III SA/Kr 1354/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o. o. z siedzibą w W na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 15 lipca 2016r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2016r. oddalające wniosek A Sp. z o. o. z siedzibą w W o zwolnienie od kosztów sądowych. A Sp. z o. o. z siedzibą w W wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę, w której zawarła jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Reprezentujący spółkę prezes zarządu, którego umocowanie do działania wynikało z przedstawionego odpisu zupełnego z rejestru przedsiębiorców wg stanu na dzień 10 października 2016r. w złożonym na urzędowym formularzu "PPPr" wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczył, że domaga się dla spółki zwolnienia od kosztów sądowych. Wysokość kapitału zakładowego spółki określił na 5000 zł, wartość środków trwałych oszacował na 405593,50 zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu ocenił na 136525,17 zł. Ujawnił jeden rachunek bankowy spółki, z deklarowanym stanem 0,00 zł na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Uzasadniając starania spółki podniósł, że przeciwko spółce prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzania kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. Ilość wydanych w tych sprawach przez organy drugiej instancji decyzji (ok. 60) spowodowało wszczęcie postępowań egzekucyjnych, co doprowadziło do zajęcia praktycznie całego majątku strony skarżącej, zaś środki uzyskiwane w ten sposób przez organy przekazywane są na poczet postępowań egzekucyjnych. W konsekwencji strona skarżąca nie jest w stanie na chwilę obecną pokryć opłaty od skargi, która wynosi 720 zł. Wbrew deklaracji nie dołączył do wniosku sprawozdania finansowego spółki, ani wydruku z ujawnionego rachunku bankowego. Do wniosku dołączył dokumentację, potwierdzającą prowadzenie licznych postępowań egzekucyjnych. Zarządzeniem z dnia 7 listopada 2016r. wezwano stronę skarżącą o dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów poprzez: - przedłożenie kopii rocznej deklaracji podatkowej za 2015r., - przedłożenie kopii miesięcznych deklaracji podatkowych, o ile takie składała w bieżącym roku podatkowym, - przedłożenie wyciągów z wykazanego przez spółkę rachunku bankowego, obrazujących historię dokonywanych na nim operacji z okresu sześciu miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o prawo pomocy, - przedstawienie kopii raportów kasowych z okresu sześciu miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o prawo pomocy, - wyjaśnienie, co dokładnie spółka wlicza w deklarowane przed organami skarbowymi koszty uzyskania przychodu, - przedłożenie kopii bilansu (aktywa, pasywa, rachunek zysków i strat) za rok 2014 i 2015, - przedstawienie pisemnej informacji o wysokości wynagrodzenia, pobieranego przez członków zarządu spółki w bieżącym roku z podaniem składników innych świadczeń otrzymywanych w związku z pełnioną funkcją, - wyjaśnienie, z jakich pieniędzy przy deklarowanym braku środków strona skarżąca opłaca pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika. Przedstawienie umowy łączącej stronę skarżącą z pełnomocnikiem z wyboru w części obejmującej wysokość ustalonego wynagrodzenia i zasad jego płatności, ewentualnie przedstawienie na tę okoliczność pisemnego oświadczenia pełnomocnika, popartego odpowiednimi dokumentami księgowymi. Jeśli pomoc tę strona skarżąca otrzymuje pro bono lub jest ona w jakiś sposób "kredytowana" przez pełnomocnika z wyboru, przedstawienie pisemnego oświadczenia pełnomocnika wraz z informacją, że okoliczności te są znane organom właściwego samorządu zawodowego. Ww. zarządzenie nie zostało wykonane zgodnie z treścią. W odpowiedzi pełnomocnik strony skarżącej nadesłał tylko następujące dokumenty źródłowe.: zeznanie CIT-8 za rok podatkowy, obejmujący okres od 1 października 2014r. do 31 grudnia 2015r., deklarację VAT-7K za 1 kwartał 2016r., za 3 kwartał 2016r., historię operacji na ujawnionym rachunku bankowym od 1 lipca.2016r. do 26 października 2016r., bilans na dzień 31 grudnia 2015r. oraz rachunek zysków i strat w wariancie porównawczym za okres od 1 października 2014r. do 31 grudnia 2015r. Z przedstawionej kopii rocznej deklaracji podatkowej wynikało, że w roku podatkowym 2015r. wykazany przez stronę skarżącą przychód wyniósł 3. 573.717,25 zł. Z kolei przedstawione deklaracje VAT obrazowały, że w pierwszym kwartale bieżącego roku wartość wykazanej przez spółkę dostawy towarów i świadczenia usług, sięgały kwoty 192.947 zł. Strona skarżąca bez podania przyczyn nie przedstawiła: - kopii raportów kasowych z okresu sześciu miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o prawo pomocy, - pisemnej informacji o wysokości wynagrodzenia pobieranego przez członków zarządu spółki z podaniem składników innych świadczeń otrzymywanych w związku z pełnioną funkcją. Nadto, strona skarżąca nie wyjaśniła: - co dokładnie spółka wlicza w deklarowane przed organami skarbowymi koszty uzyskania przychodu, - z jakich pieniędzy przy deklarowanym braku środków strona opłaca pomoc prawną profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższych okoliczności, postanowieniem z dnia 12 grudnia 2016r. referendarz sądowy WSA w Krakowie oddalił wniosek A Sp. z o. o. z siedzibą w W o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując na brak przesłanek, które powodowałyby, że w rozpatrywanym przypadku Spółka spełniła przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, strona skarżąca zarzuciła mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie, stan finansowy strony nie uzasadniał przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem strony skarżącej, postanowienie to nie odpowiadało prawu. Podniesiono, że przeciwko stronie skarżącej prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzania kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. Ilość wydanych w tych sprawach decyzji przez organy II instancji (ok. 60) powoduje, że wszczęte zostały postępowania egzekucyjne, co doprowadziło do zajęcia praktycznie całego majątku strony. Na chwilę obecną nie jest ona w stanie pokryć nawet części opłaty od wnoszonej skargi. Zdaniem strony, dołączone do wniosku PPPr dokumenty, jednoznacznie wskazywały na wyjątkowo trudną sytuację majątkową. W tym kontekście wskazano na straty poniesione w poprzednich latach bilansowych, inne postępowania w przedmiocie kar pieniężnych, liczne postępowania egzekucyjne, postępowania ze skarg strony skarżącej na decyzje w przedmiocie kar pieniężnych. Podkreślono, że strona nie mogła racjonalnie przewidzieć nałożonych na nią kar pieniężnych. Podano ponadto, że dopóki zasadność nałożonych kar pieniężnych nie zostanie potwierdzona, to poprawa sytuacji finansowej strony skarżącej nie wydaje się możliwa. Aby jednak móc przeprowadzić kontrolę legalności tych decyzji, strona musi mieć możliwość dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Wobec powyższego wniesiono o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane" wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego należy stwierdzić, że jest ono prawidłowe. O możliwościach płatniczych Spółki, umożliwiających poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie świadczy fakt, że pomimo powoływania się na straty w poprzednich latach oraz groźbę niewypłacalności, spowodowaną prowadzonymi wobec niej licznymi postępowaniami egzekucyjnymi, w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Z odpisu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynika, aby wobec Spółki prowadzone było postępowanie upadłościowe, nie wynika również jej rozwiązanie, czy choćby zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, także w złożonym formularzu oraz sprzeciwie strona skarżąca takich okoliczności nie podnosi. To zaś, że aktualnie Spółka ma kłopoty finansowe, nie może stanowić samo w sobie przyczyny uwzględnienia jej żądania. Strata, na którą się powołuje nie przesądza w żadnej mierze o braku środków finansowych, a wskazuje tylko, że koszty uzyskania przychodu są od tego przychodu wyższe. Ponadto kapitał zakładowy Spółki wynosi 5 000 zł, a wartość środków trwałych 405 593,50 zł, są to więc kwoty wielokrotnie przewyższające wartość wpisu w niniejszej sprawie, a także umożliwiające Spółce ciągłe prowadzenie działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę wynikający z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przedmiot działalności Spółki, poza działalnością związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi (m.in. sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych, sprzedaż detaliczna napojów alkoholowych i bezalkoholowych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach, sprzedaż hurtowa napojów alkoholowych i bezalkoholowych, sprzedaż hurtowa wyrobów tytoniowych, czy działalność związana z organizacją targów, wystaw i kongresów), trudno uznać, aby Spółka nie miała możliwości przy prowadzeniu tak szerokiej działalności gospodarczej, pokrycia kosztów związanych z całokształtem funkcjonowania przedsiębiorstwa. Zaaprobować należy stanowisko referendarza sądowego, który uznał, że w realiach niniejszej sprawy, oświadczenie prezesa zarządu spółki A wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej. Ta jednak nie udzieliła na wezwanie dodatkowych wyjaśnień, o które była proszona. To powoduje, że przyznanie stronie skarżącej w takich warunkach prawa pomocy nie znajduje dla siebie wystarczających podstaw. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć trzeba, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005r. I FZ 63/05). Równocześnie, strona skarżąca powinna sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006r. II OZ 1405/05). Dla profesjonalnego pełnomocnika, z usług którego strona korzysta, wskazana w powołanym wyżej przepisie art. 246 § 2 pkt. 2 p.p.s.a reguła prawa i przedstawione kierunki jej wykładni, nie powinny być zaskoczeniem. Wszystkie pytania dotyczyły wyłącznie weryfikacji rzetelności oświadczeń składanych przez stronę skarżącą i wystarczało udzielić na nie jednoznacznych odpowiedzi, w tym również pytanie o źródła finansowania pełnomocnika z wyboru. Nie bez znaczenia w kontekście przyznania prawa pomocy jest bowiem fakt, iż Spółka reprezentowana jest w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, co niewątpliwie wiąże się z kosztami, jednak na pokrycie tego wynagrodzenia, Spółka wygospodarowała środki finansowe, mimo trudnej sytuacji majątkowej, na którą się powołuje. Trafnie zauważył referendarz sądowy tut. Sądu, że okoliczność, iż Spółka boryka się z licznymi postępowaniami nie jest argumentem, który sam z siebie powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Skoro bowiem przedmiotem prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej było urządzanie gier na automatach do gier, to spółka powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji i niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu, powinna była zaś gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych w takich sprawach, co przy wykazanych przychodach, sięgających w roku podatkowym 2015r. aż 3. 573.717,25 zł, nie stanowiło problemu. Wykazywana przez spółkę strata nie jest żadnym argumentem. Strata jest bowiem wyliczana w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu, do jakiego instytucja została powołana i nie znajduje prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację podmiotu. Potwierdzeniem takiego stanu rzeczy jest zresztą zachowanie strony skarżącej, która wbrew wezwaniu nie wyjaśniła, co dokładnie spółka wliczała w deklarowane przed organami skarbowymi koszty uzyskania przychodu. Odnosząc się zatem do podniesionej w sprzeciwie kwestii wielości postępowań w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej, prowadzonych przeciwko Spółce dodać należy, iż zarówna sama liczba prowadzonych przeciwko spółce, jak i już egzekwowanych kar nie stanowi wyłącznej podstawy do oceny możliwości płatniczych spółki (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14). Ocena ta nie może być bowiem przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła. Sąd stwierdza również, że z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że w przypadku osób prawnych, rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, o czym wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 201/11, dostępne w CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Podmiot tego rodzaju, powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych, związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 809/07, dostępne w CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć ponadto należy, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J.P. Tarno; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2008, s.587, por. też postanowienie NSA z dnia 29.03.2011r., sygn. I OZ 191/11). Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie. W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej Spółki, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa, oznaczałoby swoistego rodzaju uprzywilejowanie, na co nie zezwalają normy prawa. Sąd uznał, że referendarz sądowy słusznie ocenił, że Spółka nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy, a wydane przez niego postanowienie jest prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt. 2, w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.