I SA/Kr 583/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 maja 2018r., sygn. akt I SA/Kr 583/17 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 20 kwietnia 2017r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 16 maja 2018r., sygn. akt I SA/Kr 583/17, oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy. J. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną E. K.. Ich miesięczny dochód wynosi 6.293,77 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości 5.345,77 zł i emerytura jego żony w wysokości 948 zł. Zobowiązania i stałe wydatki rodziny wynoszą ok. 1.400 zł. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi mieszkanie o powierzchni 89 m˛ i wartości ok. 350.000 zł i nieruchomość rolna o areale 1,43 ha i wartości ok. 30.000 zł stanowiąca nieużytek rolny. Dysponuje on też oszczędnościami w wysokości 160.000 zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy J. K. podniósł, iż dotychczas ponosił koszty sądowe. Wobec bardzo wysokich kosztów wynajęcia adwokata, czy doradcy podatkowego wnosi o pozytywne rozstrzygnięcie wniosku. Postanowieniem z dnia 16 maja 2018r., Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie – uznając, że dzięki posiadanemu majątkowi, uzyskiwanym dochodom oraz posiadanym oszczędnościom, skarżący jest w stanie we własnym zakresie zabezpieczyć dochodzenie swoich racji przed sądem. W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżący powołał się na fakt poniesienia dotychczas znacznych kosztów sądowych. Argumentował, że koszty wynajęcia adwokata, czy doradcy podatkowego są znacznej wielkości, a zaskarżone postanowienie nie uwzględnia tych okoliczności. W świetle powyższego, wniósł o uwzględnienie sprzeciwu oraz jego wniosku z dnia 11 maja 2018r. o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji, uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił Referendarz Sądowy tut. Sądu, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, należało oddalić. Sąd w pełni podziela jego ocenę, dokonaną w sprawie. W pierwszej kolejności Sąd uznaje, że zasadnie referendarz sądowy, uznał, iż sytuacja majątkowa J. K. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 89 m˛ i wartości ok. 350 tys. zł, a także nieruchomości rolnej wielkości 1,43 ha i wartości ok. 30.000 zł. Nie grozi mu pozbawienie środków do życia, posiada bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 5.345,77 zł. Dochodami z emerytury w wysokości 948 zł dysponuje również małżonka wnioskodawcy. Po odliczeniu stałych wydatków (ok. 1.400 zł) małżonkom K. pozostaje w miesiącu kwota niemal 4.900 zł, którą mogą swobodnie dysponować. Powyższe dane, wynikające z oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, potwierdzają logiczną i spójną ocenę referendarza sądowego, który wydał zaskarżone postanowienie. Zgodzić należy się z referendarzem sądowym, który podkreślił, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002r., OZ 862/04, niepubl.). W kontekście powyższego, nie budzi wątpliwości Sądu, że na gruncie przedmiotowej sprawy, sytuacja skarżącego nie nosi znamion ubóstwa, wręcz biorąc pod uwagę realia i powszechne standardy egzystencji, w oparciu o zasady doświadczenia życiowego, jego sytuacja kształtuje się na bardzo dobrym poziomie. Nie można także tracić z pola widzenia istotnej dla sprawy okoliczności posiadania przez skarżącego znacznych oszczędności. Wnioskodawca nie wykazał przy tym, aby zaoszczędzone środki, jakimi dysponuje były w całości przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny. Zatem słusznie wywiódł referendarz sądowy, że posiadane oszczędności w kwocie 160 tys. zł pozwolą skarżącemu pokryć koszty postępowania w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jego sytuacji majątkowej. Racjonalnie zatem referendarz sądowy nie znalazł podstaw dla przyjęcia, jakoby budżet państwa miał kredytować skarżącego w sytuacji, gdy dzięki posiadanemu majątkowi, uzyskiwanym dochodom oraz posiadanym oszczędnościom jest on w stanie we własnym zakresie zabezpieczyć dochodzenie swoich racji przed sądem, zarówno w zakresie poniesienia kosztów sądowych, jak i wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, zasadnie referendarz tut. Sądu nie uwzględnił wniosku skarżącego i orzekł o jego oddaleniu. Analiza akt sprawy w konfrontacji z twierdzeniami strony oraz kontrola postanowienia, od którego został wniesiony sprzeciw – przesądza zdaniem Sądu o prawidłowości wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest adekwatne do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Wobec tego, zaskarżone postanowienie, oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy uznać za prawidłowe, a sprzeciw skarżącego za niezasadny. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.