I SA/Kr 806/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 lipca 2012r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011r. postanawia: - oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych - Kwestia przyznania E.G. (dalej: skarżącej) prawa pomocy była już kilkakrotnie rozpatrywana przez sądy administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013r. oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a Naczelny Sąd Administracyjny dnia 28 października 2013r. oddalił zażalenie na to postanowienie (sygn. akt II FZ 973/13). W dniu 14 kwietnia 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a Naczelny Sąd Administracyjny dnia 7 lipca 2014r. oddalił zażalenie na to postanowienie (sygn. akt II FZ 953/14). Dnia 4 marca 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a Naczelny Sąd Administracyjny dnia 22 lipca 2016r. oddalił zażalenie na to postanowienie (sygn. akt II FZ 409/16). We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 listopada 2016r. skarżąca zadeklarowała, że mąż – A.G. otrzymuje rentę w wysokości 2.831 zł miesięcznie netto, a E.G. pobiera rentę w wysokości 580 zł miesięcznie, co daje łączny dochód 3,411 zł. Koszty utrzymania domu określa natomiast na poziomie 1.000 zł miesięcznie. Ponownie zadeklarowała, że posiada nieruchomość o wielkości 177 m2, mieszkanie o wielkości 85,5 m2, a nadto gospodarstwo rolne, które jest dzierżawione i prowadzone przez syna w zamian za koszty utrzymania go. Z przedmiotów wartościowych skarżąca posiada ciągnik typu New Holland rok produkcji 2009, a także samochód Skoda Fabia rok produkcji 2013. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2016r. Starszy Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 244 §1, art. 245 §3, art. 246 §1 pkt 2) w zw. z art. 258 §1 i 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismem z dnia 21 grudnia 2016r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Starszego Referendarza sądowego. Podniosła w nim, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia pobiera mężem świadczenie rentowe w wysokości odpowiednio przeszło 500,00 zł oraz 2.000,00 zł. Zmianie uległa natomiast wysokość niezbędnych wydatków w związku z aktualnym stanem zdrowia. Skarżąca podniosła, że w sierpniu 2016r. zdiagnozowano u niej migotanie przedsionków, pozostaje pod stałym nadzorem lekarza kardiologa, co wiąże się z częstszymi wizytami lekarskimi. Strona jest zmuszona przeznaczać znaczne środki pieniężne na zakup specjalistycznych leków, w tym zapobiegawczo leków na rozrzedzenie krwi. Miesięczne koszty związane z jej leczeniem oscylują wokół kwoty 300 zł. Podobnie jest jeśli chodzi o sytuację zdrowotną męża skarżącej. Łącznie tylko na leczenie przeznaczają oni kwotę oscylującą wokół 600 zł. Skarżąca wskazała, że posiadane uprzednio gospodarstwo rolne o powierzchni 45 ha oraz hodowla koni huculskich zostały przekazane synowi, wobec czego nie uzyskuje żadnych dochodów ani dotacji związanych z ich prowadzeniem, a jedynie stara się w miarę możliwości pomagać synowi osobistą pracą i doświadczeniem. Podkreśliła, iż nadal jest właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 170 m2 oraz mieszkania o powierzchni 85 m2, a w konsekwencji koszty, jakie ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego oscylują wokół kwoty 750 zł miesięcznie, a składają się na nie koszty zużycia wody, energii elektrycznej, gazu, ogrzewania oraz podatku od nieruchomości. Nadto koniecznym jest ponoszenie wydatków na żywność i ubrania w łącznej kwocie średnio 500-1.000zł. Stwierdziła także, że wydatki dotąd przez nią ponoszone w związku z utrzymaniem siebie oraz rodziny nie uległy zmianie, ale osiągane w rodzinie dochody ograniczają się wyłącznie do pobieranych świadczeń rentowych i nie pozwalają na pokrycie wpisu sądowego od przedmiotowej skargi w kwocie 500 zł. Skarżąca podniosła również, że prawo do Sądu nie może być warunkowane wniesieniem opłaty. Uzależnienie rozpoznania skargi od uiszczenia opłaty sądowej przy uwzględnieniu sytuacji skarżącej uchybia konstytucyjnemu prawu przewidzianemu w art. 45 Konstytucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie znajdą zastosowanie przepisy dotyczące prawa pomocy z ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) obowiązujące przez dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658), tj. przed dniem 15 sierpnia 2015r. Niniejsza sprawa została bowiem zainicjowana skargą nadaną w urzędzie pocztowym w dniu 27 sierpnia 2012r. Zgodnie z art. 2 wymienionej wyżej ustawy nowelizującej "nowe" przepisy ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, ale tylko gdy mieszczą się w katalogu wymienionym w tym przepisie. Przepis art. 259 § 1 p.p.s.a. stanowi niezmiennie m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zmienił się natomiast przepis art. 260 p.p.s.a., który stosuje się – stosownie do uwag wyżej poczynionych – w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015r. (brak go bowiem w katalogu przepisów wymienionych w art. 2 ustawy nowelizującej). Z treści przepisu art. 260 p.p.s.a. wynikało, iż rozpoznając sprzeciw na posiedzeniu niejawnym sąd wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie. Postanowienie, na które wniesiony został sprzeciw traci natomiast moc. Nadto Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Ustawodawca dopuszcza więc możliwość wielokrotnego składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, z czego skarżąca korzysta. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że odmienna ocena sytuacji materialnej skarżącej przy rozpatrywaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest możliwa wyłącznie po zmianie istotnych okoliczności mających wpływ na tę ocenę. W niniejszej sprawie okoliczności powołane we wniosku oraz sprzeciwie przez samą skarżącą, dowodzą słuszności dotychczasowej linii orzeczniczej w przedmiotowej sprawie. Skarżąca wskazuje w sprzeciwie, że koszty jej utrzymania wynoszą około 1.850 – 2.350 zł (750 zł + 500-1.000 zł + 600 zł), gdy tymczasem we wniosku z dnia 5 listopada 2016r. wskazuje, że koszty utrzymania domu wynoszą około 1.000 zł miesięcznie. Z wniosku z 5 listopada 2016r. wynika, że łączny dochód małżonków pobierających comiesięczne świadczenia rentowe wynosi 3.411 zł (580zł + 2.831 zł), a w sprzeciwie strona podaje kwotę odpowiednio przeszło 500 zł oraz 2000 zł, co daje kwotę przeszło 2.500 zł. Różnica między tymi wielkościami wskazanymi przez stronę wynosi 911 zł, i jest znacząca w kontekście kwoty 500 zł wpisu od skargi, o którą zwolnienie skarżąca wnioskuje do Sądu. Sąd zgadza się z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005r., sygn. akt FZ 579/04, że to do strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy. Ocena natomiast całokształtu wskazanych przez stronę okoliczności należy do Sądu, związanego regułą ustanowioną przez art. 199 p.p.s.a. oraz wytycznymi takimi jak: zgodność prowadzonego wnioskowania z zasadami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innymi elementami, które pozwalają domniemywać, że skutek w postaci faktu uprawdopodobnionego może w ogóle nastąpić. Dane przedstawione przez skarżącą we wniosku o prawo pomocy i w sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 25 listopada 2016r., należy traktować z pewną ostrożnością, skoro rozmijają się w podanych wyżej wielkościach, co w konsekwencji rzutuje na ocenę twierdzeń skarżącej jako nieprzekonywujących, mogących uzasadniać twierdzenia, że nie przysługuje jej prawo pomocy w jakiejkolwiek formie. Sąd przypomina, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Stanowi odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie ma analiza przesłanek wymienionych w art. 246 §1 p.p.s.a. Wskazuje ona jednoznacznie, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona ma wykazać taką sytuację materialną, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia przy tym wątpliwości, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy (por. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23 października 2009r., sygn. III SA/GL 823/09). W przedmiotowej sprawie natomiast ujawnione okoliczności faktyczne nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z konstrukcji wymienionych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że przyznanie w oparciu o nie pomocy Państwa opiera się wyłącznie na kryteriach finansowych. Na tezę tą wskazuje również jednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych w tym zakresie, którą orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 kwietnia 2008r., sygn. akt II GZ 79/08; z 27 sierpnia 2015r., sygn. akt I GZ 543/15; z 16 października 2015r., sygn. akt II GZ 595/15; z 26 listopada 2015r., sygn. akt I GZ 769/15; z 26 stycznia 2016r., sygn. akt II GZ 1020/15; z 2 lutego 2016r., sygn. akt II OZ 98/16 – wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdolności płatnicze strony skarżącej, które dają możliwość pokrycia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego są kluczowe dla oceny przyznania stronie prawa pomocy. Sąd wskazuje, że instytucja przyznania prawa pomocy została wprowadzona do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Tymczasem w przedmiotowej sprawie skarżąca ma nie tylko w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe – jest właścicielką wskazanych nieruchomości: domu mieszkalnego o powierzchni 177 m2 oraz mieszkania o powierzchni 85 m2.. Nie grozi jej także pozbawienie środków do życia, ma bowiem stałe źródło utrzymania w postaci dochodu ze świadczenia rentowego swojego i męża w łącznej kwocie 3.411 zł. Co więcej skarżąca ma zabezpieczenie w postaci innego majątku, ruchomego, będąc – jak deklaruje – właścicielką ciągnika New Holland rok produkcji 2009 i samochodu osobowego Skoda Fabia rok produkcji 2013, który jak wynika z jej oświadczenia majątkowego nabyła już po wniesieniu skargi, gdyż w oświadczeniu majątkowym z 27 listopada 2015r. składnika tego nie wykazywała. Dodatkowe wydatki na leki w kwocie 600 zł – przy wszystkich wydatkach deklarowanych przez stronę na utrzymanie domu i rodziny – w porównaniu do comiesięcznych dochodów rodziny i posiadanego majątku, nie wydają się kwotą uniemożliwiającą uiszczenie wpisu od skargi. Skoro skarżąca mogła zaoszczędzić środki na zakup samochodu, którego wartość z całą pewnością przewyższa wysokość wpisu, bez problemu może żądany wpis uiścić. W tym miejscu należy odnieść się także do zarzutu skarżącej naruszenia art. 45 Konstytucji RP, powołanego przez nią w sprzeciwie do postanowienia Starszego Referendarza sądowego i przytoczyć tezę Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartą w postanowieniu z dnia 9 grudnia 2010r. (I GZ 395/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), którą Sąd w pełni podziela: "Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu." W ocenie jednak Sądu skarżąca posiada środki na uiszczenie wpisu sądowego. Nie można zatem twierdzić, że brak zwolnienia skarżącej od wpisu, naruszy jej konstytucyjne prawo do sądu, gdyż skarżąca posiada środki, które umożliwią jej uiszczenie tego wpisu. Biorąc powyższe pod uwagę oraz w pełni podzielając argumentację sądów administracyjnych, zawartą w wymienionych wyżej orzeczeniach, Sąd nie dopatrzył się powodów, aby na podstawie przedstawionego stanu faktycznego zwolnić skarżącą od kosztów sądowych. Skoro bowiem nie spełniała ona przesłanek przyznania prawa pomocy, kiedy nie uzyskiwała zasiłku a mąż renty, zaś koszty utrzymania były wyższe, to tym bardziej nie spełnia ich w sytuacji, kiedy zarówno ona jak i mąż uzyskują stały dochód w postaci świadczeń rentowych i zmniejszyły się koszty utrzymania. Przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby więc poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę art. 244 §1, art. 245 §3, art. 246 §1 pkt 2) oraz art. 260 p.p.s.a. i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy.