II SA/Kr 1612/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.S. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 18 maja 2016 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Wojewody z dnia 23 października 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę po wznowieniu postępowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Starszego Referendarza Sądowego. Wyrokiem z dnia 18 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J.S. na decyzję Wojewody z dnia 23 października 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania. W związku z zamiarem złożenia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący pismem z dnia 11 maja 2016 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, a także o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W jego uzasadnieniu skarżący podniósł, iż jest osobą starszą, nie jest w stanie sam sporządzić skargi kasacyjnej jak również ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika we własnym zakresie. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Rodzina utrzymuje się z emerytur skarżącego oraz małżonki - [...] zł oraz [...] zł, dochodów ze sprzedaży owoców w kwocie 152 zł, dopłat bezpośrednich 107 zł. Łącznie deklarowany dochód 2 osobowej rodziny to kwota 3362 zł. Skarżący deklaruje wydatki miesięczne i zobowiązania na łączną kwotę 1133 zł. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiada dom w stanie surowym o pow. 139 m2 i wartości 120.000 zł, mieszkanie własnościowe na zasadach współwłasności o pow. 37 m2, grunty rolne o pow. 1,18 ha, gospodarstwo rolne o pow. 0,36 ha, grunty o wartości 110.000 zł, jeden budynek gospodarczy w realizacji o wartości 65.000 zł. Ponadto sam skarżący posiada parcelę budowlaną o pow. 700 m2, oszczędności w wysokości 24.821 zł. Małżonka ma świadectwa udziałowe o wartości 291 zł oraz oszczędności w wysokości 3.438 dolarów. Ponadto skarżący wykazuje dwa ciągniki o wartości kolejno 9.000 zł oraz 30.000 zł, a także wóz rolniczy o wartości 5.500 zł. Postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Starszy Referendarz Sądowy wyjaśnił, że skarżący nie wykazał wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia Starszego Referendarza Sądowego skarżący wniósł w terminie sprzeciw wnosząc o uznanie jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Podniósł również, że środki, które posiada są już przeznaczone na inne cele i nie jest w stanie z nich wygospodarować jakiejkolwiek kwoty na opłaty sądowe i adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał również, że nieruchomości które posiada nie jest w stanie zbyć w stosunkowo bardzo krótkim czasie dla pokrycia opłat sądowych i wynagrodzenie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej w skrócie "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., postanowienie z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt I FZ 428/10, niepubl.). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący zadeklarował w formularzu PPF miesięczny dochód rodziny z tytułu emerytur obydwojga małżonków oraz dochodu z gospodarstwa i dopłat w wysokości 3.362 zł. Dochód ten nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania oraz kosztów pełnomocnika. Wnioskodawca uzyskuje dochody z różnych źródeł: z tytułu dopłat, z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, których wysokość, nie wymaga interwencji socjalnej mającej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz.U. z 2015., poz. 163 ze zm.). Wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów przekracza również wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2016 r. na kwotę brutto 1850 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385). Mając zatem na uwadze łączny dochód rodziny w wysokości 3.362 zł, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżący posiada na zasadzie współwłasności majątek w postaci domu w stanie surowym, mieszkanie oraz grunty rolne, gospodarstwo rolne, parcele budowlaną oraz wartościowy sprzęt rolniczy, dwa ciągniki. Dodatkowo skarżący wraz z małżonką posiada oszczędności w wysokości 24.821 zł oraz 3.438 dolarów. Biorąc zatem pod uwagę stan majątkowy skarżącego, Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r. sygn. akt FZ 454/04, publ. CBOSA). Pod pojęciem stanu majątkowego należy bowiem rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 144/11, publ. CBOSA). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2005 r. sygn. akt I OZ 835/05, publ. CBOSA). Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, publ. CBOSA). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 227/08 oraz z dnia 19 października 2010 r. sygn. akt II GZ 294/10, publ. CBOSA). Ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń nie wynika, aby majątek obciążony był hipoteką, prowadzona była z niego egzekucja czy też w inny sposób ograniczona bądź niemożliwa byłaby możliwość dysponowania nim. Zauważyć ponadto należy, że skarżący także na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 18 maja 2016 r. Ponadto Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10, publ. CBOSA). W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.