III SA/Kr 14/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Maria Zawadzka Sędziowie: S WSA Hanna Knysiak-Sudyka ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi P. Z. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2021 r., znak [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 9 listopada 2021 r., [...] Wojewoda uchylił decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. i orzekł o wymeldowaniu P. Z. (dalej: "skarżąca") z miejsca pobytu stałego pod adresem G 53, G. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.") oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 510, dalej: "u.e.l."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 26 maja 2020 r. J. Z. wystąpił do Wójta Gminy G z wnioskiem o wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego z budynku położonego w G numer 53. We wniosku wskazał, że jest jedynym właścicielem domu, a skarżąca opuściła dom w lutym 2020 r. i zabrała swoje wszystkie rzeczy osobiste. Pismem z dnia 21 grudnia 2020 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania stron oraz świadków: T. B. oraz P. F. na okoliczność ustalenia przyczyn zmiany stałego miejsca pobytu skarżącej oraz negatywnych zachowań wnioskodawcy wobec skarżącej. Wniósł także o zwrócenie się do Komisariatu Policji o udzielenie informacji w zakresie liczby i przebiegu interwencji prowadzonych przez Policję w nieruchomości objętej wnioskiem od lutego 2020 r. Decyzją z dnia [...] 2021 r. Wójt Gminy G orzekł o odmowie wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego, tj. G 53. W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie przebywa obecnie pod adresem G 53, jednakże nie ma podstaw do jej wymeldowania z uwagi na fakt, że opuszczenie lokalu nie nastąpiło w sposób dobrowolny, a skarżąca wyraża chęć powrotu do lokalu, w którym zostały jej rzeczy osobiste. W odwołaniu od decyzji wnioskodawca – J. Z. - zarzucił naruszenie zasad legalizmu, prawdy obiektywnej, wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7, art. 75, art. 77 i art. 89 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania obywateli do Państwa (art. 8 k.p.a.), zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez braki w uzasadnieniu decyzji, wskazania wyboru faktów uznanych przez organ za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz wskazanie przyczyn, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej. W oparciu o podniesione zarzuty wnioskodawca wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Pismem z dnia 13 sierpnia 2021 r. Wojewoda zlecił Wójtowi Gminy G przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego: - przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem stron postępowania, - zobowiązanie skarżącej do przedstawienia oryginału umowy najmu lokalu mieszkalnego nr [...] przy ulicy B w K oraz innych dokumentów świadczących o zamiarze powrotu do G, - ustalenie w trakcie rozprawy administracyjnej, kiedy skarżąca zamieszkała w wynajętym mieszkaniu, w jakim okresie w nim zamieszkiwała, gdzie aktualnie wykonuje czynności dnia codziennego, na jakim etapie znajduje się sprawa rozwodowa, czy skarżąca występowała w drodze cywilnoprawnej z wnioskiem o przywrócenie naruszonego posiadania lub w inny sposób próbowała przywrócić sobie posiadanie budynku, czy i jak skarżąca wyobraża sobie wspólne zamieszkiwanie z wnioskodawcą w spornym lokalu, - wystąpienie do Komisariatu Policji w C z prośbą o udzielenie informacji czy w okresie od sierpnia 2019 r. do sierpnia 2021 r. miały miejsce interwencje Policji pod adresem G 53, a jeżeli tak to kiedy, z czyjego zawiadomienia oraz wskazanie powodu wezwania funkcjonariuszy Policji. Wójt Gminy G przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym przez Wojewodę. Decyzją z dnia 9 listopada 2021 r. Wojewoda uchylił decyzję Wójta Gminy G i orzekł o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego pod adresem G 53. W uzasadnieniu organ wskazał, że zeznania stron oraz świadków wskazują jednoznacznie, że skarżąca z uwagi na konflikt z mężem opuściła nieruchomość położoną w G 53, następnie zamieszkiwała w wynajętym mieszkaniu w K, a także w domu rodziców pod adresem G 118. Budynek, w którym skarżąca była zameldowana stanowi wyłączoną własność J. Z. Wnioskodawca nie widzi możliwości wspólnego zamieszkiwania stron w stanowiącym jego własność domu. W ocenie organu skarżąca ogniskuje swoje sprawy życiowe poza spornym budynkiem. Organ ustalił, że opuszczenie budynku przez skarżącą miało charakter dobrowolny i świadomy, nie było wynikiem bezprawnych działań osób trzecich. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła: - naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności nieuwzględnienie przy wydawaniu rozstrzygnięcia braku dobrowolności przy podejmowaniu przez skarżącą decyzji o opuszczeniu budynku w G 53, - art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego z pominięciem kwestii istotnych dla uznania zasadności złożonego wniosku o wymeldowanie i tym samym przyjęcie, że zaszły przesłanki warunkujące wydanie decyzji o wymeldowaniu skarżącej, podczas gdy całokształt okoliczności sprawy oraz zgromadzony materiał dowodowy uzasadniają przekonanie, że opuszczenie domu przez skarżącą nie miało przymiotu dobrowolności, ani trwałości; - prawa materialnego: - art. 35 u.e.l. poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji o wymeldowaniu skarżącej w sytuacji, gdy opuszczenie budynku nie miało charakteru dobrowolnego, ani trwałego, było powodowane wyłącznie bezprawnymi działaniami J. Z., a skarżąca podejmowała działania mające zapewnić dostęp do budynku, - art. 281 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez jego niezastosowanie i odmówienie skarżącej prawa do zamieszkiwania w budynku położonym w G nr 53, w sytuacji gdy prawo do przedmiotowej nieruchomości przysługuje małżonkowi skarżącej, a korzystanie z nieruchomości wcześniej odbywało się w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, takie jest też zamierzenie skarżącej w odniesieniu do nieruchomości. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. Zgodnie z treścią art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (czyli organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której osoba zamieszkuje), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 (podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Wskazać należy, że postępowanie w sprawie wymeldowania ma na celu jedynie ustalenie okoliczności faktycznych, czy dana osoba dobrowolnie i trwale opuściła lokal, w którym była zameldowana. W postępowaniu nie są rozstrzygane żadne kwestie prawne, w tym w szczególności kwestie tytułu prawnego do lokalu. Celem postępowania o wymeldowanie jest jedynie doprowadzenie do zgodności ze stanem faktycznym, niezależnie od prawa do lokalu. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że właścicielem nieruchomości położonej w G numer 53 jest J. Z. (wnioskodawca w postępowaniu administracyjnym). Bezsporne jest również istnienie konfliktu pomiędzy stronami postępowania administracyjnego oraz fakt opuszczenia budynku mieszkalnego położonego G 53 przez skarżącą. Bezsporną okolicznością jest również zawarcie przez skarżącą umowy najmu lokalu mieszkalnego w dniu 1 grudnia 2019 r. Sporna natomiast jest kwestia trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącą. Zgodnie z powołanym w skardze art. 281 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020, poz.1359 ze zm.), jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu małżonkowi, drugi małżonek jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten stosuje się odpowiednio do przedmiotów urządzenia domowego. Wskazać należy, że powołany przepis dotyczy prawa małżonka (w czasie trwania małżeństwa- uprawnienie wygasa m. in. z momentem orzeczenia rozwodu) do korzystania z mieszkania stanowiącego własność drugiego małżonka. Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie o wymeldowanie obejmuje ustalenie faktycznego przebywania w lokalu z zamiarem stałego pobytu, w oderwaniu od kwestii posiadania przez osobę, której postępowanie dotyczy prawa do korzystania z lokalu, a zatem powołany w skardze przepis art. 281 k.r.o. nie mógł być uwzględniony przez organ przy ocenie czy skarżąca faktycznie w lokalu przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 u.e.l. jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r. sygn. V SA 3169/00, CBOSA). Opuszczenie miejsca pobytu musi cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. W toku postępowania o wymeldowanie organ jest zatem zobowiązany do ustalenia nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały. Konieczne jest ustalenie zarówno elementu dobrowolności, jak i trwałości opuszczenia lokalu. W ocenie Sądu niewątpliwie przyczyną opuszczenia lokalu przez skarżącą był istniejący w rodzinie konflikt, który znajduje w szczególności odzwierciedlenie w toczących się z udziałem stron postępowaniach sądowych: o ustalenie rozdzielności majątkowej oraz o rozwód. Skarżąca w zeznaniach składanych w toku postępowania administracyjnego wskazała, że 1 grudnia 2019 r. zawarła umowę najmu lokalu przy ulicy B, a po jej wypowiedzeniu w czerwcu 2020 r. zamieszkała u rodziców. W toku postępowania o wymeldowanie organ powinien ustalić, że opuszczenie budynku położonego w G numer 53 miało charakter dobrowolny, było wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2018 r., II OSK 627/17, CBOSA). W ocenie Sądu wynajęcie przez skarżącą mieszkania w K przy ulicy B w grudniu 2019 r. potwierdza dobrowolność opuszczenia budynku położonego w G numer 53 i zamiar skoncentrowania spraw życiowych pod innym adresem. Podnieść należy jednak, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. W orzecznictwie utrwalił się bowiem pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym skargę w pełni podziela, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania, uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. W konsekwencji za dobrowolne opuszczenie mieszkania należy uznać także taką sytuację, gdy osoba usunięta z mieszkania lub zmuszona do tego, nie skorzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu lub środki te nie będą skuteczne prawnie (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II OSK 2122/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10, CBOSA). Należy zwrócić uwagę, że skarżąca (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika), nie podjęła działań zmierzających do uzyskania ochrony sądowej w celu przywrócenia utraconego posiadania, ani w żaden inny formalny sposób nie zgłosiła niemożliwości wejścia do lokalu, w którym była zameldowana. Złożenie w postępowaniu rozwodowym wniosku o orzeczenie o sposobie korzystania z domu położonego w G 53, nie stanowi działań mających na celu ochronę utraconego posiadania. Podkreślić równocześnie należy, że możliwość orzeczenia przez sąd na podstawie art. 58 § 2 k.r.o. dotyczy sytuacji, w której małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., II OSK 802/17). Ocena, czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały, jak zasadnie przyjął Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok z dnia 19 września 2014 r., II OSK 644/13, CBOSA), nie może być oparta na dosłownym rozumieniu trwałości jako stanu, który nie ulega zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie lokalu na pewien okres może być uznane za trwałe, jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Zameldowanie w lokalu odzwierciedlać ma rzeczywisty pobyt osoby w lokalu, a interpretacja okoliczności faktycznych nie może prowadzić do sprzecznego z brzmieniem przepisu utrzymywania fikcji pobytu w lokalu osoby, która w rzeczywistości w nim nie zamieszkuje. Wskazać należy, że skoro w grudniu 2019 r. skarżąca zawarła umowę najmu lokalu przy ulicy B, a do dnia wydania zaskarżonej decyzji (9 listopada 2021 r.) nie wróciła do budynku położonego w G pod numerem 53, zasadnym było przyjęcie w zaskarżonej decyzji, że opuszczenie miejsca zameldowania miało charakter trwały. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego deklarowała chęć powrotu do budynku w G 53, jednakże przy ocenie zamiaru powrotu do miejsca zameldowania należy brać pod uwagę nie tylko samą deklarację osoby, której dotyczy postępowanie o wymeldowanie, ale również całokształt okoliczności sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2018 r., sygn. II OSK 2036/16, CBOSA). W niniejszej sprawie między skarżącą a właścicielem budynku J. Z. istnieje długotrwały konflikt, którego konsekwencją jest m. in. postępowanie o rozwód, którego przesłanką jest trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Co więcej, skarżąca od grudnia 2019 roku zamieszkuje w innym miejscu (początkowo w mieszkaniu przy ulicy B, a następnie w domu rodzinnym), z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego, powrót do domu stanowiącego własność drugiego małżonka wydaje się mało prawdopodobny. Zasadnie zatem organy ustaliły, że opuszczenie lokalu przez skarżącą ma charakter trwały, a powrót do zamieszkiwania w budynku nr 53 w G jest w momencie orzekania przez organ II instancji, nierealny. Mając na względzie powyższe, organ w postępowaniu o wymeldowanie powinien ustalić czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu, zbadać trwałość opuszczenia oraz jego dobrowolność. Okoliczności te, w ocenie Sądu, zostały prawidłowo ustalone w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, a dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska skarżącej nie oznacza, że organ przekroczył granice swobodnej oceny dowodów. Trzeba podkreślić, że organ II wyczerpująco zebrał materiał dowodowy, przesłuchał świadków, strony postępowania, przeprowadził dowody z dokumentów. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, należy wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (tak: wyrok NSA z 27.04.2020, II OSK 445/19). O dowolności oceny można byłoby mówić wyłącznie w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Tymczasem jak wskazano powyżej, w sprawie przeprowadzono szeroko zakreślone postępowanie dowodowe, a wyprowadzone z oceny materiału dowodowego wnioski wskazane w zaskarżonej decyzji znajdują potwierdzenie w treści dowodów, odpowiadają wymogom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie może sprowadzać się do samej tylko polemiki z ustaleniami poczynionymi w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu, do odmiennej oceny materiału dowodowego, lecz winien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle norm prawnych, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego dopuściły się organy. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.