I SA/Kr 446/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.C. o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 06.02.2012r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002r. w kwocie 1 201 504 zł. postanawia: wniosek oddalić Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 06.02.2012r., nr [...],w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002r., w kwocie 1 201 504 zł. Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym , majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów J.C. ur. w 1959r. mieszka w domu będącym własnością teściowej. Z żoną M.C. ur. w 1959r. pozostaje w rozdzielności majątkowej od dnia 10.01.2001r. Przy czym raz podaje, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z nią i z córką A. C. ur. w 1989r. (dowód: formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF) a innym razem twierdzi , iż nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego (dowód: oświadczenie z dnia 14.06.2012r. i z dnia 20.07.2012r.). Do czerwca 2012r. prowadził działalność gospodarczą pod firmą "C" J. C. Zakład Pracy Chronionej ,która przynosiła mu dochód w wysokości 2700 zł., miesięcznie. Podstawa opodatkowania z tytułu podatku VAT w miesiącu kwietniu 2012r. wyniosła łącznie 144 894 zł. W roku 2011r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i otrzymywanych świadczeń w postaci renty – emerytury uzyskał łączny dochód w wysokości 38 667,68 zł. przy przychodzie na poziomie 2 162 944,17 zł. Obecnie, jak podaje, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych i korzysta z pomocy rodziny. Jest też zadłużony; wobec kontrahentów na kwotę 3 095 347zł. , wobec Skarbu Państwa na kwotę 738 467 zł. , wobec gminy na kwotę 225 817 zł. (należności z tyt. podatku od nieruchomości i podatku od środków transportowych), wobec ZUS na kwotę 749 188 zł. Jego zadłużenie kredytowe wobec Banku PKO S.A. wynosi natomiast 1 445 000 zł. W wyniku prowadzonych przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych doszło do zabezpieczenia należących do niego nieruchomości w O., C., B., C., K., J. i Ł. poprzez ustanowienie na nich licznych hipotek. Zdaniem orzekającego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246§1 w/w ustawy przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania , jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe. (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11 ). W przedmiotowej sprawie zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma analiza przesłanek przyznania prawa pomocy stronie skarżącej wymienionych w art. 246§1 w/w ustawy. Wskazuje ona, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia , iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r.,sygn.akt II FZ 703/06). Zdaniem orzekającego dane przedstawione we wniosku były niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych J.C.. Stąd też został on dwukrotnie wezwany do przedłożenia, szeregu dokumentów. Z nałożonego obowiązku strona skarżąca nie wywiązała się jednak w pełni . Nie przysłała bowiem: - spisu jego miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi potrzebami, popartego odpowiednimi rachunkami - nawet orientacyjnego, - zeznania podatkowego M. C. za 2011r. , - zeznania podatkowego M. C. z tytułu podatku VAT za ostatni miesiąc, - wyciągów z kont bankowych M. C. (zarówno osobistych jak i firmowych) obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy, - wyciągów z lokat bankowych M. C., - zaświadczenia z właściwego Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców o samochodach będących własnością J.C., M. C. (obejmującego ich markę i rok produkcji) lub o ich braku, - oświadczenia określającego wysokość miesięcznych dochodów M. C., - wyciągu z aktualnego stanu kasy firmy prowadzonej przez M. C., - pełnego spisu wszystkich posiadanych przez J. C. i M. C. nieruchomości wraz z podaniem ich wielkości i położenia oraz odpisów z ksiąg wieczystych (lub ich kserokopii) na tą okoliczność (obejmujących również działy I i II ksiąg wieczystych), Strona skarżąca nie przedstawiła więc istotnych informacji na temat kwestii podlegających wyjaśnieniu. Zwrócić należy uwagę , iż orzekający aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze strony skarżącej musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jej sytuacji majątkowej , rodzinnej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową określającą relację wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych środków trwałych i oszczędności. W operacji tej musi też wziąć pod uwagę charakter i wysokość poszczególnych wydatków, żeby uznać je za konieczne lub za zbędne. Brak danych w tym zakresie lub ich niepełność skutecznie uniemożliwia taką analizę . To z kolei wyklucza przyznanie prawa pomocy. W rozpatrywanym przypadku nie jest wiadome jakie sumy J.C. przeznacza na utrzymanie, co wchodzi w skład jego wydatków, jakie kwoty otrzymuje od rodziny , jaka jest wysokość otrzymywanego zasiłku dla bezrobotnych, jaki jest rzeczywisty stan posiadanych przez J.C. i M. C. nieruchomości (wymagany spis nie został bowiem przedłożony a przesłana dokumentacja w znacznej części nie jest zbyt aktualna lub jest niepełna bo obrazuje tylko działy IV ksiąg wieczystych). Wreszcie wnioskodawca nie ujawnił jaka jest sytuacja finansowa jego żony M.C., z którą od momentu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nagle przestał prowadzić wspólne gospodarstwo domowe, co wydaje się dość dziwne. Trzeba przy tym zaznaczyć , że dla przedmiotowej analizy nie ma znaczenia, iż małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Po pierwsze bowiem, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25.02.1964r. (Dz.U z 1964r. , nr 9 poz. 59 z p.zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. (postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r. , sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 ). Wypada też zaznaczyć, iż obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych.(por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08 ). Po drugie natomiast trzeba podkreślić , iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się , do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie , iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. (por. postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r. , sygn. akt I Fz 229/09 ). Nie można bowiem przyznać prawa pomocy jednemu z małżonków , jeśli okazałoby się , że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r. , sygn. akt I Cz 37/67, postanowienie NSA z dnia 12.08.2010r., sygn. akt I GZ 268/10, postanowienie NSA , z dnia 14.04.2011r., sygn. akt I FZ 55/11). Podsumowując trzeba więc stwierdzić , że strona skarżąca nie dość należycie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów i informacji. Orzekający nie ma więc wystarczającego materiału, do którego przedłożenia zobowiązany był wnioskodawca, aby przeprowadzić rzetelną analizę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ocena taka nie może się natomiast opierać na niekompletnych faktach (por. postanowienie NSA z dnia 11.12.2008r. , sygn. akt I FZ 394/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2010r., sygn. akt II FZ 400/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. sygn. akt. III SA/Gl 823/09, postanowienie NSA z dnia 18.06.2010r., sygn.akt II FZ 253/2010, postanowienie NSA z dnia 08.11.2006r. sygn. akt II OZ 1112/2006, ONSAiWSA 2007/4, poz. 79). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§1 pkt.2, w zw. z art. 258 § 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r.,poz .270) należało orzec jak w sentencji.