I SA/Kr 598/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.Ż. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 marca 2016r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego 2007r. do czerwca 2008r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za styczeń 2007r. oraz za miesiące od lipca 2008r. do grudnia 2008r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2016r. oddalające wniosek R.Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych. R.Ż. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 31 marca 2016r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego 2007r. do czerwca 2008r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za styczeń 2007r. oraz za miesiące od lipca 2008r. do grudnia 2008r. Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wynika, że R.Ż. ur. w 1968r. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J.Ż. ur. w 1964r. oraz córką A.Ż. ur. w 1996r. Wnioskodawczyni zatrudniona jest w Zespole Placówek Oświatowych w R., na stanowisku nauczyciela-wychowawcy i uzyskuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 3 870,64 zł netto miesięcznie. Ponadto z tytułu prowadzenia doradztwa edukacyjnego – korepetycji uzyskuje 300 zł netto miesięcznie, a z tytułu najmu budynku użytkowego 795 zł netto miesięcznie. "Historia transakcji" prowadzona przez Raiffeisen Polbank S. A. wskazuje natomiast, że strona skarżąca prowadzi również działalność gospodarczą pod firmą: "Obrót metalami nieżelaznymi, R.Ż.", która w miesiącu kwietniu 2016r. odnotowała wpływy w wysokości 40 000 zł. (3 600 zł + 3 300 zł + 1 100 zł + 2 900 zł + 5 000 zł + 100 zł + 3 000 zł + 3 000 zł + 2 000 zł + 3 000 zł + 3 000 zł + 2 000 zł 600 z. + 3 400 zł + 4 000 zł), a w miesiącu maju 2016r. w wysokości 4000 zł. Łączny dochód wnioskodawczyni w 2014r. wyniósł 85 201,91 zł, przy przychodzie na poziomie 1 694 710,19 zł, a w 2015r. 75 653,08 zł, przy przychodzie w wysokości 94 175,70 zł. Mąż wnioskodawczyni za prace dorywcze uzyskuje ok. 300 zł, miesięcznie a pomoc finansowa rodziny wynosi 250 zł miesięcznie. Miesięczne wydatki rodziny obejmują: ratę kredytu hipotecznego, w zależności od kursu franka ok. 3 500 zł, ubezpieczenie w Warcie EP 90 zł, ratę pożyczki z Pracowniczej Kasy Zapomogowo Pożyczkowej 400 zł, ratę na fundusz mieszkaniowy 198 zł, opłaty za media 900 zł. Strona skarżąca jest właścicielem: domu jednorodzinnego o pow. ok. 200 m2, o wartości ok. 600 000 zł., ¼ części nieruchomości o pw. 0,5839 ha, znajdującej się w R. (objętej Kw [...] ), nieruchomości o pow. 0,7290 ha, znajdującej się w R. (objętej Kw [...]), obciążonej hipoteką umowną kaucyjną w wysokości 740 000 zł oraz samochodu osobowego marki Volkswagen Golf, który według wnioskodawczyni nie został zezłomowany z powodu braku środków. Po analizie powyższego materiału dowodowego, postanowieniem z dnia 22 lipca 2016r. starszy referendarz sądowy WSA w Krakowie uznał, że wniosek R.Ż. nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił go, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia art. 244§1, art. 245§3, art. 246§1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."). W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, R.Ż. zaskarżyła ww. postanowienie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności podniosła, że nie zataiła działalności gospodarczej, ani wpływów z nią związanych, a odnotowane na wyciągu bankowym wpływy wynikały z faktu, że zgodnie z umową kredytu w ramach działalności gospodarczej była ona zobowiązana do utrzymywania określonego poziomu wpływów na danym kwartale obowiązywania umowy kredytowej. Z tego powodu wnioskodawczyni dokonywała wielokrotnych wpłat i wypłat z rachunku utrzymywanego do rozliczenia kredytu, aby zrealizować warunek umowy kredytowej. Wpływy te nie były przychodami z działalności gospodarczej, a wpłatami na konto tych samych środków tak, aby suma wpłat spełniła warunki umowy kredytowej. Z tego powodu wpłaty te nie zostały wykazane, jako przychody z działalności gospodarczej i zdaniem wnioskodawcy, nie powinny być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc prawną. Skarżąca podała, że środki te były wielokrotnie wpłaconym i wypłaconym wynagrodzeniem uzyskanym ze stosunku pracy. W pozostałym zakresie skarżąca powołała dane podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazując na brak oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. przysługuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie fizycznej jest stosowane w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe, (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14). W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy, powinno mieć charakter wyjątkowy. Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie Sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15; LEX nr 1640593). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy, (por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. W rozpoznawanej sprawie zasada partycypacji w kosztach prowadzonego postępowania powinna mieć zastosowanie, bowiem z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych dokumentów przedłożonych w trakcie postępowania, jednoznacznie wynika, że dochód wnioskodawczyni wynosi prawie pięć tysięcy (3 870,64 zł. + 300 zł., + 795 zł. = 4 965,64 zł.), czyli prawie tyle ile wynosi wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie ( 5 142 zł.). Dodatkowo, nie sposób uznać za słuszne rozumowanie wnioskodawcy, jakoby utrzymywanie określonego poziomu wpływów, które wynikały z wyciągów bankowych były wielokrotnymi wpłatami i wypłatami tych samych środków, tym bardziej, że dokładne zobrazowanie operacji wynika z wyciągów przedłożonych przez sama skarżącą. Ponadto sumy, którymi dysponuje wnioskodawczyni były znaczne i trafnie wskazał referendarz sądowy, że przyjęły wartość ponad siedmiokrotnie wyższą od wysokości w/w wpisu. Nie należy zapominać, że skarżąca pozostaje w stosunku pracy, prowadzi doradztwo edukacyjne – korepetycje oraz najem budynku użytkowego na przedszkole, co przynosi jej dochody i tym samym gwarantuje jej posiadanie wystarczających środków na egzystencję oraz racjonalne ich rozdysponowanie. Na uwagę zasługuje fakt, że w kontekście uiszczania przez wnioskodawczynię, co miesiąc rat kredytowych w wysokości 3 500 zł, istotne znaczenia dla oceny przedstawionego stanu faktycznego ma utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych, zgodnie z którą, jakiekolwiek prywatnoprawne zobowiązania nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się również koszty prowadzenia postępowania przed sądami administracyjnymi, (por. postanowienie NSA z dnia 07.10.2005r. sygn. akt II FZ 624/05, postanowienie NSA z dnia 07.10.2010r. sygn. akt I OZ 749/10, postanowienie NSA z dnia 16.07.2010r. sygn. akt I OZ 535/10, postanowienie NSA z dnia 01.06.2011r., sygn. akt II FZ 234/11, postanowienie NSA z dnia 18.02.2016r., sygn. akt I FZ 571/15, postanowienie NSA z dnia 17.02.2016r., sygn. akt I GZ 17/16). Należy również zwrócić uwagę, że w ramach powszechnej praktyki, stosowanej przez banki, możliwa jest przerwa lub zawieszenie spłaty rat kredytowych, na wniosek kredytobiorcy. Zastosowanie takiej procedury powoduje, że kredytobiorca jest w stanie przeznaczyć kwotę raty na inny konieczny cel, czego nie odnotowano w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę ww. argumentację i odnosząc się tym samym do argumentacji zawartej w złożonym sprzeciwie, należy podnieść, że środki finansowe, którymi dysponuje skarżąca i jej rodzina, z którą zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym, są najpewniej niewłaściwie gospodarowane, tym bardziej, że skarżąca ma świadomość tego, iż wszczynając postępowania sądowe, musi partycypować w kosztach sądowych, nie może ich bowiem przerzucać na obywateli. Niewłaściwa preferencja w wydawaniu posiadanych środków finansowych nie upoważnia do przyznania stronie prawa pomocy. Sytuacja finansowa strony, nie wskazuje zatem, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy. Zwolnienie R.Ż. od kosztów sądowych byłoby więc przekroczeniem ustawowych ram tej instytucji, tym bardziej, że zgodnie z linia orzeczniczą sądów administracyjnych, prawo pomocy stosowane jest w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe tak, jak w przedmiotowej sprawie, a ponadto nie należy zapominać, że ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże, że nie stać jej na poniesienie kosztów postępowania, czego nie odnotowano w realiach niniejszej sprawy. Strona nie wykazała również, że poczyniła kroki w celu zebrania oszczędności we własnych wydatkach, które mogłyby przyczynić się do pokrycia kosztów postępowania. Wobec powyższych okoliczności, Sąd orzekł, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że rozstrzygnięcie w sprawie zapadło na podstawie wnikliwej analizy sytuacji majątkowej skarżącej, która doprowadziła Starszego Referendarza sądowego do prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Ustalenia te znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Referendarz oparł ustalenia faktyczne w sprawie na danych zawartych we wniosku, złożonym przez skarżącą oraz dokumentach przedłożonych w toku postępowania, o które była wzywana, dochodząc na ich podstawie do słusznej konkluzji, że wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przypadku strony wykluczono możliwość uznania, że poniesienie kosztów sądowych przekracza jej możliwości finansowe. Wobec tego, zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza sądowego, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.