkowo-finansowej wraz z informacjami odnośnie zamieszkania posiadania, czy też stanu cywilnego. W szczególności w odpowiedzi na wezwanie Sądu pismem z dnia: 1.) 17 maja 2016r. skarżąca złożyła oświadczenie o braku rachunku bankowego, lokat terminowych, braku prawa do własności mieszkania, oraz określiła charakteru wierzytelności tj. jako powstałych z tytułu braku zapłaty za sprzedany towar do kontrahenta wskazanego w oświadczeniu. Jednocześnie skarżąca pismem tym przedłożyła zeznanie roczne za 2015r. 2.) 17 czerwca 2016r. skarżąca wyjaśniła, iż nie posiada rachunku bankowego ani lokat terminowych, a wierzytelności wskazane w oświadczeniu są z tytułu nie zapłaconych faktur za towar i są nie ściągalne z uwagi na to, iż kontrahenci jak F, E sp. z o.o. nie prowadzą działalności i nie mają majątku. Zatem dochodzenie ich przed sądem było bezskuteczne, a wysokość opłat sądowych i konieczność uiszczenia za zlecenie poprowadzenia spraw przed sądem spowodowało, iż skarżąca nie dochodziła ich i obecnie są przedawnione. Odnośnie zaś kosztów ponoszonych opłat za dom przedłożyła rachunki. Przy czym pismo z dnia 17 czerwca 2016r. z uwagi na to, iż skarżąca sama udzielała odpowiedzi to skierowała pismo zamiast do sądu to wysłała do Izby Skarbowej, który z kolei wysłał według właściwości pismem z dnia 24 czerwca 2016r. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o ponowne przeanalizowanie jej sytuacji majątkowej i wzięcie pod uwagę jej oświadczenia z dnia 17 czerwca 2016r. które błędnie skierowała do niewłaściwego organu. W rzeczywistości skarżąca utraciła prawo do pobierania zasiłku. Jej sytuacja jest na tyle trudna, iż pełnomocnik działa pro bono a koszty jedzenia i opłat pokrywa córka ze stypendium albo sama podejmuje się jakiejkolwiek pracy chociażby na godziny, aby przeżyć. Jej mąż R G nie mieszka ze skarżąca i wyjechał za granica do pracy. Z kolei zadłużenie do urzędu skarbowego wynikające z zaskarżonej decyzji, która jest egzekwowana na chwilę obecną nie pozostawia żadnych rzeczy wartościowych mogących podlegać spieniężeniu na opłaty sądowe. Zatem mając na uwadze to iż wierzytelności wskazane przez skarżącą nie są wierzytelnościami do ściągnięcia, ich realizacji nie tylko z powodu przedawnienia ale i braku majątku u dłużników powoduje, iż są one wierzytelnościami nie mającymi żadnej wartości pieniężnej. Sam prezes zarządu A W na które skarżąca chciała przerzucić odpowiedzialność za długi spółki jest w stanie krytycznym w szpitalu ze względu na poważne schorzenia i wiek. Zatem pełnomocnik skarżącej wniósł w imieniu skarżącej o uwzględnienie jej sytuacji materialnej oraz faktu iż w obecnej jej sytuacji majątkowej każda pomoc stanowi dla niej możliwość dochodzenia swych praw przed sądem. Mając na uwadze powyższe w ocenie skarżącego Sąd w przypadku powstania wątpliwości co do dokumentów przedłożonych do wniosku o zwolnienie z kosztów i powstania wątpliwości co do uzyskanych dochodów winien przeanalizować sytuacje skarżącej również ze względu na jej wiek produkcyjny który stanowi istotna barierę w pozyskaniu jakiejkolwiek pracy na rynku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 ww. ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 ww. ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r., sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 ww. ustawy, a zastosowanie tej normy poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Mimo stosownego wezwania z 31 maja 2016r. (doręczonego pełnomocnikowi skarżącej w dniu 6 czerwca 2016r.), w przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie wyjaśniła szczegółowo jaki jest charakter posiadanych wierzytelności w wysokości 4 000 000 zł. Nie określiła szczegółowo ich dłużników, czy etapów ewentualnych postępowań zmierzających do zaspokojenia przedmiotowych wierzytelności, mimo że ze względu na ich wartość kwestia szczegółowych informacji z nimi związanych jest niezwykle istotna przy analizie ww. przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd nadmienia przy tym, że w niniejszej sprawie przedmiotem oceny tut. Sądu jest postanowienie Referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2016r. i stan faktyczny, jaki wynikał z dokumentów nadesłanych wówczas przez skarżącą (tj. przed wydaniem ww. postanowienia Referendarza). Sąd zgadza się z argumentem Referendarza sądowego, że orzekający, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych oszczędności - w tym wierzytelności, przedmiotów wartościowych czy nieruchomości. Brak danych w tym zakresie lub niepełne dane skutecznie uniemożliwiają taką analizę, a to z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy. Brak szczegółowych danych w zakresie charakteru posiadanych wierzytelności o znacznej wartości oraz dokumentacji z tym związanej, która pozwoli dokonać pewnych ustaleń w tym zakresie, ma znaczenie rozstrzygające w sprawie przedmiotowego wniosku o udzielenie prawa pomocy. Sąd nadmienia, że korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może – jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny m.in. jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości – wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących m.in. jej stanu majątkowego czy dochodów. Jednakże na tym możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, czy możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony podmiotu, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie, czy rzeczywiście nie może on ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zastosowanie normy art. 255 p.p.s.a. poprzez wezwanie strony skarżącej o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Jednocześnie Sąd podkreśla, że użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy (osoba) wykaże" oznacza, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej spoczywa na wnioskodawcy. Przy ustalaniu, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy, podmiot wnioskujący o pomoc winien współpracować z sądem administracyjnym w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Sąd zgadza się z tezą, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała w pełni, iż nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych, do czego zobligowana jest konstrukcją art. 246 §1 p.p.s.a. Do takiego stwierdzenia predystynuje obraz stanu faktycznego, który wyłaniał się w przedmiotowej sprawie na podstawie dokumentacji i wykazanych przez stronę danych, jakimi dysponował Referendarz sądowy, podejmując rozstrzygniecie w dniu 21 czerwca 2016r. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 21 czerwca 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia. Jednocześnie Sąd nadmienia, że stosownie do art. 243 §1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania, stąd wniosek o ponowne przeanalizowanie sytuacji finansowej zawarty w piśmie pełnomocnika skarżącej zatytułowanym "Sprzeciw" z dnia 4 lipca 2016r. wraz z podaniem elementów tej sytuacji finansowej skarżącej może zostać potraktowany jako ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, podlegający rozpoznaniu przez referendarza tut. Sądu.